Đái tháo đường ảnh hưởng đến thận thế nào và cách bảo vệ thận
Bệnh thận do đái tháo đường xảy ra khi lượng đường huyết và huyết áp cao làm tổn thương hệ thống mạch máu lọc trong thận. Để bảo vệ thận, người bệnh cần duy trì mức A1C dưới 7 phần trăm và huyết áp dưới 140/90 mm Hg. Việc duy trì lối sống lành mạnh, ăn giảm muối, ngủ đủ giấc và dùng thuốc đúng chỉ định đóng vai trò quyết định giúp làm chậm tổn thương thận.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Dấu hiệu cảnh báo sớm bệnh thận do đái tháo đường thường gặp là gì?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Đường huyết và huyết áp cao kéo dài làm hư hại hệ thống mạch máu lọc bên trong thận.
- Mục tiêu chung cần đạt là giữ A1C dưới 7 phần trăm và huyết áp dưới mức 140 trên 90 mm Hg.
- Cần xét nghiệm máu và nước tiểu định kỳ hằng năm do tổn thương thận tiến triển âm thầm.
Bệnh thận do đái tháo đường là gì
Bệnh thận do đái tháo đường là tình trạng thận bị tổn thương do ảnh hưởng trực tiếp từ bệnh đái tháo đường. Đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh lý về thận. Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ NIDDK, cứ khoảng 1 trong 3 người trưởng thành mắc bệnh đái tháo đường thì có kèm theo bệnh thận. Thận nằm ở vùng giữa lưng, ngay phía dưới lồng ngực. Nhiệm vụ chính của thận là lọc các chất thải cùng lượng nước dư thừa ra khỏi máu để bài tiết thành nước tiểu. Ngoài ra, thận còn tham gia kiểm soát huyết áp và sản xuất những hormone cần thiết để duy trì cơ thể khỏe mạnh. Khi thận bị hư hại, chất thải sẽ ứ đọng dần trong cơ thể. Tổn thương thận do đái tháo đường thường phát triển chậm chạp qua nhiều năm tháng. [S1]
Cơ chế đường huyết và huyết áp làm tổn thương thận
Nguyên nhân cốt lõi gây suy giảm chức năng thận bắt nguồn từ mức đường trong máu cao kéo dài. Đường huyết tăng cao làm hư hại hệ thống mạch máu nuôi dưỡng và thực hiện chức năng lọc bên trong thận. Khi các mạch máu này suy yếu, thận không thể lọc sạch máu hiệu quả như bình thường. Cùng lúc đó, nhiều người mắc đái tháo đường cũng bị tăng huyết áp. Huyết áp cao buộc tim phải hoạt động quá sức và tiếp tục phá hủy các mạch máu tại thận. Khi cả đường huyết và huyết áp đều không được kiểm soát tốt, tốc độ suy giảm chức năng thận sẽ diễn ra nhanh hơn. Mạch máu thận bị phá hủy khiến chất thải độc hại tích tụ trong máu, dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe toàn thân. Việc kiểm soát đồng thời cả hai yếu tố này là nguyên tắc sống còn. [S1]
Những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh
Thời gian mắc bệnh đái tháo đường càng dài thì nguy cơ thận bị tổn thương càng lớn. NIDDK chỉ ra rằng người bệnh có nguy cơ cao phát triển bệnh thận nếu mức đường trong máu hoặc huyết áp thường xuyên ở mức quá cao. Bên cạnh đó, các thói quen hằng ngày cũng ảnh hưởng tiêu cực đến thận. Những người hút thuốc lá, không tuân thủ kế hoạch ăn uống dành cho bệnh đái tháo đường, hoặc thường xuyên ăn thức ăn mặn chứa nhiều muối có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Lối sống ít vận động, tình trạng thừa cân, tiền sử mắc bệnh tim mạch hoặc gia đình có người từng bị suy thận cũng làm tăng khả năng nhiễm bệnh. Về nhân khẩu học tại Hoa Kỳ, người Mỹ gốc Phi, người Mỹ bản địa và người gốc Tây Ban Nha có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn người da trắng. [S1]
Cách nhận biết bệnh qua xét nghiệm định kỳ
Đa số những người mắc bệnh thận do đái tháo đường hoàn toàn không có triệu chứng báo trước ở giai đoạn sớm. Cơ thể người bệnh vẫn có thể cảm thấy bình thường trong khi các mạch máu tại thận đang dần bị tổn hại. Vì vậy, cách duy nhất để xác định thận có bị tổn thương hay không là làm các xét nghiệm y tế định kỳ. Bác sĩ sẽ sử dụng hai xét nghiệm cơ bản gồm xét nghiệm nước tiểu và xét nghiệm máu. Xét nghiệm nước tiểu nhằm kiểm tra nồng độ albumin, một loại protein sẽ rò rỉ vào nước tiểu nếu thận bị hư hại. Đồng thời, xét nghiệm máu giúp đánh giá mức độ lọc sạch máu của thận. NIDDK khuyến cáo người mắc đái tháo đường type 2 hoặc người mắc type 1 trên 5 năm cần thực hiện xét nghiệm kiểm tra thận hằng năm. [S1]
Mục tiêu kiểm soát đường huyết và huyết áp
Đạt được chỉ số mục tiêu về đường huyết và huyết áp là phương thức tốt nhất để bảo vệ thận. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm chỉ số A1C để đánh giá mức đường huyết trung bình trong 3 tháng qua. Mục tiêu A1C cho nhiều người mắc bệnh đái tháo đường là dưới 7 phần trăm. Về huyết áp, mục tiêu chung đối với hầu hết bệnh nhân đái tháo đường là duy trì dưới mức 140 trên 90 mm Hg. Kiểm soát tốt huyết áp không chỉ bảo vệ thận mà còn phòng ngừa đau tim và đột quỵ. Hai nhóm thuốc hạ huyết áp là thuốc ức chế men chuyển có tên tận cùng bằng đuôi pril và thuốc chẹn thụ thể có đuôi sartan giúp làm chậm tổn thương thận ở người có đái tháo đường và huyết áp cao. Tuy nhiên, hai nhóm thuốc này không an toàn cho phụ nữ mang thai. [S1]
Thói quen ăn uống và sinh hoạt bảo vệ thận
Xây dựng lối sống khoa học giúp người bệnh đạt được mục tiêu điều trị và bảo vệ chức năng thận. Trong bữa cơm gia đình Việt Nam, người bệnh nên hạn chế nêm mắm, muối, bột canh và tránh các món kho quá mặn hay dưa cà muối. Khi đi chợ, nên ưu tiên chọn thực phẩm tươi sống, rau xanh thay vì thực phẩm chế biến sẵn giàu natri. Hãy duy trì thói quen vận động thể chất mỗi ngày, ví dụ như đi bộ quanh khu dân cư hoặc tập thể dục nhẹ. Người bệnh cần giữ cân nặng ở mức hợp lý và kiên quyết bỏ hút thuốc lá. Ngoài ra, việc duy trì giấc ngủ đủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm cũng rất cần thiết. Bạn nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp khẩu vị gia đình mà vẫn an toàn cho thận. [S1]
Kiểm soát căng thẳng tâm lý để ổn định chỉ số
Quá trình kiểm soát bệnh đái tháo đường lâu năm có thể gây ra áp lực tinh thần đáng kể. Cảm giác căng thẳng, buồn bã hoặc cáu giận rất dễ xuất hiện khi người bệnh phải liên tục theo dõi chế độ sinh hoạt khắt khe. Nhiều người biết rõ việc cần làm nhưng lại gặp khó khăn trong việc duy trì lối sống điều độ theo thời gian. Đáng lưu ý, trạng thái căng thẳng kéo dài có thể làm gia tăng cả đường huyết lẫn huyết áp, từ đó gây thêm tổn hại cho thận. Người bệnh nên áp dụng các biện pháp thư giãn tinh thần đơn giản như tập hít thở sâu, chăm sóc cây cảnh quanh nhà, đi dạo mát ngoài trời, tập yoga hoặc ngồi thiền. Dành thời gian nghe bản nhạc yêu thích hoặc thực hiện sở thích cá nhân cũng giúp giải tỏa áp lực hiệu quả. [S1]
Giới hạn bằng chứng và khả năng tiến triển bệnh
Tổn thương thận do đái tháo đường có thể diễn tiến xấu đi theo thời gian nếu không có biện pháp can thiệp đúng đắn. Trong trường hợp nghiêm trọng nhất, bệnh có thể dẫn đến suy thận. Suy thận được xác định khi cơ quan này mất đi phần lớn năng lực hoạt động, chỉ còn duy trì dưới 15 phần trăm chức năng thận bình thường. Mặc dù vậy, bằng chứng thực tế từ NIDDK cho thấy đa số những người mắc bệnh đái tháo đường kèm bệnh thận không bị rơi vào tình trạng suy thận hoàn toàn. Người bệnh có khả năng làm chậm quá trình tổn thương mạch máu bằng cách tuân thủ kế hoạch điều trị. Việc kiểm soát tốt đường huyết, duy trì huyết áp mục tiêu và rèn luyện thói quen tốt sẽ giúp ngăn chặn hoặc trì hoãn nguy cơ suy thận. [S1]
Khi nào cần trao đổi với chuyên gia y tế
Người bệnh đái tháo đường cần chủ động gặp bác sĩ định kỳ để được theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe. Vì bệnh thận diễn tiến âm thầm, bạn không nên chờ đợi đến khi xuất hiện dấu hiệu bất thường mới đi kiểm tra. Hãy thảo luận trực tiếp với đội ngũ y tế để xác định mục tiêu A1C và mức huyết áp cá nhân hóa cho riêng mình. Người bệnh cũng cần thông báo với bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm cả thuốc không kê đơn. Chuyên gia y tế sẽ hướng dẫn tần suất đo đường huyết tại nhà và chỉ định làm xét nghiệm máu, nước tiểu hằng năm. Luôn dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ để đảm bảo việc kiểm soát huyết áp và bảo vệ thận đạt hiệu quả cao. [S1]