Nhiều nam giới tìm kiếm các vị thuốc bổ thận tráng dương khi phong độ suy giảm theo tuổi tác. Trong đó, cao xương ngựa hay cao ngựa thường được truyền tai nhau như một "thần dược" giúp quý ông phục hồi bản lĩnh phái mạnh cấp tốc.

Tuy nhiên, câu trả lời thực tế từ khoa học lại không hoàn toàn như lời đồn. Đến nay, chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học nào chứng minh cao xương ngựa có khả năng kích thích cơ thể sản sinh nội tiết tố nam testosterone hay tác động trực tiếp vào cơ chế cương dương. Hiệu quả cải thiện sinh lý nếu có chủ yếu bắt nguồn gián tiếp từ việc bồi bổ dinh dưỡng và phục hồi thể trạng chung của cơ thể.

Cơ chế tác động giải thích dưới góc độ khoa học

Cương dương và ham muốn tình dục ở nam giới phụ thuộc trực tiếp vào hormone nội tiết testosterone cùng hệ thống mạch máu, thần kinh tại thể hang [1]. Khi nồng độ testosterone suy giảm, chức năng cương cũng bị ảnh hưởng tiêu cực [1]. Động vật bị cắt tinh hoàn sẽ thoái hóa tế bào cơ trơn mạch máu, rò rỉ tĩnh mạch, mất sợi chun và tăng lắng đọng collagen tại mô cương [1]. Hormone testosterone giúp tăng biểu hiện của enzym tổng hợp nitric oxide và phosphodiesterase type 5 (PDE5) – hai yếu tố chủ chốt điều hòa tuần hoàn máu tới dương vật [1].

Cao xương ngựa về bản chất là sản phẩm chứa nhiều collagen, đạm amin, canxi và các khoáng chất. Các dưỡng chất này đóng vai trò cung cấp dinh dưỡng, nâng cao sức khỏe xương khớp và giảm suy nhược cơ thể. Khi nền tảng thể lực cải thiện, sự dẻo dai chung tăng lên, tạo cảm giác ham muốn và sinh lực tốt hơn. Dù vậy, các chất dinh dưỡng này không tác động vào trục hạ đồi - tuyến yên - tinh hoàn để thúc đẩy sản xuất testosterone, cũng không chứa các hoạt chất giãn mạch chuyên biệt kích ứng phản ứng cương.

Nghiên cứu nói gì về testosterone và sinh lý nam

Để hiểu rõ hơn về bản chất của chức năng tình dục nam giới, y học đã thực hiện nhiều nghiên cứu xoay quanh nồng độ hormone nam và các yếu tố ảnh hưởng.

Một nghiên cứu năm 2008 tiến hành trên 120 nam giới lớn tuổi (độ tuổi trung bình 73,8 ± 5,90) nhằm xem xét tác động của suy giảm testosterone theo tuổi tác [2]. Kết quả ghi nhận nồng độ testosterone toàn phần và tự do giảm rõ rệt theo thời gian (p = 0,021) [2]. Đáng chú ý, tình trạng rối loạn cương dương đánh giá qua thang đo Quốc tế về Chức năng Cương dương (IIEF) có mối tương quan thuận rõ rệt với nồng độ testosterone tự do thấp (r = 0,66, p < 0,001) [2]. Triệu chứng tuyến tiền liệt đánh giá qua thang IPSS cũng có mối liên quan đáng kể (r = -0,23, p = 0,016) [2].

Năm 2014, một nghiên cứu thực nghiệm trên 16 con chuột Wistar già được chia thành 2 nhóm: nhóm điều trị nhận liều bổ sung testosterone tiêu chuẩn và nhóm đối chứng dùng nước muối sinh lý [3]. Đánh giá mô học thể hang dương vật sau 56 ngày cho thấy nhóm bổ sung testosterone duy trì mật độ thể tích sợi collagen (Vv) ở mức 20,6%, thấp hơn đáng kể so với mức 47,8% ở nhóm đối chứng (p < 0,001) [3]. Sự suy giảm testosterone ở nhóm đối chứng làm gia tăng thay thế sợi cơ trơn bằng collagen xơ hóa, khẳng định hormone nam ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc mô cương [3].

Một nghiên cứu thực nghiệm công bố năm 2023 trên chuột già và chuột trẻ tiếp tục làm rõ cơ chế phân tử [4]. Can thiệp testosterone giúp gia tăng nồng độ GnRH, testosterone toàn phần, LH và testosterone tự do ở chuột già [4]. Testosterone thúc đẩy biểu hiện miR-22-3p, ức chế tín hiệu thụ thể TGFbetaR1 và Galectin-1, từ đó làm giảm quá trình chết theo chương trình của tế bào cơ trơn thể hang (CSMC) và ngăn ngừa hiện tượng xơ hóa thể hang [4].

Về ứng dụng lâm sàng, một tổng quan y khoa năm 2006 chỉ ra rằng liệu pháp thay thế testosterone mang lại hiệu quả cải thiện rối loạn cương dương ở nam giới thiểu năng sinh dục với tỷ lệ thành công đạt 35 - 40% [5]. Liệu pháp này đóng vai trò quan trọng ở nhóm không đáp ứng với thuốc ức chế PDE5, bởi cơ thể cần một mức nồng độ testosterone tối thiểu để thuốc phát huy tác dụng [3, 8].

Năm 2006, một thử nghiệm mù đôi, có đối chứng giả dược ở 39 nam giới trên 40 tuổi bị rối loạn chức năng tình dục và có nồng độ testosterone ranh giới thấp (<10 nmol/L hoặc chỉ số androgen tự do <30%) đã được thực hiện [6]. Bệnh nhân được phân ngẫu nhiên dùng miếng dán testosterone 5 mg/ngày (20 người) hoặc miếng dán giả dược (19 người) trong 6 tháng, sau đó dùng testosterone mở rộng thêm 6 tháng [6]. Giai đoạn đầu cho thấy testosterone làm giảm khối mỡ cơ thể (p = 0,019) và tăng huyết sắc tố (p = 0,036), nhưng không làm thay đổi đáng kể mật độ khoáng xương [6]. Nhìn chung, nghiên cứu kết luận có ít bằng chứng thuyết phục rằng bổ sung testosterone đem lại lợi ích lớn cho nhóm nam giới trên 40 tuổi có mức hormone ranh giới thấp kèm rối loạn tình dục [6].

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, các tác động bệnh lý và môi trường cũng làm suy giảm hormone này. Nghiên cứu năm 2001 trên 16 nam giới từ 50 tuổi trở xuống sau ghép tủy tự thân ghi nhận 38% (6/16 người) bị suy giảm testosterone [7]. Mức testosterone thấp có tương quan rõ rệt với tình trạng giảm hoặc mất hẳn ham muốn tình dục (p = 0,008) [7]. Nghiên cứu năm 2020 trên 97 nam công nhân tại 6 nhà máy nhựa ở Pháp cũng ghi nhận phơi nhiễm ngắn hạn với diisononyl phthalate (DINP) làm giảm testosterone toàn phần qua chất chuyển hóa OXO-MINP (p = 0,002) và làm tăng phản ánh rối loạn cương dương tại vị trí làm việc (p = 0,01) [8].

Lợi ích thực tế và giới hạn của bằng chứng

Qua các dữ liệu nghiên cứu kể trên, có thể thấy testosterone giữ vai trò nền tảng trong việc duy trì cấu trúc mạch máu thể hang và chức năng tình dục [2, 3, 4, 7]. Tuy nhiên, các bằng chứng này đều gắn liền với hormone testosterone nội sinh hoặc liệu pháp bổ sung testosterone chuyên biệt của y khoa [2, 6, 8].

Hoàn toàn không có bằng chứng cho thấy việc sử dụng cao xương ngựa làm tăng testosterone huyết thanh hay ngăn chặn xơ hóa thể hang. Lợi ích thực tế của cao xương ngựa dừng lại ở giá trị bồi bổ dinh dưỡng. Nó cung cấp axit amin, gelatin và khoáng chất giúp người suy nhược, người mới ốm dậy, người lớn tuổi ăn ngủ tốt hơn, cải thiện sức mạnh thể chất. Từ nền tảng thể chất tốt, sinh hoạt vợ chồng có thể diễn ra thuận lợi hơn, song đây là kết quả gián tiếp của việc nâng đỡ thể trạng chứ không phải tác động dược lý làm cường dương.

Những hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm phổ biến nhất là đánh đồng cao xương ngựa với các nhóm thuốc tăng cường sinh lý nam tức thì. Một số người lầm tưởng uống cao ngựa sẽ giúp cương cứng nhanh hoặc chữa dứt điểm bệnh xuất tinh sớm và rối loạn cương dương.

Một hiểu lầm khác là cho rằng thực phẩm tự nhiên thì dùng càng nhiều càng tốt. Cao ngựa chứa lượng đạm cô đặc lớn. Việc sử dụng quá đà không đem lại hiệu quả tráng dương như mong muốn mà còn gây áp lực đào thải lên gan và thận, dẫn đến đầy trướng bụng hoặc tăng chuyển hóa đạm không cần thiết.

Ai nên thận trọng khi dùng cao xương ngựa

Do đặc tính giàu đạm và khoáng chất, cao xương ngựa không phải là lựa chọn an toàn cho tất cả mọi người:

  • Người mắc bệnh gout hoặc tăng axit uric máu: Lượng đạm cao trong cao ngựa có thể làm bùng phát các cơn đau khớp cấp tính.
  • Người suy giảm chức năng thận: Thận yếu không thể lọc hiệu quả các sản phẩm chuyển hóa từ lượng đạm đậm đặc.
  • Người có bệnh lý tim mạch, huyết áp cao: Cần kiểm tra kỹ thành phần sản phẩm, tránh các dạng cao ngâm rượu mạnh hoặc phối trộn chất kích thích trôi nổi.
  • Người có cơ địa dễ dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa: Cần cẩn trọng để tránh nguy cơ kích ứng tiêu hóa.

Khi có các triệu chứng rối loạn tình dục, nam giới cần đi khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nam học để định lượng hormone và đánh giá mạch máu, không tự ý dùng các loại cao để thay thế điều trị y khoa.

Hướng dẫn áp dụng thực tế an toàn

Nếu có nhu cầu dùng cao xương ngựa để bồi bổ sức khỏe toàn diện, người dùng nên tuân thủ các nguyên tắc sau:

  • Liều lượng và thời điểm: Dùng theo hướng dẫn thông thường của nhà sản xuất uy tín, khoảng 5 - 10g mỗi ngày, chia 1 - 2 lần. Nên dùng trước bữa ăn hoặc dùng vào buổi sáng để cơ thể hấp thu tốt nhất.
  • Cách chế biến: Có thể cắt nhỏ ngậm trực tiếp, hấp cách thủy với một thìa mật ong hoặc chưng cùng cháo nóng. Hạn chế ngâm với rượu nồng độ cồn cao vì rượu lạm dụng sẽ gây tổn hại mạch máu và ức chế thần kinh, làm trầm trọng hơn chứng rối loạn cương.
  • Kết hợp lối sống: Để cải thiện sinh lý thực sự, cần duy trì tập luyện thể lực đều đặn, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ giấc, tránh xa các hóa chất công nghiệp độc hại và hạn chế bia rượu, thuốc lá [8].

Cao xương ngựa là vị thuốc bồi bổ cơ thể có giá trị dinh dưỡng cao, thích hợp cho người suy nhược thể lực. Tuy vậy, người tiêu dùng cần nhìn nhận đúng bản chất khoa học: sản phẩm không phải là thuốc kích thích sinh dục hay liệu pháp tăng testosterone. Việc kết hợp dinh dưỡng cân đối cùng lối sống lành mạnh và thăm khám bác sĩ đúng chuyên khoa mới là giải pháp căn bản để gìn giữ phong độ phái mạnh.