Thuốc lá và thuốc lá điện tử: tác hại và lợi ích khi bỏ
Thuốc lá và thuốc lá điện tử đều chứa nicotin gây nghiện cao, tàn phá các cơ quan cơ thể và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, hô hấp cùng hơn 20 loại ung thư. Từ bỏ thuốc lá giúp ngăn ngừa tử vong sớm, bảo vệ người xung quanh khỏi khói thuốc thụ động và giảm gánh nặng kinh tế gia đình. Nhận tư vấn chuyên môn kết hợp dùng thuốc có thể làm tăng hơn gấp đôi khả năng cai thuốc thành công.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Kết hợp tư vấn chuyên môn và dùng thuốc giúp tăng bao nhiêu cơ hội cai thuốc lá thành công?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Mọi dạng thuốc lá đều độc hại, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, bệnh hô hấp nghiêm trọng và hơn 20 loại ung thư.
- Khói thuốc thụ động không có ngưỡng an toàn, cướp đi sinh mạng của hơn 1,6 triệu người không hút thuốc mỗi năm.
- Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng chứa nhiều chất độc hại, không an toàn và không giúp người dùng cai thuốc.
Khái niệm về thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotin
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sử dụng thuốc lá tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau trên toàn cầu. Thuốc lá điếu là dạng phổ biến nhất. Các sản phẩm truyền thống khác bao gồm thuốc lào, xì gà, xì gà nhỏ, thuốc lá tự cuốn, thuốc lá tẩu, bidi, kretek và thuốc lá không khói. Bên cạnh đó, các dạng sản phẩm mới đã xuất hiện gồm thuốc lá nung nóng (HTP), thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotin. Thuốc lá nung nóng tạo ra sol khí chứa nicotin và hóa chất độc hại khi làm nóng sợi thuốc lá. Thuốc lá điện tử làm nóng dung dịch lỏng để tạo sol khí cho người dùng hít vào. Túi ngậm nicotin được đặt giữa lợi và môi, thường quảng cáo không chứa thuốc lá nhưng nicotin có thể chiết xuất từ thuốc lá. WHO khẳng định mọi dạng thuốc lá đều độc hại và không có mức phơi nhiễm nào là an toàn cho sức khỏe con người. [S1]
Cơ chế tác động và nguy cơ nghiện của nicotin
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nicotin là chất có tính gây nghiện rất cao và gây hại cho sức khỏe. Nicotin đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi do não bộ của nhóm này vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Sự phơi nhiễm nicotin trong giai đoạn vị thành niên có thể làm thay đổi và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển bình thường của não, bao gồm các tác động tiêu cực trực tiếp lên khả năng chú ý và năng lực học tập. Việc sử dụng nicotin sớm làm gia tăng khả năng phụ thuộc lâu dài vào chất này và thúc đẩy việc tiếp tục dùng các sản phẩm thuốc lá hoặc sản phẩm chứa nicotin khác trong tương lai. Ngoài ra, việc hấp thụ nicotin vào cơ thể cũng làm gia tăng đáng kể các nguy cơ bệnh lý tim mạch cho người sử dụng ở mọi lứa tuổi. [S1]
Tác hại bệnh tật và gánh nặng tử vong toàn cầu
Theo dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới, thuốc lá phá hủy gần như mọi cơ quan bên trong cơ thể con người. Sử dụng thuốc lá là yếu tố nguy cơ lớn dẫn đến các bệnh tim mạch, bệnh lý hô hấp nghiêm trọng và hơn 20 loại hoặc phân loại ung thư khác nhau. Dịch bệnh thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 7 triệu người mỗi năm trên toàn thế giới, bao gồm việc gây tàn tật và tổn thương kéo dài. Bên cạnh đó, thuốc lá còn gây suy giảm khả năng sinh sản và làm suy yếu hệ thống miễn dịch của người dùng. Tình trạng này khiến người sử dụng đối mặt nguy cơ tử vong sớm rất cao. WHO nhận định dịch bệnh thuốc lá là một trong những mối đe dọa sức khỏe cộng đồng lớn nhất mà thế giới từng phải đối mặt trong lịch sử y tế. [S1]
Nguy cơ từ khói thuốc thụ động trong đời sống gia đình
Khói thuốc thụ động là mối nguy cơ nghiêm trọng trong sinh hoạt gia đình, từ không gian bữa cơm đến các góc trò chuyện quen thuộc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, không có bất kỳ ngưỡng phơi nhiễm nào được coi là an toàn đối với khói thuốc thụ động. Khói thuốc từ người hút gây ra các bệnh tim mạch và hô hấp nghiêm trọng, bao gồm bệnh mạch vành và ung thư phổi. Hàng năm, hơn 1,6 triệu người không hút thuốc bị cướp đi mạng sống một cách sớm sủa do hít phải khói thuốc thụ động. Trong môi trường sống gia đình, việc tiếp xúc thụ động gây tổn thương nặng cho người thân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ nhỏ. Bảo vệ không gian sống không khói thuốc là biện pháp y tế quan trọng để loại bỏ hoàn toàn các rủi ro nguy hiểm này. [S1]
Sự thật về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng
Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo rõ ràng rằng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới không hề an toàn. Thuốc lá điện tử làm nóng chất lỏng để tạo sol khí hít vào, hoàn toàn có hại cho sức khỏe và không an toàn khi sử dụng. Cần có hành động dứt khoát ngăn chặn việc sử dụng thuốc lá điện tử dựa trên bằng chứng gia tăng tác hại và việc tiếp cận ở trẻ em. Đối với thuốc lá nung nóng, thiết bị này tạo ra sol khí chứa nicotin cùng nhiều hóa chất độc hại giống như khói thuốc lá điếu thông thường, trong đó nhiều chất có khả năng gây ung thư. WHO khẳng định thuốc lá nung nóng thực chất vẫn là sản phẩm thuốc lá, không giúp người hút cai thuốc và bắt buộc phải chịu sự quản lý nghiêm ngặt như mọi sản phẩm thuốc lá khác. [S1]
Lợi ích khi từ bỏ thuốc lá và các biện pháp hỗ trợ
Từ bỏ thuốc lá mang lại cơ hội bảo vệ tính mạng và phục hồi sức khỏe. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, phần lớn những người hút thuốc nhận thức được nguy hiểm đều có mong muốn từ bỏ. Số liệu từ khảo sát thuốc lá ở người trưởng thành cho thấy trung bình hơn 60% người hút thuốc bày tỏ ý định muốn cai thuốc. WHO chỉ ra rằng việc nhận tư vấn chuyên môn kết hợp dùng thuốc hỗ trợ có thể làm tăng hơn gấp đôi cơ hội cai thuốc lá thành công cho một người sử dụng. Việc từ bỏ thuốc giúp giảm bớt nguy cơ mắc các bệnh mạn tính nguy hiểm và ngăn ngừa tử vong sớm. Tuy nhiên, dịch vụ cai nghiện toàn diện có hỗ trợ chi phí hiện mới chỉ tiếp cận được một phần ba dân số thế giới. [S1]
Tác động kinh tế và thói quen chi tiêu hộ gia đình
Việc lệ thuộc vào thuốc lá tạo ra gánh nặng kinh tế nặng nề cho các gia đình. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết khoảng 80% trong số 1,2 tỷ người sử dụng thuốc lá trên toàn cầu sống tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Thuốc lá góp phần gây ra nghèo đói do chuyển hướng chi tiêu của hộ gia đình từ các nhu cầu thiết yếu như lương thực, thực phẩm đi chợ hàng ngày và nhà ở sang việc mua thuốc lá. Hành vi chi tiêu lệch lạc này rất khó kiềm chế do tính chất gây nghiện cực kỳ mạnh của nicotin. Ngoài ra, tổn thất kinh tế chung còn bao gồm chi phí chăm sóc y tế khổng lồ để điều trị các bệnh do thuốc lá gây ra và sự mất mát nguồn nhân lực lao động xã hội. [S1]
Giới hạn của bằng chứng và thách thức giám sát y tế
Tổ chức Y tế Thế giới nhấn mạnh rằng công tác giám sát dịch tễ cần liên tục mở rộng để phản ánh chính xác xu hướng. Hiện nay, gần một nửa dân số thế giới được khảo sát định kỳ về tình hình sử dụng thuốc lá qua các cuộc điều tra quốc gia đại diện. Khảo sát ít thường xuyên hơn bao phủ thêm 51% người trưởng thành, nâng tổng tỷ lệ bao phủ lên 97%. Tuy nhiên, khoảng trống quản lý vẫn tồn tại khi các sản phẩm mới như thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotin phát triển nhanh, hấp dẫn giới trẻ mạnh mẽ nhưng chính sách ở nhiều nơi chưa kịp bao phủ. Bên cạnh đó, vấn nạn buôn bán thuốc lá bất hợp pháp ước tính chiếm 1 trong mỗi 10 điếu thuốc tiêu thụ trên toàn cầu, gây khó khăn cho việc kiểm soát. [S1]