Bản xem trước, chưa qua rà soát chuyên môn. Tổng hợp có AI hỗ trợ từ các nguồn ở cuối bài, không thay thế tư vấn y khoa.

Chặng 8 · Thiếu máu và ung thư

Ung thư đại trực tràng: yếu tố nguy cơ và tầm soát

Ung thư đại trực tràng là bệnh lý ác tính xảy ra ở đại tràng hoặc trực tràng, đứng thứ ba về số ca mắc mới trên thế giới. Bệnh liên quan mật thiết đến lối sống ít vận động, ăn nhiều thịt chế biến sẵn và yếu tố tuổi tác hoặc di truyền. Việc tầm soát định kỳ và phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong.

Thử sức với câu hỏi

Đoán trước khi đọc

Độ tuổi nào đang ghi nhận số ca mắc ung thư đại trực tràng gia tăng?

Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.

3 điều cần nhớ

  1. Bệnh bắt đầu từ niêm mạc đại tràng hoặc trực tràng, thường phát triển từ các tổn thương tiền ung thư hoặc polyp.
  2. Ăn nhiều thịt chế biến sẵn, thịt đỏ, ít rau củ, béo phì, lười vận động, hút thuốc và uống rượu làm tăng nguy cơ bệnh.
  3. Tầm soát định kỳ giúp phát hiện và can thiệp sớm các tổn thương tiền ung thư trước khi chuyển biến ác tính.

Ung thư đại trực tràng là gì

Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, ung thư đại trực tràng là bệnh lý ác tính ảnh hưởng đến đại tràng, tức ruột già, hoặc trực tràng. Đây là loại ung thư phổ biến thứ ba trên toàn cầu, chiếm khoảng 10% tổng số ca ung thư. Năm 2022, toàn cầu ghi nhận khoảng 1,9 triệu ca mắc mới và hơn 900 000 trường hợp tử vong. Căn bệnh này đứng hàng thứ hai về nguyên nhân gây tử vong do ung thư. Nguy cơ mắc bệnh gia tăng rõ rệt theo tuổi, phần lớn các trường hợp xảy ra ở người trên 50 tuổi. Dù vậy, một số quốc gia đang ghi nhận sự gia tăng ở nhóm người trẻ tuổi từ 30 đến 50. Ở giai đoạn khởi phát, bệnh thường diễn tiến âm thầm và không biểu hiện triệu chứng rõ rệt. [S1]

Cơ chế hình thành và yếu tố di truyền

Bệnh khởi phát khi các tế bào ở niêm mạc đại tràng hoặc trực tràng phát triển bất thường, thường bắt đầu từ các tổn thương tiền ung thư hoặc polyp. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, tiền sử gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành bệnh. Những người có người thân mắc ung thư đại trực tràng hoặc mang hội chứng di truyền như hội chứng Lynch hoặc bệnh đa polyp tuyến gia đình có nguy cơ cao hơn hẳn. Ngoài ra, tiền sử cá nhân từng bị ung thư đại trực tràng trước đây hoặc có một số loại polyp nhất định cũng làm gia tăng rủi ro. Các đột biến gen tích tụ theo thời gian có thể biến đổi các tế bào biểu mô lành tính thành khối u xâm lấn, làm tăng nguy cơ di căn nếu không được phát hiện sớm. [S1]

Yếu tố nguy cơ từ thói quen sinh hoạt

Bên cạnh yếu tố tuổi tác và di truyền, các yếu tố lối sống góp phần đáng kể vào sự phát triển của bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, chế độ ăn nhiều thịt chế biến sẵn, nhiều thịt đỏ và ít trái cây, rau xanh làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Thói quen ngồi nhiều, thiếu hoạt động thể chất, tình trạng thừa cân béo phì cũng là các yếu tố thúc đẩy bệnh tiến triển. Việc hút thuốc lá và tiêu thụ đồ uống có cồn cũng được xác định là nguyên nhân trực tiếp làm tăng gánh nặng bệnh tật. Khối u ác tính này có thể được phòng ngừa hiệu quả nếu mỗi cá nhân chủ động thay đổi lối sống, kiểm soát cân nặng hợp lý và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với các yếu tố độc hại từ môi trường. [S1]

Áp dụng thói quen lành mạnh trong đời sống Việt Nam

Trong đời sống thường nhật của gia đình Việt Nam, việc điều chỉnh bữa ăn gia đình có ý nghĩa phòng bệnh rất thiết thực. Khi đi chợ, người nội trợ nên ưu tiên mua nhiều loại rau xanh và trái cây tươi để bổ sung chất xơ cho mâm cơm hàng ngày. Cần hạn chế các món chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng, giò chả công nghiệp hay các loại thịt đỏ chiên rán nhiều dầu mỡ. Thay vì ngồi xem điện thoại hay tivi sau bữa cơm, các thành viên trong gia đình nên cùng nhau duy trì thói quen đi bộ nhẹ nhàng hoặc dọn dẹp nhà cửa để tăng cường vận động. Đồng thời, nam giới nên từ bỏ thói quen hút thuốc lá và hạn chế bia rượu trong các dịp liên hoan, giỗ chạp để bảo vệ đường tiêu hóa. [S1]

Dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có biểu hiện hoặc triệu chứng rất nhẹ. Tuy nhiên, khi khối u tiến triển, một số dấu hiệu bất thường sẽ xuất hiện và người bệnh cần lưu tâm theo dõi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, các triệu chứng phổ biến bao gồm thay đổi thói quen đại tiện kéo dài như tiêu chảy, táo bón hoặc khuôn phân bị thu hẹp. Người bệnh có thể thấy máu trong phân, máu có màu đỏ tươi hoặc đỏ sẫm đen như hắc ín. Đau quặn bụng, đau tức hoặc cảm giác đầy hơi kéo dài không dứt cũng là triệu chứng thường gặp. Ngoài ra, việc sụt cân đột ngột không rõ nguyên nhân, mệt mỏi dai dẳng và thiếu máu thiếu sắt do mất máu mạn tính là những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. [S1]

Tầm soát định kỳ và các phương pháp chẩn đoán

Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, tại những nơi có chương trình tổ chức tốt, tầm soát định kỳ là biện pháp hiệu quả nhất để phát hiện sớm và phòng ngừa ung thư đại trực tràng. Quá trình tầm soát cho phép bác sĩ phát hiện và loại bỏ các tổn thương tiền ung thư trước khi chúng tiến triển thành ác tính. Các phương pháp chẩn đoán được áp dụng bao gồm khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh như siêu âm bụng, chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng hưởng từ. Bác sĩ cũng kiểm tra bên trong lòng ruột bằng nội soi đại tràng hoặc nội soi đại tràng sigma, sinh thiết mẫu mô để xét nghiệm giải phẫu bệnh, cùng với xét nghiệm phân tử để tìm đột biến gen và dấu ấn sinh học phục vụ điều trị. [S1]

Các lựa chọn can thiệp và điều trị hiện nay

Lựa chọn điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, đặc điểm khối u và thể trạng tổng thể của người bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, các phương pháp chính gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, liệu pháp nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch. Ở giai đoạn sớm, phẫu thuật cắt bỏ khối u và nạo vét hạch lân cận là phương pháp chủ yếu, có thể kèm theo mở hậu môn nhân tạo tạm thời hoặc vĩnh viễn. Hóa trị bổ trợ được cân nhắc cho trường hợp có nguy cơ tái phát cao. Đối với bệnh giai đoạn di căn, hóa trị toàn thân kết hợp thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch cho nhóm có bất ổn định vi vệ tinh cao sẽ được sử dụng nhằm kiểm soát bệnh và kéo dài thời gian sống. [S1]

Giới hạn của bằng chứng và vai trò nghiên cứu mới

Mặc dù các biện pháp phòng ngừa và tầm soát đem lại lợi ích rõ rệt, tiên lượng bệnh vẫn phụ thuộc chặt chẽ vào giai đoạn phát hiện. Tổ chức Y tế Thế giới WHO nhấn mạnh tỷ lệ sống sót cao hơn đáng kể nếu bệnh được chẩn đoán sớm, nhưng các triệu chứng ban đầu lại quá mờ nhạt khiến nhiều người phát hiện muộn. Các thử nghiệm lâm sàng hiện nay đóng vai trò then chốt trong việc tạo cơ hội tiếp cận các phác đồ thử nghiệm tiên tiến, giúp mở rộng hiểu biết y khoa và mang lại thêm giải pháp điều trị. Dù vậy, các bằng chứng điều trị cá thể hóa như xét nghiệm sinh học phân tử vẫn đòi hỏi cơ sở vật chất chuyên sâu, đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa để đạt hiệu quả tối ưu. [S1]

Thử xếp nhóm

Xếp các thói quen theo mức độ ảnh hưởng đến nguy cơ ung thư đại trực tràng

Chọn nhóm cho từng mục, rồi bấm Kiểm tra.

  • Ăn thịt chế biến sẵn
  • Ăn nhiều rau xanh và trái cây
  • Hút thuốc và uống rượu bia
  • Ngồi nhiều một chỗ
  • Đi bộ hoặc dọn dẹp nhà cửa
  • Ăn nhiều thịt đỏ chiên rán

Vị trí biểu hiện triệu chứng cảnh báo

Chạm vào các vị trí trên cơ thể để nhận biết dấu hiệu bất thường liên quan.

Bụng

Đau quặn bụng, cảm giác đau tức hoặc chướng bụng đầy hơi kéo dài không khỏi.

Nguồn S1
Đọc bản văn bản
Bụng
Đau quặn bụng, cảm giác đau tức hoặc chướng bụng đầy hơi kéo dài không khỏi. Nguồn S1
Đại trực tràng và hậu môn
Phân có lẫn máu tươi hoặc phân đen như hắc ín, thay đổi khuôn phân hẹp lại hoặc rối loạn đại tiện. Nguồn S1
Toàn thân
Cơ thể sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân, mệt mỏi dai dẳng do thiếu máu thiếu sắt. Nguồn S1

Nhật ký thói quen bảo vệ đường tiêu hóa trong tuần

Tự đánh dấu những hành động tích cực bạn đã thực hiện để nâng cao sức khỏe đường ruột.

0 / 4

Nhật ký tự theo dõi trên thiết bị này, không chẩn đoán hoặc chấm mức sức khỏe. Bắt đầu tuần mới bằng “Đặt lại”.

Đọc bản văn bản
Ăn rau xanh trong các bữa ăn chính
Bổ sung rau củ vào mâm cơm hàng ngày để tăng cường nguồn chất xơ tự nhiên cho hệ tiêu hóa. Nguồn S1
Không sử dụng thịt chế biến sẵn trong ngày
Tránh các loại xúc xích, thịt muối, giò chả đóng gói sẵn có chứa chất bảo quản công nghiệp. Nguồn S1
Duy trì đi bộ hoặc vận động thể chất
Chủ động đi lại sau giờ làm việc nhằm duy trì lối sống năng động và kiểm soát chỉ số cân nặng. Nguồn S1
Quan sát đặc điểm phân khi đi vệ sinh
Để ý màu sắc và tính chất phân nhằm phát hiện sớm dấu hiệu chảy máu hoặc thay đổi khuôn phân. Nguồn S1

Gỡ rối một quan niệm

Quay lại câu hỏi đầu bài

Độ tuổi nào đang ghi nhận số ca mắc ung thư đại trực tràng gia tăng?

Đáp án: Từ 30 đến 50 tuổi

Dù bệnh gặp nhiều nhất ở người trên 50 tuổi, một số quốc gia đang ghi nhận sự gia tăng ở nhóm 30 đến 50 tuổi.

Thử xem bạn nhớ gì

Đọc giải thích và đối chiếu nguồn sau mỗi câu. Câu hỏi tự đánh giá không chấm điểm sức khỏe.

Câu 1/6

Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, ung thư đại trực tràng đứng thứ mấy về nguyên nhân gây tử vong do ung thư trên toàn cầu?

Làm ngay hôm nay

Ghi chép lại các bất thường đại tiện kéo dài hoặc tiền sử bệnh của người thân để tham vấn bác sĩ trong lần khám tới.

Tra cứu bệnh lý

Nguồn để bạn đối chiếu

Ngày đối chiếu được ghi theo từng nguồn. Hướng dẫn của Anh, Mỹ hay EU được ghi rõ là khuyến nghị của cơ quan đó.

  1. S1WHO: Colorectal cancer · 21/11/2026

Nội dung tổng hợp có AI hỗ trợ từ nguồn của cơ quan y tế và an toàn thực phẩm, phục vụ học tập. Không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn y khoa.