Nhiều người tiêu dùng hiện nay có xu hướng tìm kiếm các nguồn bổ sung vi chất tự nhiên từ đại dương. Trong số đó, canxi san hô thường được quảng cáo như một dạng khoáng chất có khả năng hấp thu vượt trội so với các loại thông thường.
Tuy nhiên, các dữ liệu lâm sàng hiện nay cho thấy bằng chứng trực tiếp chứng minh canxi san hô hấp thu tốt hơn canxi carbonate thông thường ở người còn rất hạn chế [1]. Một thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ ghi nhận lượng canxi bài tiết qua nước tiểu cao hơn khi dùng canxi san hô, nhưng kích thước mẫu quá ít để đưa ra kết luận chắc chắn [1].
Nguồn gốc tự nhiên từ bộ xương san hô
Canxi san hô là sản phẩm được hình thành từ lớp vỏ xương ngoài của nhiều loài sinh vật biển [2]. Về mặt sinh học, các loài san hô tạo rạn tự kết tủa canxi carbonate để làm khung xương nâng đỡ và phục vụ cho sự phát triển của cơ thể [3].
Nguồn canxi có nguồn gốc từ biển này chứa khoảng 24% canxi, 12% magie và hơn 70 loại khoáng chất vi lượng khác nhau [2]. Tại quần đảo Ryukyu, san hô tự nhiên cũng được ghi nhận chứa tỷ lệ canxi và magie vào khoảng 2:1, với hàm lượng tương ứng xấp xỉ 20% canxi và 10% magie [1]. Chính thành phần khoáng đa dạng này đã biến canxi san hô trở thành một trào lưu bổ sung canxi phổ biến trên thế giới [2].
Cơ chế sinh học tạo nên khung xương san hô
Để hình thành nên các cấu trúc giàu canxi, sinh vật biển phải trải qua quá trình khoáng hóa sinh học phức tạp [3]. Quá trình này diễn ra song song với sự phát triển và kéo dài của các mô động vật [3].
Khi nghiên cứu về cơ chế tạo khung xương của loài san hô đá Stylophora pistillata ở Biển Đỏ, các nhà khoa học nhận thấy nồng độ canxi cao trong nước biển (bổ sung 100 g/L dưới dạng CaCl2.2H2O) làm tăng tỷ lệ khoáng hóa [3]. Phân tích di truyền cho thấy quá trình này kích thích biểu hiện nhiều gen tương đồng với mạng lưới điều hòa gen ở động vật có vú, bao gồm các con đường truyền tín hiệu Wnt và TGF-beta/BMP [3]. Nhờ đó, san hô tạo ra dạng khoáng chất ổn định mà con người khai thác làm thực phẩm bổ sung [7, 8].
Nghiên cứu lâm sàng: Bằng chứng còn rất khiêm tốn
Dù được tiếp thị rộng rãi, thử nghiệm lâm sàng trực tiếp so sánh sự hấp thu giữa canxi san hô và canxi carbonate thông thường trên người hiện rất khan hiếm [1].
Một thử nghiệm bắt chéo ngẫu nhiên công bố năm 1999 đã tiến hành đánh giá khả năng hấp thu canxi trên 12 người tình nguyện trưởng thành khỏe mạnh (gồm 6 nam và 6 nữ) [1]. Các tình nguyện viên được ăn bánh quy có bổ sung bột san hô (chứa 525 mg canxi) hoặc bánh quy bổ sung canxi carbonate (chứa 525 mg canxi), cách nhau một giai đoạn rửa giải kéo dài 3 ngày [1]. Thử nghiệm cũng có nhóm đối chứng không ăn bánh quy bổ sung [1].
Mức độ hấp thu canxi qua đường ruột được đo lường thông qua lượng canxi bài tiết qua nước tiểu trên mỗi dL dịch lọc cầu thận và lượng canxi bài tiết trên mỗi miligam creatinine [1]. Kết quả cho thấy mức tăng bài tiết canxi qua nước tiểu trên mỗi dL dịch lọc cầu thận trong nửa sau của thời gian theo dõi ở nhóm dùng bánh quy canxi san hô cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm dùng canxi carbonate (p = 0,039) [1]. Mức tăng canxi nước tiểu trên mỗi miligam creatinine so với đối chứng cũng có sự khác biệt rõ rệt (p = 0,0008) [1]. Các tác giả gợi ý canxi nguồn gốc san hô trung bình hấp thu qua ruột tốt hơn canxi carbonate [1].
Giới hạn của bằng chứng hiện có
Mặc dù kết quả ban đầu cho thấy tín hiệu khả quan, nghiên cứu lâm sàng trên tồn tại nhiều điểm hạn chế lớn [1]. Hạn chế rõ ràng nhất là số lượng đối tượng tham gia chỉ có 12 người, thời gian theo dõi ngắn và chỉ dùng liều đơn lẻ dạng bánh quy [1]. Các nhà nghiên cứu khi đó cũng nhấn mạnh rằng dữ liệu này chỉ xuất phát từ một nhóm đối tượng rất nhỏ [1].
Ngoài ra, việc gia tăng bài tiết canxi qua nước tiểu chỉ là một chỉ số gián tiếp phản ánh sự hấp thu [1]. Cho đến nay, vẫn còn thiếu các thử nghiệm lâm sàng hiện đại với quy mô hàng trăm người để khẳng định sự vượt trội hoàn toàn của canxi san hô so với canxi carbonate hay canxi citrate trong việc cải thiện mật độ xương lâu dài.
Những hiểu lầm thường gặp về canxi san hô
Nhiều người lầm tưởng rằng vì canxi san hô là dạng tự nhiên nên cơ thể có thể hấp thu toàn bộ 100%. Thực tế, bản chất hóa học chính của canxi san hô vẫn là canxi carbonate kết hợp cùng các khoáng chất vi lượng [5, 7]. Bất kỳ dạng canxi nào khi vào cơ thể cũng chịu sự chi phối của quá trình tiêu hóa và cơ chế hấp thu tại đường ruột.
Một hiểu lầm khác là dùng canxi san hô có thể thay thế thuốc chữa bệnh loãng xương [2]. Dù thường được sử dụng trong các sản phẩm hỗ trợ điều hòa chuyển hóa xương và loãng xương, canxi chỉ là một thành phần dinh dưỡng hỗ trợ chứ không thể thay thế phác đồ điều trị chuyên khoa [2]. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc điều trị để chuyển sang dùng hoàn toàn canxi san hô.
Những ai nên thận trọng khi sử dụng?
Người có tiền sử bệnh lý tim mạch, suy giảm chức năng thận hoặc các rối loạn chuyển hóa canxi và vitamin D cần thận trọng trước khi bổ sung canxi liều cao. Canxi san hô khai thác từ tự nhiên cũng đòi hỏi quy trình tinh chế nghiêm ngặt để loại bỏ các tạp chất biển.
Những người có cơ địa dị ứng nghiêm trọng với hải sản hoặc sinh vật biển nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng. Phụ nữ mang thai, mẹ đang cho con bú và trẻ nhỏ không nên tự ý dùng các sản phẩm bổ sung canxi san hô nếu chưa có chỉ định và hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ.
Áp dụng thực tế và lời khuyên sử dụng
Khi cần bổ sung canxi, người dùng nên ưu tiên chế độ ăn đa dạng kết hợp nhiều nguồn thực phẩm tự nhiên giàu khoáng chất trước khi tìm đến các viên uống bổ trợ.
Nếu được bác sĩ khuyến nghị sử dụng sản phẩm từ san hô, nên uống cùng hoặc ngay sau bữa ăn để dịch vị dạ dày hỗ trợ hòa tan khoáng chất tốt hơn. Hãy chọn các nhãn hiệu uy tín, công bố rõ ràng hàm lượng canxi nguyên tố và nguồn gốc khai thác an toàn. Tránh uống canxi liều lượng lớn trong một lần uống, mà nên chia nhỏ để tối ưu hóa sự hấp thu của đường tiêu hóa.
Tóm lại, canxi san hô là một nguồn khoáng tự nhiên chứa tỷ lệ canxi và magie cân bằng kèm nhiều khoáng chất vi lượng [5, 8]. Mặc dù có nghiên cứu sơ bộ cho thấy tiềm năng hấp thu tốt hơn canxi carbonate, bằng chứng khoa học vững chắc trên người vẫn còn rất hạn chế [1]. Việc bổ sung cần dựa trên nhu cầu thực tế và tư vấn chuyên môn từ nhân viên y tế thay vì chạy theo các thông tin quảng cáo chưa được xác minh đầy đủ.
