Nhiều người rỉ tai nhau rằng sâm cầm là món ăn quý hiếm giúp tăng cường bản lĩnh phái mạnh tức thì. Không ít quý ông săn tìm loài chim này để bồi bổ sức khỏe phòng the mà không tiếc tiền của.

Thực tế, dữ liệu y học hiện nay hoàn toàn không có bằng chứng khoa học nào ghi nhận sâm cầm có tác dụng bổ thận tráng dương hay tăng cường sinh lý nam. Lời đồn đại này chủ yếu bắt nguồn từ các thêu dệt dân gian xung quanh cái tên "sâm cầm" và niềm tin loài chim này ăn rễ củ nhân sâm quý giá.

Hiểu lầm phổ biến về các vị thuốc tráng dương

Dân gian thường có thói quen gán ghép tác dụng tăng cường sinh lý cho các loài động, thực vật quý hiếm mà chưa qua kiểm chứng khoa học [1]. Tên gọi "sâm cầm" gợi cảm giác bổ dưỡng tương tự củ nhân sâm, khiến nhiều người ngộ nhận loài chim này mang hoạt chất kích thích sinh dục mạnh mẽ.

Trong lịch sử, nhiều chất tự nhiên từng bị lầm tưởng là thần dược phòng the như sừng tê giác ở Trung Quốc hay ruồi Tây Ban Nha ở châu Âu [1]. Thậm chí các thực phẩm quen thuộc như dâu tây, hàu sống, sô cô la, cà phê hay mật ong cũng từng được đồn thổi có tính năng này nhưng chưa được khoa học công nhận [1].

Việc ngộ nhận công dụng tráng dương từ các sinh vật tự nhiên còn dẫn tới những hiểm họa sức khỏe khôn lường. Một số trường hợp tự ý sử dụng quả mọng được đồn là thuốc kích dục dân gian Mandragora officinarum đã dẫn đến ngộ độc kháng cholinergic cấp tính, phải nhập viện cấp cứu trong tình trạng nguy kịch [2].

Rối loạn cương và nhu cầu tìm kiếm dược liệu tự nhiên

Rối loạn cương dương là một vấn đề thần kinh mạch máu phổ biến, ảnh hưởng xấu đến đời sống tình dục và góp phần gây vô sinh ở nam giới [3]. Tình trạng này hay gặp ở nam giới trung niên và người cao tuổi [3].

Nhiều bệnh lý nền có thể là căn nguyên gây ra rối loạn cương dương, bao gồm rối loạn tim mạch, trầm cảm, đái tháo đường, tăng lipid máu hoặc tăng huyết áp [3]. Khi gặp các trục trặc này, nam giới thường có xu hướng tìm đến các biện pháp thảo dược tự nhiên [1], [4].

Sự ra đời của các loại thuốc giãn mạch như sildenafil vào thập niên 1990 mở ra bước ngoặt lớn nhưng thuốc vẫn có tác dụng phụ khó chịu và chống chỉ định ở một số bệnh [1]. Do đó, khoa học hiện đại đang nỗ lực tìm kiếm các hợp chất mới từ tự nhiên nhằm hỗ trợ sinh lý với độ an toàn cao hơn [1], [4].

Các thảo dược kích dục được khoa học nghiên cứu ra sao?

Khác với sâm cầm vốn không có bất kỳ nghiên cứu nào, một số thảo dược tự nhiên đã được y học đưa vào phòng thí nghiệm để đánh giá tác dụng kích thích tình dục.

Tại Singapore, cây Bạch tật lê (Tribulus terrestris L.) được dùng theo kinh nghiệm nhằm kéo dài thời gian xuất tinh [3]. Một nghiên cứu tổng quan công bố năm 2016 rà soát các cơ sở dữ liệu y khoa từ năm 1968 đến 2015 đã chỉ ra rằng loài cây này có vai trò hỗ trợ điều trị rối loạn cương và giảm ham muốn, nhưng giả thuyết nó giúp tăng nồng độ androgen đã bị chứng minh là sai [5].

Một nghiên cứu năm 2017 trên chuột đực Wistar đã thử nghiệm chiết xuất rễ cây Lô hội (Aloe barbadensis) ở các mức liều 100, 200 và 400 mg/kg [6]. Kết quả cho thấy chiết xuất cồn giúp tăng tần suất giao phối, giảm thời gian chờ giao phối và kéo dài thời gian xuất tinh, đồng thời làm tăng nồng độ testosterone và cholesterol trong máu ở ngày thứ 1 và thứ 7 [6].

Tại Thổ Nhĩ Kỳ, các loài thuộc chi Ferula được dùng trong y học cổ truyền để cải thiện sinh lý nam [7], [4]. Nghiên cứu năm 2020 trên chuột Wistar albino sử dụng liều đơn 10 mg/kg các dẫn xuất sesquiterpen chiết từ rễ Ferula huber-morathii cho thấy chiết xuất chloroform thể hiện hoạt tính kích dục đáng kể qua các chỉ số giao phối [7].

Năm 2009, một nghiên cứu trên chuột cống đực bị kiệt sức tình dục cho thấy chiết xuất cây Turnera diffusa ở liều 80 mg/kg giúp rút ngắn khoảng thời gian phục hồi sau xuất tinh tương đương chất đối chứng yohimbine [8].

Ngoài ra, nấm Calvatia nipponica cũng được nghiên cứu năm 2020 trên mô cơ trơn thể hang dương vật bị co thắt bởi phenylephrine, ghi nhận tác dụng giãn cơ trơn rõ rệt từ hai hợp chất chính [1]. Cây Bồng nga truật (Boesenbergia rotunda) ở Đông Nam Á cũng đang được xem xét về tiềm năng cải thiện sức khỏe tình dục [3].

Giới hạn của các bằng chứng khoa học hiện tại

Cần nhấn mạnh rằng các thảo dược có bằng chứng thực nghiệm như trên vẫn chủ yếu dừng lại ở mô hình động vật hoặc mô hình tế bào cô lập trong ống nghiệm [6], [7], [8], [1]. Những kết quả này chưa thể xem là giải pháp điều trị hoàn chỉnh hay áp dụng bừa bãi trên người.

Đối với sâm cầm, khoảng trống khoa học hoàn toàn tuyệt đối khi không có bất kỳ dữ liệu lâm sàng hay tiền lâm sàng nào. Mọi lời đồn thổi về việc thịt hay huyết chim sâm cầm chữa yếu sinh lý chỉ là suy diễn truyền miệng không có cơ sở.

Bên cạnh đó, việc nghe theo đồn thổi tìm mua các sản phẩm tự nhiên không rõ nguồn gốc tiềm ẩn rủi ro lớn. Điển hình như trường hợp người đàn ông 35 tuổi phải nằm viện 4 ngày vì nhiễm độc scopolamine và hyoscyamine sau khi ăn quả mọng tráng dương [2].

Ai cần thận trọng khi tìm kiếm giải pháp sinh lý?

Nam giới mắc các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, đái tháo đường, cao huyết áp hoặc mỡ máu cao tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc tráng dương truyền miệng [3]. Những bệnh nền này ảnh hưởng trực tiếp đến hệ mạch máu và thần kinh, cần được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán chính xác căn nguyên [3].

Người đang sử dụng các loại thuốc điều trị theo toa không nên tự ý kết hợp cùng các loại dược liệu kích dục chưa được kiểm chứng khoa học [1]. Sự tương tác giữa các hoạt chất tự nhiên chưa rõ cơ chế và thuốc tân dược có thể dẫn tới những biến cố sức khỏe nghiêm trọng.

Thay vì tốn kém tiền của vào chim sâm cầm quý hiếm, người bệnh nên chủ động đến bệnh viện có chuyên khoa nam học để được thăm khám bài bản.

Áp dụng chế độ sống lành mạnh để bảo vệ bản lĩnh phái mạnh

Sức khỏe tình dục nam giới gắn liền với nền tảng thể lực và lối sống tổng thể chứ không phụ thuộc vào một món ăn duy nhất.

Nam giới cần xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng, đủ chất và duy trì việc tập luyện thể dục thể thao đều đặn. Cần kiểm soát tốt cân nặng, hạn chế thói quen hút thuốc lá và lạm dụng đồ uống có cồn.

Khi phát hiện các dấu hiệu suy giảm ham muốn hoặc khó cương cứng, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra các chỉ số đường huyết, huyết áp và tim mạch [3]. Đừng ngần ngại trao đổi trực tiếp với bác sĩ để tìm ra phác đồ điều trị an toàn, phù hợp nhất.

Lời đồn chim sâm cầm là đại bổ sinh lý nam giới hoàn toàn không có cơ sở y học. Nam giới không nên tin vào các phương thuốc truyền miệng đắt đỏ mà bỏ lỡ cơ hội điều trị đúng cách tại các cơ sở y tế chuyên khoa.