Phụ gia thực phẩm: được kiểm soát thế nào và đọc nhãn ra sao?
Phụ gia thực phẩm được cơ quan y tế đánh giá an toàn nghiêm ngặt trước khi cấp phép sử dụng. Người tiêu dùng đọc danh sách thành phần trên bao bì để nhận biết công dụng kèm tên chất hoặc mã số E.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Có phải mọi phụ gia mang mã số E đều là hóa chất nhân tạo gây hại?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Phụ gia thực phẩm được tổ chức quốc tế thẩm định độc tính và ấn định mức tiêu thụ an toàn trước khi cấp phép.
- Nhãn bao bì bắt buộc thể hiện rõ công dụng kỹ thuật đi kèm tên gọi cụ thể hoặc mã số E của phụ gia.
- Cần đọc kỹ cảnh báo đối với sáu loại phẩm màu nhân tạo ở trẻ em và chất tạo ngọt aspartame ở người bệnh phenylketonuria.
Bản chất và phân loại phụ gia
Phụ gia thực phẩm là các chất bổ sung vào thực phẩm chế biến vì mục đích kỹ thuật, như cải thiện độ an toàn, kéo dài thời gian lưu trữ hoặc thay đổi cảm quan. Theo WHO, phụ gia thường không được tiêu thụ như thực phẩm độc lập và không có trong hầu hết thực phẩm tươi sống hoặc chế biến tối thiểu. Các nhóm chính gồm chất tạo hương, chế phẩm enzyme và nhóm chất khác gồm chất bảo quản, phẩm màu, chất tạo ngọt. Chất bảo quản làm chậm hư hỏng do nấm mốc, vi khuẩn, bảo vệ khỏi độc tố vi khuẩn nguy hiểm. [S1]
Quy trình kiểm soát an toàn quốc tế
Trước khi lưu hành thương mại quốc tế, mọi phụ gia phải qua thẩm định của Ủy ban Chuyên gia Chung FAO/WHO về Phụ gia Thực phẩm (JECFA). JECFA rà soát dữ liệu sinh hóa, độc tính, thử nghiệm hấp thu, chuyển hóa và bài tiết để xác định lượng ăn vào hàng ngày chấp nhận được (ADI). ADI biểu thị lượng phụ gia trong thực phẩm hoặc nước uống có thể dùng hàng ngày suốt đời mà không gây hại sức khỏe. Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Codex dựa vào kết quả này để ấn định mức sử dụng tối đa, làm chuẩn mực cho quy định quốc gia. [S1]
Cách đọc nhãn và nhận diện mã số E
Theo Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA), nhà sản xuất phải ghi rõ thông tin phụ gia trong danh sách thành phần trên bao bì. Nhãn sẽ nêu công dụng của chất, theo sau là tên gọi cụ thể hoặc mã số E. Các nhóm chất thường gặp gồm chất chống oxy hóa, phẩm màu, chất nhũ hóa, chất làm dày, chất bảo quản và chất tạo ngọt. Phụ gia chỉ được cấp phép nếu qua kiểm định an toàn, có nhu cầu công nghệ hợp lý và không gây lừa dối người tiêu dùng. Người có cơ địa dị ứng cần đọc kỹ danh sách này. [S2]
Cảnh báo phẩm màu nhân tạo và chất tạo ngọt
FSA ghi nhận nghiên cứu cho thấy sáu loại phẩm màu nhân tạo gồm E110, E104, E122, E129, E102, E124 có thể làm tăng chứng hiếu động ở một số trẻ em. Sản phẩm chứa các chất này phải mang dòng cảnh báo nguy cơ ảnh hưởng hoạt động và sự chú ý của trẻ. Về chất tạo ngọt, WHO khuyến cáo không dùng chất ngọt không đường để kiểm soát cân nặng lâu dài. FSA cũng lưu ý người mắc chứng phenylketonuria bẩm sinh bắt buộc tránh dùng thực phẩm chứa aspartame hoặc muối aspartame acesulfame vì cơ thể không thể dung nạp phenylalanine. [S2]
Lưu ý về caffeine và glycerol trên nhãn
Quy định được FSA trích dẫn yêu cầu đồ uống chứa caffeine vượt quá 150mg/l phải ghi rõ hàm lượng trên 100ml kèm cảnh báo hàm lượng caffeine cao, không khuyến nghị cho trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú. Khi dùng làm hương liệu thông thường, chữ caffeine phải đứng sau từ hương liệu. Ngoài ra, FSA khuyến nghị trẻ dưới 7 tuổi không uống nước đá bào chứa glycerol E422 thay thế đường vì nguy cơ đau đầu, nôn nao, hạ đường huyết, sốc; trẻ dưới 10 tuổi không uống quá một ly 350ml mỗi ngày. [S2]
Kiểm soát muối nitrit và nitrat
Muối nitrit và nitrat (E249 đến E252) được dùng trong phô mai và thịt chế biến như thịt xông khói, giăm bông để tạo màu và ngăn ngừa vi khuẩn Clostridium botulinum sinh độc tố đe dọa tính mạng. Đánh giá của Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) năm 2017 xác nhận mức bổ sung được cấp phép hiện tại là an toàn. Rau củ quả tự nhiên chiếm phần lớn nguồn phơi nhiễm nitrat trong chế độ ăn, việc sử dụng phụ gia chỉ đóng góp khoảng 5% tổng lượng hấp thu qua đường tiêu hóa. [S2]