Nhân sâm châu Á: bằng chứng và thận trọng
Bằng chứng lâm sàng về nhân sâm châu Á còn hạn chế và mâu thuẫn, chỉ ghi nhận tiềm năng nhỏ trên nhận thức ở người trung niên, mệt mỏi chung và sinh lý. Thảo dược có thể gây hạ đường huyết, can thiệp đông máu, tương tác thuốc và gây dị tật ở động vật thực nghiệm.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Tác dụng không mong muốn thường gặp nhất khi uống nhân sâm châu Á là gì?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Bằng chứng lâm sàng còn hạn chế, chưa cho thấy tác dụng cải thiện sức bền hay hiệu suất vận động thể thao.
- Dùng đường uống ngắn hạn tối đa 6 tháng nhìn chung an toàn, nhưng mất ngủ là tác dụng phụ thường gặp nhất.
- Phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ cần tránh; người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc phải hỏi bác sĩ.
Nghiên cứu về nhận thức và tình trạng mệt mỏi
Một số lượng nhỏ nghiên cứu gợi ý nhân sâm châu Á có thể cải thiện tư duy trừu tượng, sự chú ý, kỹ năng tính toán cùng thời gian phản xạ ở người trung niên, nhưng không cải thiện ở người trẻ. Lợi ích đối với trí nhớ dường như phụ thuộc vào việc kết hợp thêm bạch quả. Tổng quan năm 2023 từ 19 nghiên cứu gồm 2.413 người cho thấy dùng đơn độc thảo mộc này có thể mang lại lợi ích nhỏ cho tình trạng mệt mỏi chung không do bệnh lý cụ thể. Một số công thức kết hợp thảo dược khác chứa nhân sâm có thể hỗ trợ mệt mỏi mạn tính. Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa đồng thuận hoàn toàn về hiệu quả này. [S1]
Dữ liệu về chuyển hóa đường huyết và tim mạch
Tổng quan năm 2022 tổng hợp từ 20 nghiên cứu với 1.295 người tham gia nhận thấy thảo dược này giúp cải thiện các yếu tố chuyển hóa tim mạch ở người tiền tiểu đường và tiểu đường. Các chỉ số được ghi nhận cải thiện gồm nồng độ đường huyết lúc đói, mức cholesterol toàn phần kèm một số dấu ấn viêm. Mặc dù vậy, bằng chứng tổng thể về khả năng kiểm soát đường huyết lâu dài ở bệnh nhân tiểu đường vẫn chưa thể đưa ra kết luận và còn nhiều mâu thuẫn. Nghiên cứu sơ bộ cũng cho thấy chiết xuất thảo mộc có thể giảm nguy cơ mắc cúm, nhưng không giảm độ nặng hay thời gian bệnh. [S1]
Ảnh hưởng đến chức năng sinh lý và thể lực
Một số thử nghiệm cho thấy việc uống nhân sâm châu Á dường như hỗ trợ cải thiện chức năng tình dục ở người bị rối loạn cương dương. Thảo dược này cũng được thử nghiệm trên người trưởng thành gặp triệu chứng rối loạn cương dương liên quan đến tình trạng phì đại tuyến tiền liệt, với một nghiên cứu nhỏ gợi ý kết quả cải thiện một vài khía cạnh sinh lý. Trái lại, phần lớn các nghiên cứu chứng minh nhân sâm châu Á không mang lại tác dụng cải thiện hiệu suất vận động thể thao. Các nhận định về khả năng tăng cường thể lực thi đấu vì vậy không có cơ sở khoa học xác thực từ nguồn nghiên cứu. [S1]
Giới hạn của các bằng chứng khoa học hiện tại
Bằng chứng lâm sàng về loại thảo dược này hiện còn nhiều hạn chế và chưa mang tính kết luận. Các nghiên cứu về khả năng phòng ngừa hoặc chống ung thư chủ yếu dựa trên cơ chế miễn dịch qua tế bào T, tế bào NK hoặc mô hình ống nghiệm, cần thêm nhiều thử nghiệm tương lai để đánh giá. Đối với các tình trạng phổ biến như lão hóa, hen suyễn hay lo âu, hiện vẫn chưa có đủ thông tin đáng tin cậy nhằm xác nhận bất kỳ lợi ích nào. Người dùng không nên coi các dữ liệu sơ bộ này là bằng chứng chữa bệnh và không tự ý thay đổi phác đồ điều trị y khoa. [S1]
Tác dụng phụ và độ an toàn khi sử dụng
Sử dụng đường uống ngắn hạn tối đa 6 tháng theo liều khuyến nghị nhìn chung an toàn cho đa số người dùng. Tuy nhiên, tính an toàn khi dùng kéo dài vẫn còn là dấu hỏi lớn. Mất ngủ là tác dụng không mong muốn thường gặp nhất. Dạng bôi ngoài da chưa có đủ thông tin an toàn, có thể gây kích ứng hoặc cảm giác nóng rát. Ngoài ra, các phản ứng bất lợi hiếm gặp nhưng nghiêm trọng đã được báo cáo gồm phát ban nặng, tổn thương gan và dị ứng nặng. Không nên xem nhẹ các dấu hiệu bất thường về thể chất khi dùng sản phẩm thảo dược này. [S1]
Tương tác thuốc và đối tượng cần hỏi ý kiến bác sĩ
Nhân sâm châu Á có thể làm giảm đường huyết, can thiệp vào quá trình đông máu và làm trầm trọng thêm các rối loạn tự miễn. Thảo dược cũng tương tác nguy hại với một số loại thuốc điều trị. Do đó, người mắc bệnh tiểu đường, bệnh tự miễn hoặc đang dùng bất kỳ thuốc nào bắt buộc phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, không được tự ý ngừng thuốc đang uống. Phụ nữ mang thai cần tránh dùng do một chất hóa học trong nhân sâm gây dị tật bẩm sinh ở động vật. Chuyên gia cũng khuyến cáo không dùng cho phụ nữ cho con bú, trẻ sơ sinh và trẻ em. [S1]