Nhiễm trùng đường tiết niệu: dấu hiệu, phòng ngừa và khi nào cần khám
Nhiễm trùng bàng quang là dạng nhiễm trùng đường tiết niệu phổ biến nhất do vi khuẩn xâm nhập gây ra. Dấu hiệu hay gặp gồm tiểu buốt, tiểu rắt nhiều lần, đau bụng dưới và nước tiểu đục hoặc có máu. Người bệnh cần đi khám y tế sớm để dùng thuốc phù hợp, kết hợp uống nhiều nước và vệ sinh đúng cách để phòng ngừa.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Uống nước ép nam việt quất có chữa khỏi đợt nhiễm trùng bàng quang đang mắc không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Triệu chứng hay gặp gồm tiểu buốt, buồn tiểu liên tục, đau bụng dưới và nước tiểu đục hoặc có lẫn máu.
- Người bệnh cần đi khám sớm để dùng kháng sinh đúng chỉ định, tránh để vi khuẩn lây lan gây tổn thương thận.
- Chế độ ăn không trị dứt điểm bệnh; cần uống đủ nước lọc, vệ sinh từ trước ra sau và không nhịn tiểu.
Nhiễm trùng bàng quang là bệnh gì
Nhiễm trùng bàng quang là một bệnh lý xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập vào bàng quang rồi sinh sôi phát triển. Tình trạng này còn được gọi là viêm bàng quang. Đây là dạng nhiễm trùng đường tiết niệu phổ biến nhất ở người trưởng thành. Nhiều người thường dùng thuật ngữ chung là nhiễm trùng đường tiết niệu để chỉ nhiễm trùng bàng quang, tuy nhiên nhiễm trùng đường tiết niệu còn có thể xảy ra ở các bộ phận khác như niệu đạo hoặc thận. Theo tài liệu của NIDDK thuộc NIH Hoa Kỳ, phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới rất nhiều. Nghiên cứu cho thấy khoảng một nửa số phụ nữ sẽ bị nhiễm trùng bàng quang trong suốt cuộc đời. Trong số những phụ nữ này, khoảng một phần tư sẽ gặp tình trạng tái phát. Ngược lại, nam giới dưới 50 tuổi hiếm khi mắc phải bệnh lý nhiễm trùng này. [S1]
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp
Vi khuẩn là nguyên nhân chính gây ra phần lớn các ca nhiễm trùng bàng quang, trong khi nấm chỉ gây bệnh ở những trường hợp hiếm gặp. Bình thường cơ thể luôn giữ số lượng vi khuẩn ở đường tiết niệu ở mức cân bằng, trong đó việc đi tiểu giúp đào thải vi khuẩn ra ngoài. Phụ nữ dễ mắc bệnh hơn nam giới do cấu tạo giải phẫu đặc thù với niệu đạo ngắn và nằm gần hậu môn, vốn là nguồn chứa vi khuẩn. Nhờ khoảng cách ngắn này, vi khuẩn từ hậu môn dễ dàng xâm nhập vào đường tiết niệu nữ. Ngoài ra, NIDDK chỉ ra các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm có hoạt động tình dục, giai đoạn mãn kinh, sử dụng màng ngăn tránh thai hoặc thuốc diệt tinh trùng. Những người có tiền sử từng mắc bệnh, người gặp khó khăn khi làm rỗng bàng quang, người đặt ống thông tiểu hoặc bị sỏi thận cũng có nguy cơ cao hơn. [S1]
Nhận biết các triệu chứng điển hình
Các biểu hiện của nhiễm trùng bàng quang thường xuất hiện khá rõ rệt và gây nhiều phiền toái cho sinh hoạt hàng ngày. Người bệnh thường cảm thấy nóng rát dữ dội mỗi khi đi tiểu. Một dấu hiệu phổ biến khác là cảm giác buồn tiểu liên tục hoặc thôi thúc đi tiểu gấp gáp, ngay cả khi lượng nước tiểu thực tế thoát ra ngoài rất ít. Bệnh nhân cũng có thể cảm nhận thấy cơn đau tức hoặc khó chịu âm ỉ ở vùng bụng dưới. Nước tiểu của người bị nhiễm trùng có thể chuyển sang màu đục, có lẫn máu hoặc có mùi hôi nồng nặc khác thường. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào trong số các dấu hiệu này, NIDDK khuyến cáo người bệnh nên liên hệ ngay với nhân viên y tế để được thăm khám kịp thời, tránh tự ý suy đoán tình trạng bệnh tại nhà. [S2]
Biến chứng nguy hiểm sang thận nếu không can thiệp
Nếu được chẩn đoán sớm và xử trí đúng cách, phần lớn các ca nhiễm trùng bàng quang sẽ khỏi mà không để lại bất kỳ biến chứng nào. Tuy nhiên, nếu để tình trạng viêm nhiễm kéo dài mà không chăm sóc y tế, vi khuẩn có thể di chuyển ngược dòng lên một hoặc cả hai bên thận. Nhiễm trùng thận là bệnh lý nghiêm trọng, thường gây ra những cơn đau dữ dội và có thể dẫn đến tổn thương thận vĩnh viễn. Các dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng đã lan đến thận bao gồm sốt cao, ớn lạnh, buồn nôn, nôn mửa, cùng các cơn đau nhức ở lưng, mạn sườn hoặc vùng bẹn. NIDDK nhấn mạnh phụ nữ mang thai khi mắc bệnh bàng quang có nguy cơ lây lan lên thận cao hơn, do đó việc xét nghiệm nước tiểu định kỳ trong thai kỳ là rất quan trọng để phát hiện sớm. [S1]
Phương pháp xử trí y tế theo chỉ định chuyên môn
Khi người bệnh bị nhiễm trùng bàng quang do vi khuẩn, nhân viên y tế sẽ kê đơn thuốc kháng sinh phù hợp nhằm tiêu diệt mầm bệnh. Việc lựa chọn loại kháng sinh phụ thuộc vào chủng vi khuẩn gây bệnh và tiền sử dị ứng thuốc của từng người. Thời gian dùng kháng sinh được quyết định dựa trên mức độ nghiêm trọng, đáp ứng điều trị, tiền sử tái phát và đặc điểm giải phẫu đường tiết niệu. Nam giới thường phải uống thuốc trong thời gian dài hơn phụ nữ vì vi khuẩn có thể ẩn sâu trong tuyến tiền liệt khiến việc điều trị khó khăn hơn. Đôi khi kết quả xét nghiệm không xác nhận được nhiễm trùng thì bệnh nhân sẽ không cần dùng kháng sinh. Chuyên gia y tế cũng có thể chỉ định thêm thuốc giảm đau không kê đơn như ibuprofen hoặc acetaminophen để xoa dịu cảm giác khó chịu. [S3]
Thực hành thói quen sinh hoạt và ăn uống hàng ngày
Việc thay đổi lối sống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị và phòng bệnh. Trong đời sống gia đình Việt Nam, mọi người nên hình thành thói quen uống đủ nước lọc suốt cả ngày, đặc biệt sau những giờ làm việc mệt mỏi hay đi chợ ngoài trời nắng nóng. Nước lọc là lựa chọn tốt nhất giúp làm loãng nước tiểu và cuốn trôi vi khuẩn ra khỏi bàng quang. Ngoài ra, thói quen đi vệ sinh đúng cách như lau từ trước ra sau cần được rèn luyện cẩn thận nhằm tránh đưa vi khuẩn từ hậu môn vào niệu đạo. Khi có nhu cầu tiểu tiện, cần đi ngay và dành đủ thời gian để làm rỗng hoàn toàn bàng quang thay vì nhịn tiểu vì bận rộn công việc. Mặc quần áo rộng rãi, chọn đồ lót vải sợi bông thoáng khí cũng giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng. [S3]
Giới hạn bằng chứng về chế độ ăn và nước ép quả
Nhiều người thường truyền tai nhau các loại thực phẩm đặc biệt để chữa viêm đường tiết niệu, nhưng NIDDK nêu rõ các nhà nghiên cứu nhận định chế độ ăn uống không giúp ngăn ngừa hay điều trị dứt điểm nhiễm trùng bàng quang. Đặc biệt, các sản phẩm từ quả nam việt quất như nước ép, dịch chiết hay viên uống không có tác dụng điều trị tình trạng nhiễm trùng bàng quang đang diễn ra. Dù một số nghiên cứu cho thấy sản phẩm nam việt quất có thể hỗ trợ phòng ngừa, bằng chứng khoa học hiện tại vẫn chưa đủ mạnh để đưa ra khẳng định chắc chắn. Người tiêu dùng cần hết sức thận trọng, không nên tự ý tìm mua các loại thực phẩm chức năng bổ sung hay thảo dược không rõ nguồn gốc mà cần trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế trước khi sử dụng. [S4]
Khi nào cần đi khám và tham vấn y tế chuyên sâu
Người bệnh cần chủ động đi khám ngay khi xuất hiện các triệu chứng tiểu buốt, tiểu gấp hoặc nước tiểu đổi màu. Việc can thiệp nhanh chóng là cực kỳ cấp thiết nếu xuất hiện triệu chứng cảnh báo biến chứng ở thận như sốt cao, rét run, buồn nôn hoặc đau quặn ở vùng lưng và hông. Phụ nữ gặp tình trạng viêm nhiễm bàng quang tái phát nhiều lần nên thảo luận với bác sĩ để xem xét thay đổi biện pháp tránh thai, bởi màng ngăn hay thuốc diệt tinh trùng có thể làm tăng rủi ro. Đối với phụ nữ ở giai đoạn tiền mãn kinh hoặc mãn kinh bị tái phát thường xuyên, chuyên gia y tế có thể cân nhắc kê đơn estrogen đặt âm đạo liều thấp. Những người mắc bệnh suy tim hoặc bệnh thận mạn tính cũng cần hỏi ý kiến chuyên môn để biết lượng nước uống phù hợp. [S3]