Cam thảo DGL khác cam thảo thường thế nào với dạ dày?

Nhiều người có thói quen dùng nước cam thảo để giải nhiệt, làm dịu các cơn đau rát do viêm dạ dày hoặc trào ngược. Tuy nhiên, việc sử dụng cam thảo nguyên bản trong thời gian dài lại tiềm ẩn nguy cơ tăng huyết áp và rối loạn điện giải. Để khắc phục nhược điểm này, y học hiện đại đã phát triển cam thảo khử glycyrrhizin (Deglycyrrhizinated Licorice - DGL).

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở việc DGL đã loại bỏ hoạt chất glycyrrhizin để bảo vệ hệ tim mạch, trong khi vẫn phát huy tốt khả năng làm dịu niêm mạc đường tiêu hóa.

Vấn đề từ cam thảo thường: Nguy cơ tim mạch từ hoạt chất glycyrrhizin

Cam thảo thông thường (rễ hoặc thân rễ phơi khô của cây Glycyrrhiza glabra) từ lâu đã được y học cổ truyền sử dụng để điều trị viêm loét đường tiêu hóa ^[1]. Tuy nhiên, thành phần chính tạo nên vị ngọt đậm của loại thảo dược này là glycyrrhizin ^[2].

Khi vào cơ thể, phân tử glycyrrhizin thể hiện đặc tính giống như mineralocorticoid ^[3]. Tác động này dẫn đến hiện tượng giữ nước và giữ muối natri, đồng thời kích thích đào thải kali ra ngoài qua đường nước tiểu ^[3], ^[1].

Hậu quả của việc dùng cam thảo chứa glycyrrhizin kéo dài hoặc liều cao là tình trạng hạ kali máu và làm tăng huyết áp thứ phát ^[3], ^[1]. Đây là nguyên nhân khiến những người mắc bệnh tim mạch, cao huyết áp hoặc suy thận thường được cảnh báo không nên lạm dụng các bài thuốc hay nước uống chứa cam thảo truyền thống.

Cam thảo DGL là gì và hoạt động ra sao ở dạ dày?

Cam thảo DGL là dạng chiết xuất đã trải qua quá trình xử lý nhằm tách bỏ hoàn toàn hoặc phần lớn phân tử glycyrrhizin ^[3], ^[2]. Quá trình này được thiết kế riêng để triệt tiêu các tác dụng phụ tim mạch nguy hiểm của thảo dược mà vẫn giữ trọn các hoạt tính sinh học có lợi ^[3], ^[2].

DGL vẫn giữ được các đặc tính dược lý giá trị như chống viêm, kháng khuẩn và kháng virus trên đường tiêu hóa ^[3]. Điểm độc đáo của DGL là nó không tác động theo cơ chế ức chế bài tiết axit dạ dày như các nhóm thuốc kháng axit hay thuốc giảm tiết thông thường ^[3].

Thay vào đó, DGL kích thích các cơ chế tự bảo vệ sẵn có của cơ thể để ngăn chặn hình thành vết loét và thúc đẩy niêm mạc mau lành ^[3]. Cơ chế bảo vệ này đạt được nhờ việc tăng cường tuần hoàn máu tại chỗ và kích thích sản xuất lớp chất nhầy che phủ niêm mạc ^[3]. Bên cạnh đó, DGL cùng các dẫn xuất từ cam thảo còn thể hiện hoạt tính chống loét thông qua việc ức chế bài tiết hormone gastrin ^[2].

Bằng chứng nghiên cứu lâm sàng về chiết xuất cam thảo

Hiệu quả giảm triệu chứng đường tiêu hóa trên của cam thảo đã được xác nhận qua các thử nghiệm lâm sàng đối chứng.

Một nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng với giả dược thực hiện trên 50 người trưởng thành mắc chứng khó tiêu chức năng (được chẩn đoán theo tiêu chuẩn Rome III) đã đánh giá tác dụng của chiết xuất Glycyrrhiza glabra (GutGard) ^[3], ^[1], ^[4]. Các đối tượng tham gia được phân ngẫu nhiên để dùng giả dược hoặc chiết xuất cam thảo với liều 75 mg hai lần mỗi ngày trong thời gian 30 ngày ^[4].

Mức độ nghiêm trọng của triệu chứng được theo dõi bằng thang đo Likert 7 điểm đã được kiểm định vào các ngày 0, 15 và 30 ^[1], ^[4]. Kết quả cho thấy nhóm sử dụng chiết xuất cam thảo ghi nhận mức giảm đáng kể tổng điểm triệu chứng khó tiêu ở ngày thứ 15 và ngày thứ 30 so với nhóm dùng giả dược (p < 0.05) ^[1], ^[4]. Chỉ số khó tiêu Nepean cũng giảm rõ rệt ở cả hai mốc đánh giá, cùng sự cải thiện vượt trội về chất lượng cuộc sống ^[3], ^[4]. Phân tích từng triệu chứng riêng lẻ cho thấy sự phục hồi rõ rệt ở nhóm can thiệp, ngoại trừ cảm giác no sớm ^[4].

Nghiên cứu này là một trong những thử nghiệm lâm sàng mù đôi, có đối chứng giả dược đầu tiên chứng minh hiệu quả đơn lẻ của chiết xuất cam thảo trong kiểm soát chứng khó tiêu chức năng ^[4].

Lợi ích và giới hạn của các bằng chứng hiện có

DGL mở ra hướng can thiệp tiềm năng cho những người gặp hội chứng trào ngược dạ dày thực quản (GERD) và chứng khó tiêu chức năng ^[3], ^[1]. Trong thực hành y học tích hợp, các chuyên gia thường ứng dụng cam thảo DGL như một biện pháp hỗ trợ để giúp bệnh nhân giảm dần sự phụ thuộc vào các loại thuốc ức chế tiết axit ^[1].

Dù có các kết quả lâm sàng khả quan, dữ liệu nghiên cứu về chiết xuất cam thảo dạng đơn độc vẫn còn khá khiêm tốn ^[4]. Thử nghiệm lâm sàng chuẩn mực nêu trên mới dừng lại ở quy mô mẫu nhỏ (50 bệnh nhân) và theo dõi trong 30 ngày ^[3], ^[1], ^[4]. Do đó, y học vẫn cần thêm các nghiên cứu dài hạn với cỡ mẫu lớn hơn để củng cố các hướng dẫn điều trị chuẩn mực ^[1].

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng cam thảo cho dạ dày

Nhiều người nhầm tưởng rằng cứ uống nước sắc từ củ hoặc thân rễ cam thảo mua ngoài chợ là có thể làm êm dạ dày một cách an toàn. Trên thực tế, các sản phẩm thảo dược thô chưa qua chiết xuất tinh chuẩn vẫn chứa hàm lượng glycyrrhizin cao, gây nguy cơ giữ muối natri và tăng huyết áp nếu dùng liên tục ^[3], ^[1].

Một hiểu lầm khác là xem cam thảo DGL như thuốc ức chế axit mạnh. Bản chất DGL là chất thúc đẩy chữa lành mô và tăng lớp dịch nhầy bảo vệ chứ không triệt tiêu axit dạ dày ^[3]. Hơn nữa, mặc dù các chế phẩm DGL dạng viên nhai, viên ngậm hay viên nang có thể hỗ trợ cải thiện vết loét ^[2], chúng không thể thay thế phác đồ điều trị triệt để của bác sĩ đối với các bệnh lý thực thể nghiêm trọng.

Những ai cần thận trọng khi sử dụng?

Người có tiền sử tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận hoặc có nguy cơ rối loạn điện giải cần tuyệt đối tránh xa các dạng cam thảo thông thường chưa khử glycyrrhizin ^[3], ^[1]. Với dạng DGL, người có bệnh tim mạch vẫn cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi bổ sung.

Đặc biệt, phụ huynh không nên tự ý dùng các chế phẩm cam thảo cho trẻ nhỏ. Hiện tại chưa có nghiên cứu nhi khoa nào xác nhận tính an toàn, liều lượng phù hợp hoặc lợi ích lâm sàng của DGL đối với trẻ em mắc các rối loạn tương tác ruột - não chức năng (FGIDs) ^[3].

Người lớn tuổi hoặc người có các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ cao như sụt cân không rõ nguyên nhân cần được thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa để nội soi loại trừ các bệnh lý ác tính trước khi tự ý dùng các thảo dược hỗ trợ đường tiêu hóa ^[5].

Cách dùng DGL đúng chuẩn trong thực tế

Để khai thác tác dụng bảo vệ niêm mạc, liều lượng tiêu chuẩn của DGL dành cho người trưởng thành là từ 2 đến 4 viên nhai (hàm lượng 380 mg/viên), dùng khoảng 20 phút trước mỗi bữa ăn ^[3].

DGL hiện được bào chế dưới nhiều hình thức tiện lợi như viên nhai (wafers), viên nang, dạng lỏng hoặc viên ngậm ^[2]. Việc dùng DGL cũng từng được ghi nhận kết hợp an toàn với các thuốc kháng axit trong quá trình điều trị loét dạ dày tá tràng ^[2].

Ngoài việc sử dụng thảo dược hỗ trợ, người mắc trào ngược và khó tiêu chức năng nên kết hợp điều chỉnh lối sống: nâng cao đầu giường khi ngủ từ 30 đến 45 độ, hạn chế đồ uống có cồn, cà phê, sô-cô-la, tránh thức ăn nhiều dầu mỡ và đồ chiên xào, đồng thời chia nhỏ bữa ăn trong ngày và giảm bớt căng thẳng ^[6].

Người bệnh cần nhớ rằng việc điều chỉnh dinh dưỡng hay dùng thảo dược bổ trợ không thể thay thế cho chỉ định điều trị y khoa. Khi các triệu chứng ợ chua, nóng rát dạ dày kéo dài hoặc tái phát, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa là bước đi cần thiết để kiểm soát bệnh an toàn và bền vững ^[7], ^[5].