Nhiều người có thói quen bắt đầu ngày mới bằng một cốc nước đá mát lạnh để tỉnh ngủ. Ngược lại, không ít người duy trì việc nhâm nhi một ly nước ấm nhằm thanh lọc cơ thể và bảo vệ đường tiêu hóa. Sự khác biệt về nhiệt độ của nước khi dạ dày còn rỗng khiến không ít người băn khoăn về tác động thực tế tới sức khỏe.
Về bản chất sinh học, nước lạnh giúp giải nhiệt nhanh và có thể làm giảm nhẹ cảm giác thèm ăn tạm thời, nhưng tác động tiêu hao năng lượng không đáng kể. Trong khi đó, nước ấm mang lại cảm giác dễ chịu hơn cho đường tiêu hóa, hỗ trợ nhu động thực quản và giảm nguy cơ co thắt đường ruột. Việc lựa chọn phụ thuộc hoàn toàn vào tình trạng thể chất và độ nhạy cảm của từng cá nhân.
Cơ chế tác động của nhiệt độ nước lên hệ tiêu hóa
Khi chất lỏng đi vào dạ dày, nhiệt độ kích thích các thụ thể cảm giác và cơ quan thần kinh tại chỗ. Nước lạnh ở nhiệt độ thấp khi tiếp xúc với niêm mạc có thể làm giảm co bóp tạm thời của cơ trơn dạ dày hoặc kích hoạt phản ứng co thắt ở những cơ quan nhạy cảm.
Nước ấm ở nhiệt độ tương đương hoặc cao hơn thân nhiệt tạo ra phản ứng thư giãn hơn. Ở thực quản, dòng nước ấm hỗ trợ việc duy trì các sóng co bóp nhịp nhàng, tránh tình trạng co thắt đột ngột gây nghẹn ứ dịch và thức ăn [1]. Nhu động đường ruột hoạt động tự nhiên hơn khi không phải tiếp nhận kích thích nhiệt độ chênh lệch quá lớn từ dịch lạnh [2].
Nghiên cứu lâm sàng về nước lạnh và co bóp dạ dày
Một thử nghiệm công bố năm 2020 đã làm sáng tỏ ảnh hưởng của nhiệt độ nước lên vận động dạ dày và lượng thức ăn tiêu thụ ở người trẻ tuổi khỏe mạnh [3]. Các nhà khoa học đã sử dụng hệ thống siêu âm để theo dõi sự co bóp của dạ dày sau khi các tình nguyện viên uống 500 mL nước ở các mức nhiệt khác nhau gồm 2 độ C, 37 độ C và 60 độ C [3].
Kết quả cho thấy, việc uống 500 mL nước lạnh ở 2 độ C ức chế tần số co bóp của dạ dày và làm giảm lượng calo nạp vào trong bữa ăn tự do sau đó so với nước ở 37 độ C hoặc 60 độ C [3]. Tần số co bóp dạ dày đo ngay sau khi uống nước có mối tương quan thuận với lượng năng lượng nạp vào bữa ăn thử nghiệm, nghĩa là tần số co bóp giảm đi kèm với mức tiêu thụ năng lượng giảm theo (hệ số r = 0,365, p = 0,037) [3]. Đồng thời, cảm giác đói chủ quan sau khi uống nước lạnh 2 độ C cũng có xu hướng thấp hơn so với khi uống nước nóng 60 độ C [3].
Nghiên cứu cũng ghi nhận việc uống nước trước bữa ăn khoảng 30 phút từng được chứng minh có hiệu quả làm giảm lượng năng lượng nạp vào ở người lớn tuổi thừa cân và béo phì trong các công bố trước đó [3]. Tuy nhiên, thử nghiệm này chỉ thực hiện trên nam thanh niên khỏe mạnh với cỡ mẫu phòng thí nghiệm nhỏ, do đó cần thêm dữ liệu trên các quần thể lớn hơn để khẳng định hiệu quả quản lý cân nặng lâu dài [3].
Nước ấm giúp giảm rối loạn tiêu hóa và hỗ trợ thực quản
Nghiên cứu nuôi ăn qua ống thông dạ dày công bố năm 1980 trên 6 tình nguyện viên bình thường đã kiểm tra ảnh hưởng của nhiệt độ chế độ ăn đối với nhu động ruột [2]. Các đối tượng được truyền dịch qua ống ở ba mức nhiệt độ: lạnh (8-11 độ C), nhiệt độ phòng (23-26 độ C) và ấm (36-39 độ C) [2].
Kết quả cho thấy sự giảm tần số co bóp dạ dày sau truyền dịch và mô hình hồi phục hoạt động dạ dày diễn ra tương tự nhau ở cả ba mức nhiệt độ [2]. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở phản ứng phụ: sau khi tiếp nhận thức ăn lạnh, có 2 đối tượng bị đau quặn bụng kèm theo tiêu chảy [2]. Ngược lại, không có bất kỳ rối loạn tiêu hóa nào được báo cáo sau khi truyền dịch ấm [2]. Điều này cho thấy nước hoặc chất lỏng ấm thân thiện hơn với hệ tiêu hóa nhạy cảm.
Bên cạnh đó, tác động của nước ấm lên chức năng vận động thực quản cũng được ghi nhận rõ nét. Một nghiên cứu năm 2022 trên bệnh nhân co thắt tâm vị (achalasia) trước phẫu thuật nội soi cơ thực quản ghi nhận việc uống nước lạnh có thể gây khó nuốt hoặc đau ngực ở một số người [1]. Ngược lại, việc uống nước ấm giúp cải thiện triệu chứng thực quản, đẩy nhanh quá trình thanh thải thực quản qua xạ hình và làm giảm co thắt thân thực quản trên áp lực kế [1].
Trong thử nghiệm lâm sàng này, 29 bệnh nhân tuân thủ phác đồ uống nước ấm đều đạt độ sạch thực quản rất tốt mà không gặp biến cố bất lợi nào [1]. Các ghi nhận từ tài liệu trước đó dẫn lại trong nghiên cứu cũng cho thấy một ngụm nước ấm tạo ra sóng co bóp nhu động với biên độ bình thường, trong khi ngụm nước lạnh lại gây ra các cơn co bóp mất nhu động với biên độ thấp [1].
Tác động của nhiệt độ nước đến tốc độ rỗng dạ dày và thuốc uống
Nhiều người lo ngại việc uống nước lạnh sẽ làm chậm tiêu hóa hoặc làm đông vón chất lỏng trong dạ dày. Tuy nhiên, một nghiên cứu lâm sàng năm 2025 thực hiện trên 12 tình nguyện viên trẻ khỏe mạnh nhằm đánh giá độ rã của viên nang gelatin và HPMC đã cung cấp dữ liệu chính xác [4].
Nghiên cứu cho thấy tốc độ làm rỗng dạ dày của nước ấm, nước lạnh hay trà đen ấm không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê [4]. Tốc độ hấp thu thuốc trong cơ thể thay đổi chủ yếu do tính chất vật lý của vỏ viên nang bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ, chứ không phải do nhiệt độ nước làm thay đổi tốc độ tháo rỗng của dạ dày [4]. Trong điều kiện in vitro, nước ấm làm vỏ nang gelatin rã và mở nhanh hơn đáng kể so với nước lạnh [4]. Vì vậy, việc uống nước ấm buổi sáng có thể giúp các loại thuốc dạng nang gelatin tan rã thuận lợi hơn nếu người bệnh cần dùng thuốc sớm.
Những hiểu lầm phổ biến khi uống nước buổi sáng
Hiểu lầm thường gặp nhất là uống nước lạnh sẽ đốt cháy một lượng lớn calo và giúp giảm cân thần tốc. Việc cơ thể điều hòa nhiệt độ từ lạnh về thân nhiệt có tiêu tốn một lượng nhiệt lượng nhỏ, nhưng con số này không đủ để tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong việc giảm mỡ thừa. Tác dụng giảm calo ghi nhận trong nghiên cứu thực chất đến từ việc nước lạnh ức chế co bóp dạ dày tạm thời, làm chậm cảm giác thèm ăn trước bữa [3].
Một quan niệm sai lầm khác là nước đá làm tắc nghẽn dạ dày hoặc làm đông cứng dầu mỡ thức ăn vĩnh viễn. Như nghiên cứu năm 2025 đã chứng minh, dạ dày làm rỗng nước lạnh với tốc độ không khác biệt so với nước ấm [4]. Sự khó chịu khi uống nước đá chủ yếu đến từ phản ứng co thắt cơ học cục bộ gây đau quặn ở người cơ địa yếu [2].
Ai nên thận trọng với từng mức nhiệt độ nước?
Người có tiền sử viêm đại tràng co thắt, hội chứng ruột kích thích, hoặc dạ dày nhạy cảm nên tránh uống nước đá lạnh ngay khi vừa ngủ dậy. Nhiệt độ thấp có thể kích thích cơn đau quặn bụng và gây tiêu chảy đột ngột như dữ liệu lâm sàng ghi nhận [2].
Những người mắc các rối loạn vận động thực quản như co thắt tâm vị cần tuyệt đối ưu tiên nước ấm. Dòng nước lạnh dễ khởi phát cơn co thắt mất nhu động, dẫn đến đau tức ngực hoặc nuốt nghẹn [1].
Người có thân nhiệt bình thường, cần sự tỉnh táo hoặc vận động viên tập luyện trong môi trường nóng ẩm có thể dung nạp nước lạnh an toàn để hạ thân nhiệt lõi và nhịp tim khi tập luyện [5]. Dù vậy, người đang mắc các bệnh lý mạn tính hoặc đang dùng nhiều thuốc cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để lựa chọn thói quen phù hợp.
Áp dụng đúng cách trong sinh hoạt hàng ngày
Khi thức dậy, cơ thể vừa trải qua 6 đến 8 tiếng không được bổ sung nước. Bạn nên uống từ từ từng ngụm một cốc nước khoảng 200 đến 300 mL.
Nếu muốn hỗ trợ đường ruột hoạt động êm ái, một cốc nước ấm khoảng 37 đến 40 độ C là lựa chọn tối ưu. Nhiệt độ này tương đương thân nhiệt, không làm sốc niêm mạc tiêu hóa và giúp các loại viên nang thuốc rã tốt hơn [4].
Nếu mục tiêu là kiểm soát sự thèm ăn trước bữa điểm tâm, bạn có thể uống một cốc nước mát vừa phải khoảng 15-30 phút trước khi ăn [3]. Không nên uống nước quá lạnh dưới 5 độ C dồn dập vào lúc bụng rỗng hoàn toàn để phòng ngừa cơn đau quặn [2]. Nước lọc tinh khiết vẫn là dung dịch chuẩn nhất, không cần thiết phải pha trộn các loại gia vị cay nóng vào sáng sớm.
Nhiệt độ nước buổi sáng không có ranh giới tuyệt đối đúng hay sai mà tùy thuộc vào nhu cầu cơ thể. Nước lạnh hỗ trợ hạ nhiệt và kìm hãm cơn đói tạm thời, trong khi nước ấm bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi co thắt và tạo cảm giác dễ chịu. Lắng nghe phản ứng của dạ dày và duy trì thói quen uống đủ nước đều đặn là yếu tố quan trọng nhất cho sức khỏe dài lâu.
