Bản xem trước, chưa qua rà soát chuyên môn. Tổng hợp có AI hỗ trợ từ các nguồn ở cuối bài, không thay thế tư vấn y khoa.

Chặng 4 · Ngộ độc, độc tố và phụ gia

Nấm mốc và độc tố aflatoxin trong lạc, ngô, ngũ cốc

Nấm mốc sinh ra độc tố aflatoxin trong lạc, ngô và ngũ cốc dưới điều kiện ấm, ẩm. Hầu hết độc tố nấm mốc bền về mặt hóa học, sống sót qua quá trình chế biến thực phẩm và có thể gây ung thư gan.

Thử sức với câu hỏi

Đoán trước khi đọc

Cách nào sau đây giúp loại bỏ hoàn toàn aflatoxin trong hạt lạc bị mốc?

Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.

3 điều cần nhớ

  1. Aflatoxin do nấm mốc sinh ra, bền nhiệt, sống sót qua nấu nướng thông thường và có thể gây ung thư gan ở người.
  2. Môi trường ấm và ẩm thúc đẩy nấm mốc tạo độc tố; nấm mốc có thể thâm nhập sâu vào bên trong hạt.
  3. Cần vứt bỏ ngay hạt có dấu hiệu mốc, teo tóp hoặc đổi màu; bảo quản ngũ cốc nơi khô ráo và không để quá lâu.

Aflatoxin và nguồn gốc hình thành trong nông sản

Aflatoxin là một trong những loại độc tố nấm mốc nguy hiểm nhất, sinh ra tự nhiên bởi các loài nấm mốc Aspergillus flavus và Aspergillus parasiticus. Các chủng nấm này phát triển trong đất, thực vật phân hủy, cỏ khô và các loại hạt. Cây trồng thường bị nhiễm aflatoxin gồm ngũ cốc như ngô, lúa miến, lúa mì, gạo; các hạt có dầu như đậu phộng (lạc), đậu nành, hạt hướng dương, hạt bông vụ; gia vị như ớt, tiêu đen, rau mùi, nghệ, gừng; và các loại hạt cây như hạt dẻ cười, hạnh nhân, quả óc chó, dừa, hạt điều Brazil. Độc tố cũng có thể hiện diện trong sữa động vật nuôi bằng thức ăn nhiễm nấm mốc dưới dạng aflatoxin M1. [S1]

Điều kiện phát triển và tính bền của độc tố nấm mốc

Nấm mốc sản sinh độc tố phát triển trên nhiều loại thực phẩm như ngũ cốc, trái cây khô, hạt và gia vị. Sự phát triển này xảy ra cả trước khi thu hoạch lẫn sau thu hoạch, hoặc trong suốt quá trình lưu trữ bảo quản thực phẩm. Môi trường ấm áp, ẩm ướt là điều kiện thuận lợi nhất để nấm mốc hình thành độc tố. Đáng lưu ý, nấm mốc có khả năng thâm nhập sâu vào bên trong thực phẩm chứ không chỉ phát triển trên bề mặt ngoài. Hầu hết các độc tố nấm mốc đều rất bền về mặt hóa học và vẫn tồn tại sau các công đoạn chế biến thực phẩm thông thường. [S1]

Tác hại của aflatoxin và các độc tố khác tới sức khỏe

Liều lượng lớn aflatoxin dẫn đến ngộ độc cấp tính aflatoxicosis đe dọa tính mạng, thường do tổn thương gan nghiêm trọng. Aflatoxin có độc tính với gen, làm tổn thương ADN và sinh ung thư ở động vật, đồng thời có bằng chứng xác nhận gây ung thư gan ở người. Ngoài aflatoxin, các loại mycotoxin khác trong ngũ cốc cũng gây bệnh nặng. Ochratoxin A gây hại cho thận, tác động xấu lên hệ miễn dịch. Trichothecenes từ nấm Fusarium gây kích ứng da, niêm mạc ruột và tiêu chảy. Độc tố fumonisins thường thấy trong ngô có liên quan trực tiếp đến ung thư thực quản ở người và gây độc cho gan, thận động vật. [S1]

Biện pháp kiểm tra và bảo quản ngũ cốc tại nhà

Để giảm thiểu nguy cơ độc tố nấm mốc theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ các loại ngũ cốc nguyên hạt gồm ngô, lúa miến, lúa mì, gạo và các loại hạt như đậu phộng. Hãy vứt bỏ ngay bất kỳ hạt nào có dấu hiệu bị mốc, đổi màu khác thường hoặc bị teo tóp nhăn nheo. Khi mua sắm, chọn ngũ cốc và hạt càng tươi mới càng tốt. Bảo quản thực phẩm ở nơi khô ráo, không quá ấm, tránh xa côn trùng và không lưu trữ trong thời gian quá dài. Đồng thời tránh làm tổn hại hạt trước và trong lúc phơi khô để ngừa nấm mốc xâm nhập. [S1]

Giới hạn tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc tế

Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Codex cùng Ủy ban Chuyên gia chung của FAO/WHO về Phụ gia Thực phẩm (JECFA) thiết lập mức tối đa cho độc tố nấm mốc để các chính phủ kiểm soát rủi ro. Các mức quy định này rất thấp do độc tính của mycotoxin đặc biệt nguy hiểm. Cụ thể, mức giới hạn tối đa cho aflatoxin do Ủy ban Codex quy định trong nhiều loại hạt, ngũ cốc, quả sung khô và sữa dao động từ 0,5 đến 15 µg/kg (trong đó một µg bằng một phần tỷ của một kilôgam). Để so sánh, giới hạn tối đa của Codex cho độc tố patulin trong nước ép táo là 50 µg/L. [S1]

Tác động của nhiệt độ và độ ẩm theo đánh giá châu Âu

Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) nhấn mạnh độc tố nấm mốc xâm nhập chuỗi thức ăn trước hoặc sau thu hoạch, gây rối loạn tiêu hóa, suy giảm miễn dịch và ung thư. Nhiệt độ và độ ẩm là các thông số quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nấm mốc. Những thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa và phát thải carbon dioxide ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi của nấm và quá trình sản xuất aflatoxin. EFSA đánh giá nguy cơ để các nhà quản lý thiết lập mức tối đa trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi nhằm giữ hàm lượng độc tố ở mức thấp nhất có thể. [S2]

Thử xếp nhóm

Xếp các loại hạt ngũ cốc vào nhóm xử lý an toàn theo khuyến cáo:

Chọn nhóm cho từng mục, rồi bấm Kiểm tra.

  • Hạt có dấu hiệu bị mốc
  • Hạt teo tóp nhăn nheo
  • Hạt đổi màu khác thường
  • Hạt tươi mới, nguyên vẹn

Gỡ rối một quan niệm

Quay lại câu hỏi đầu bài

Cách nào sau đây giúp loại bỏ hoàn toàn aflatoxin trong hạt lạc bị mốc?

Đáp án: Không thể loại bỏ bằng nấu nướng

Độc tố aflatoxin rất bền về mặt hóa học và sống sót qua chế biến thông thường. Nấm mốc thâm nhập sâu vào trong hạt nên rửa hay nấu chín đều không hết độc.

Thử xem bạn nhớ gì

Đọc giải thích và đối chiếu nguồn sau mỗi câu. Câu hỏi tự đánh giá không chấm điểm sức khỏe.

Câu 1/3

Aflatoxin chủ yếu được sinh ra từ các loài nấm mốc nào?

Làm ngay hôm nay

Kiểm tra ngay hũ lạc, ngô trong bếp và loại bỏ tất cả những hạt bị mốc, đổi màu hoặc teo tóp nhăn nheo.

Bài học: tiêu chảy do ăn uống

Nguồn để bạn đối chiếu

Ngày đối chiếu được ghi theo từng nguồn. Hướng dẫn của Anh, Mỹ hay EU được ghi rõ là khuyến nghị của cơ quan đó.

  1. S1Mycotoxins · 21/11/2026
  2. S2Mycotoxins · 21/11/2026

Nội dung tổng hợp có AI hỗ trợ từ nguồn của cơ quan y tế và an toàn thực phẩm, phục vụ học tập. Không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn y khoa.