Rượu bia: có mức uống nào an toàn không?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định không có mức uống rượu bia nào an toàn. Mọi mức tiêu thụ ethanol, kể cả lượng nhỏ, đều mang lại rủi ro sức khỏe nhất định. Phần lớn tác hại nghiêm trọng bắt nguồn từ việc uống nhiều theo đợt hoặc uống nhiều liên tục.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng rượu bia uống vào ở mức nào được xem là hoàn toàn an toàn?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Không có ngưỡng uống rượu bia an toàn; ethanol là chất độc, hướng thần, gây nghiện và làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư.
- Rượu bia liên quan đến hơn 200 bệnh lý, gây tổn hại tim mạch, gan cùng nhiều chấn thương nguy hiểm cho bản thân và người khác.
- Giảm lượng cồn nạp vào, không lái xe sau khi uống và thay bằng đồ uống không cồn giúp hạn chế tối đa tổn hại sức khỏe.
Bản chất của rượu bia và chất ethanol
Rượu bia và đồ uống có cồn chứa ethanol. Đây là chất hướng thần, có độc tính và có khả năng gây nghiện. Đồ uống này gắn bó nhiều thế kỷ trong các nền văn hóa. Tuy nhiên rượu bia luôn đi kèm rủi ro lớn đối với thể chất. Năm 2019 ghi nhận khoảng 2,6 triệu ca tử vong toàn cầu do thức uống này. Nam giới chịu ảnh hưởng nặng nhất với 2 triệu trường hợp tử vong. Nữ giới chiếm 0,6 triệu ca. Toàn cầu có khoảng 400 triệu người từ 15 tuổi trở lên mắc rối loạn sử dụng rượu. Khoảng 209 triệu người sống trong tình trạng phụ thuộc rượu. Ethanol tác động lên hệ thần kinh trung ương và hành vi con người. Tác động phụ thuộc lượng cồn đi vào cơ thể và cơ địa mỗi người. Hiểu rõ ethanol giúp mọi người chủ động tự bảo vệ mình trước rủi ro sức khỏe. [S1]
Không có ngưỡng uống rượu an toàn
Tổ chức Y tế Thế giới nêu rõ không có hình thức dùng rượu nào loại trừ hoàn toàn rủi ro. Kể cả mức uống thấp vẫn đem lại nguy cơ cho sức khỏe. Mức độ rủi ro dựa trên tổng lượng uống, tần suất, thể trạng, tuổi tác, giới tính và bối cảnh sử dụng. Phần lớn tổn hại nghiêm trọng bắt nguồn từ việc uống nhiều dồn dập hoặc uống lượng lớn kéo dài liên tục. Những người có cơ địa nhạy cảm chịu rủi ro cao hơn trước độc tính của ethanol. Các mô hình tiêu thụ ít hơn có thể giảm bớt hậu quả tiêu cực. Dù vậy, điều đó không đồng nghĩa mức uống thấp là vô hại. Bất kỳ ngụm rượu nào cũng kích hoạt phản ứng sinh học trong cơ thể. Do đó, quan điểm cho rằng uống một lượng nhỏ luôn an toàn là không chính xác theo các căn cứ y khoa. [S1]
Cơ chế gây bệnh tim mạch và ung thư
Rượu liên quan đến sự khởi phát của hơn 200 bệnh, chấn thương và tình trạng bệnh lý khác nhau. Đồ uống có cồn làm tăng nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm. Điển hình gồm bệnh gan, bệnh tim mạch và các dạng ung thư. Khoảng 474.000 ca tử vong vì bệnh tim mạch năm 2019 bắt nguồn từ sử dụng rượu. Rượu được phân loại là chất gây ung thư rõ ràng. Tiêu thụ cồn làm tăng nguy cơ ung thư vú, ung thư gan, ung thư đầu cổ, ung thư thực quản và ung thư đại trực tràng. Số liệu năm 2019 cho thấy 4,4% số ca ung thư mới mắc trên toàn cầu do rượu bia gây ra. Lượng tử vong vì ung thư liên quan cồn chạm mốc 401.000 người. Ethanol phá hủy mô tế bào, làm biến đổi chức năng gan và gây tổn hại hệ tuần hoàn qua thời gian sử dụng. [S1]
Tác hại của rượu đối với người xung quanh
Tác hại của đồ uống có cồn không dừng lại ở người trực tiếp cầm ly. Nó gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới nhiều người khác trong gia đình và xã hội. Năm 2019, tai nạn giao thông liên quan rượu bia cướp đi 298.000 sinh mạng. Trong số đó có 156.000 nạn nhân tử vong do người khác uống rượu rồi điều khiển xe. Rượu bia còn dẫn tới chấn thương thương tích từ ngã, đuối nước, bỏng nhiệt, bạo lực bạn tình, tấn công tình dục và hành vi tự tử. Phụ nữ mang thai uống rượu làm tăng nguy cơ sảy thai, thai lưu, sinh non. Con sinh ra dễ mắc rối loạn phổ rượu thai nhi hoặc hội chứng rượu thai nhi gây khuyết tật phát triển. Về lâu dài, rượu bia còn gây rạn nứt gia đình, giảm hiệu suất làm việc, thất nghiệp và khủng hoảng kinh tế. [S1]
Thực hành phòng ngừa trong đời sống thường ngày
Bữa cơm gia đình và các buổi liên hoan gặp mặt ở Việt Nam thường có sự xuất hiện của rượu bia. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, áp dụng các biện pháp giảm lượng uống là điều cần thiết để hạn chế nguy cơ. Bạn có thể chủ động chọn nước lọc hoặc đồ uống không cồn thay cho bia rượu tại bàn ăn. Khi đi ăn uống bên ngoài, không tự lái xe sau khi sử dụng đồ uống có cồn. Việc tự bảo vệ bản thân và bảo vệ cộng đồng xuất phát từ việc từ chối các lời ép uống. Người thân trong nhà nên nâng cao ý thức, nhắc nhở nhau kiểm soát tần suất nâng ly. Không dự trữ quá nhiều rượu bia trong nhà để tránh thói quen uống liên tục mỗi ngày. Mỗi cá nhân giảm bớt một phần rượu uống vào sẽ giảm ngay nguy cơ gây chấn thương cho bản thân. [S1]
Giới hạn của các bằng chứng y khoa hiện nay
Dữ liệu y khoa từ Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy cồn tham gia gây ra hơn 200 vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ đủ định lượng gánh nặng toàn cầu cho 31 tình trạng bệnh tật và chấn thương cụ thể. Điều này cho thấy tác động thực tế của rượu bia trên cơ thể người có thể còn phức tạp hơn những gì đã đo lường được. Dữ liệu cũng cho thấy khoảng 13% tổng số ca tử vong do rượu năm 2019 rơi vào nhóm tuổi trẻ từ 20 đến 39. Nam giới tiêu thụ trung bình 8,2 lít cồn nguyên chất mỗi năm, so với 2,2 lít ở nữ giới. Con số này giải thích vì sao nam giới chịu tỷ lệ tử vong cao hơn nhiều. Các can thiệp chính sách và nghiên cứu dịch tễ vẫn đang tiếp tục hoàn thiện thêm số liệu. [S1]
Tiếp cận hỗ trợ và dịch vụ cai nghiện
Tiếp cận dịch vụ sàng lọc, can thiệp ngắn hạn và điều trị rối loạn sử dụng rượu trên toàn thế giới hiện còn rất thấp. Tỷ lệ người mắc rối loạn sử dụng rượu được tiếp cận dịch vụ điều trị chỉ dao động từ dưới 1% đến tối đa 14% tại các quốc gia có số liệu. Dữ liệu năm 2019 cho thấy 54% trong số 145 quốc gia có hướng dẫn chuyên môn cho dịch vụ điều trị. Song chỉ có 46% quốc gia có quy định pháp lý bảo vệ bí mật thông tin người đi cai nghiện. Khả năng tiếp cận thuốc hỗ trợ điều trị cai rượu còn nhiều hạn chế. Việc can thiệp sớm ngay từ khi có dấu hiệu lạm dụng cồn giúp giảm bớt biến chứng nguy hiểm. Nhận biết tình trạng phụ thuộc giúp người bệnh tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời từ y tế. [S1]
Chính sách kiểm soát và can thiệp cộng đồng
Kế hoạch hành động toàn cầu về rượu giai đoạn 2022 đến 2030 của Tổ chức Y tế Thế giới tập trung vào sáu lĩnh vực chính. Các nội dung bao gồm chiến lược tác động cao, nâng cao nhận thức, điều phối đối tác, hỗ trợ kỹ thuật, dữ liệu thông tin và huy động nguồn lực. Từ năm 2010 đến 2019, số ca tử vong do rượu trên 100.000 dân đã giảm 20,2% trên toàn cầu. Hầu hết các nước đã áp thuế tiêu thụ đặc biệt với rượu bia. Sáng kiến SAFER ra đời năm 2018 hỗ trợ triển khai các giải pháp chi phí thấp nhưng hiệu quả cao. Kiểm soát sự sẵn có, giá cả và tính chấp nhận của rượu bia đóng vai trò cốt lõi. Cộng đồng cần chung tay loại bỏ sự can thiệp từ ngành công nghiệp rượu bia vào chính sách bảo vệ sức khỏe nhân dân. [S1]