Nhiều người truyền tai nhau việc sắc nước hoặc dùng các bộ phận của cây cà trời để trị bệnh hiểm nghèo. Hy vọng tìm kiếm giải pháp tự nhiên khiến nhiều bệnh nhân tin rằng đây là cứu cánh thay thế các liệu pháp hiện đại.
Tuy nhiên, lời đồn cà trời chữa khỏi ung thư hoàn toàn không có căn cứ y khoa xác thực. Dù một số hoạt chất chiết xuất cho thấy tác dụng diệt tế bào trong phòng thí nghiệm, việc dùng cây thô chưa qua kiểm chứng tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc.
Hoạt chất tự nhiên và cơ chế tác động trong phòng thí nghiệm
Cây thuộc chi Cà (Solanum) chứa nhiều glycoalkaloid và glycoside đặc thù. Khi nghiên cứu ở mức độ phân tử, các nhà khoa học nhận thấy các hợp chất này có khả năng can thiệp vào chu trình sống của tế bào ác tính.
Cơ chế chủ yếu được ghi nhận là kích hoạt quá trình tự chết theo lập trình (apoptosis). Thay vì phân chia mất kiểm soát, tế bào tiếp xúc với hoạt chất bị kích hoạt tín hiệu tiêu biến nội tại và ngoại vi, phá hủy màng tế bào ung thư mà ít gây hại hơn đến tế bào lành trong cùng môi trường thử nghiệm [1].
Nghiên cứu nói gì về tiềm năng kháng tế bào ung thư?
Năm 2014, một nghiên cứu đánh giá hoạt tính chống tăng sinh của dịch chiết glycoalkaloid từ quả Solanum lycocarpum cùng hai thành phần chính là solamargine và solasonine [2]. Thử nghiệm thực hiện trên hàng loạt dòng tế bào ung thư người: u hắc tố chuột (B16F10), ung thư đại tràng (HT29), ung thư vú (MCF-7), ung thư cổ tử cung (HeLa), ung thư biểu mô tế bào gan (HepG2) và u nguyên bào thần kinh đệm (MO59J, U343, U251) qua thử nghiệm XTT [2]. Kết quả cho thấy solamargine thể hiện hoạt tính mạnh nhất với giá trị IC50 từ 4,58 đến 18,23 mcg/mL [2]. Giá trị IC50 thấp nhất ghi nhận trên dòng HepG2 lần lượt là 9,60 mcg/mL đối với dịch chiết toàn phần, 4,58 mcg/mL đối với solamargine và 6,01 mcg/mL đối với solasonine [2]. Dù vậy, đây hoàn toàn là thử nghiệm in vitro trên đĩa cấy, chưa từng thử nghiệm trên động vật hay người [2].
Năm 2008, một phân tích phân tử tập trung vào indioside D, một furostanol glycoside phân lập từ cây cà trời (Solanum mammosum) [1]. Khi xử lý trên tế bào ung thư cổ tử cung HeLa, indioside D gây sụt giảm điện thế màng ty thể (DeltaPsim) và sinh ra các gốc oxy hóa phản ứng (ROS), dẫn đến kích hoạt chết tế bào phụ thuộc caspase [1]. Hợp chất này cũng kích hoạt con đường thụ thể tử vong Fas, gây kích hoạt caspase-8 và phân cắt Bid, từ đó thúc đẩy chết tế bào qua cả hai con đường nội sinh lẫn ngoại sinh [1]. Giới hạn lớn nhất là dữ liệu chỉ dừng lại ở phân tích proteomic trên mô hình tế bào nuôi cấy [1].
Bên cạnh đó, nghiên cứu năm 2021 khảo sát các phân đoạn chiết xuất từ Solanum nigrum (cùng chi Cà) trên dòng ung thư gan (HepG2), ung thư cổ tử cung (HeLa) và dòng tế bào thận chuột hamster non bình thường (BHK) [3]. Phân đoạn ethyl acetate thể hiện độc tính tế bào cao đối với HepG2 với giá trị IC50 đạt 7,89 mcg/mL và không gây độc trên dòng tế bào lành BHK [3]. Dù mở ra tiềm năng tìm kiếm thuốc trong tương lai, kết quả vẫn chỉ giới hạn trên mô hình đĩa petri [3].
Năm 2021, nghiên cứu khác về dịch chiết nước từ lá Solanum mammosum cho thấy khả năng chống oxy hóa qua các phép đo ORAC-FL, CAA và không gây độc cho các chủng vi khuẩn Bacillus sp. cũng như Escherichia coli [4]. Tuy nhiên, hoạt tính chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa với khả năng điều trị hay ngăn chặn khối u phát triển trên cơ thể sống [4].
Khoảng cách lớn từ ống nghiệm đến cơ thể người
Khoảng cách giữa việc ức chế tế bào trong đĩa thí nghiệm và chữa bệnh trên cơ thể người là rất lớn. Tế bào trong ống nghiệm tiếp xúc trực tiếp với nồng độ hoạt chất tinh khiết cô đặc [2]. Khi đi vào cơ thể qua đường tiêu hóa, các chất này phải trải qua quá trình hấp thu, chuyển hóa tại gan, bị enzyme phân hủy và đào thải trước khi chạm tới mô bệnh.
Hơn nữa, nồng độ hoạt chất đạt mức tiêu diệt khối u trong máu có thể gây độc chết người trước khi kịp phát huy tác dụng chữa bệnh. Hiện tại, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1, 2 hay 3 nào trên thế giới chứng minh cà trời hoặc solamargine an toàn và hiệu quả trong việc loại bỏ khối u trên người bệnh.
Những hiểu lầm thường gặp về cây cà trời
Nhiều người lầm tưởng rằng cây cỏ tự nhiên thì hoàn toàn lành tính, uống càng nhiều càng tốt. Đây là sai lầm nguy hiểm vì chi Solanum chứa nhiều alkaloid độc tính cao có thể gây rối loạn tiêu hóa, trụy tim mạch hoặc ngộ độc thần kinh nếu dùng quá liều.
Một ngộ nhận tai hại khác là tin vào khả năng "tiêu khối u" mà tự ý bỏ dở phác đồ tây y. Ung thư là bệnh lý tiến triển nhanh; việc chậm trễ phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị trong "giai đoạn vàng" sẽ tước đi cơ hội sống sót của người bệnh.
Ai cần tuyệt đối thận trọng?
Người mắc bệnh ung thư đang tiếp nhận điều trị tại bệnh viện tuyệt đối không tự ý uống nước sắc cà trời. Các thành phần hóa học chưa rõ nồng độ có thể tương tác bất lợi, làm giảm tác dụng của thuốc điều trị đích hoặc hóa chất.
Phụ nữ có thai, phụ nữ cho con bú và trẻ nhỏ cần tránh xa dược liệu này do nguy cơ gây độc tế bào và chưa có dữ liệu an toàn. Người có tiền sử suy giảm chức năng gan, thận cũng không nên thử nghiệm để tránh gây quá tải bài tiết.
Lời khuyên áp dụng và tiếp cận an toàn
Người bệnh không nên tự ý thu hái, sắc uống cây cà trời dưới bất kỳ hình thức nào khi chưa có chỉ định và giám sát y khoa. Các chiết xuất có hoạt tính trong nghiên cứu đều dùng dung môi chuyên dụng như ethyl acetate hay methanol và qua tinh chế phức tạp [1, 4], hoàn toàn khác với việc đun nấu thông thường tại nhà.
Nếu muốn hỗ trợ sức khỏe trong quá trình điều trị, hãy duy trì lối sống lành mạnh bằng chế độ ăn giàu rau xanh, củ quả tươi, uống đủ nước và ngủ đủ giấc. Mọi ý định sử dụng thêm thảo dược bổ trợ đều phải được thông báo và đồng thuận bởi bác sĩ điều trị trực tiếp.
Cà trời cùng các hoạt chất như solamargine hay indioside D là nguồn nguyên liệu tiềm năng cho nghiên cứu dược phẩm tương lai [2, 4]. Dù vậy, người bệnh cần tỉnh táo trước các lời đồn thổi truyền miệng, tuân thủ hướng dẫn khoa học chính thống để bảo vệ cơ hội phục hồi sức khỏe của chính mình.
