Giới thiệu chung
Chó đẻ răng cưa (Phyllanthus urinaria L.) là cây thảo thân thẳng, cao khoảng 30cm, có tên gọi khác như diệp hạ châu, trân châu thảo, thuộc họ Thầu dầu. Cây mọc hoang dại rộng khắp ở Việt Nam, từ thành thị đến nông thôn, và còn được trồng trên cánh đồng, trang trại như nguyên liệu dược liệu. Lá mọt so le, hình thùuôn dài 5-15mm, rộng 2-5mm, mép có những rãnh nhỏ giống răng cưa, mặt dưới lá màu xanh lơ. Quả nhỏ, tròn, chứa hạt. Theo nghiên cứu, cây chứa các lignan đặc trưng có hoạt tính sinh học cao.
Các hoạt tính sinh học đã được chứng minh
Theo nghiên cứu, Phyllanthus urinaria đã được đặc điệp chú ý vì các tác dụng sinh học đa dạng bao gồm kháng virus [1], kháng vi khuẩn [1], kháng viêm [1], chống ung thư [1], và điều hòa miễn dịch [1]. Trong đó, hoạt tính chống viêm được các nhà nghiên cứu đánh giá hệ thống, với các dẫn xuất phenolic và diterpenoid cleistanthane-type từ nhiều loài trong thế hệ Phyllanthus cho thấy tiềm năng lớn trong quản lý các bệnh lý viêm [2].
Cơ chế hành động liên quan tới đường tín hiệu tế bào
Các công trình nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng Phyllanthus urinaria có khả năng điều chỉnh kích hoạt các đường tín hiệu quan trọng như NF-kappaB, P13K/AKT, và ERK/JNK/P38/MAPKs, những đường liên quan trực tiếp tới sự phát triển tế bào, nhân lên, lan truyền, và chết tế bào theo apoptosis [1]. Những cơ chế này cũng được các nhà tác nghiên cứu liên kết chặt chẽ với hoạt tính chống unh thư [1].
Hạn chế và cần thiết nghiên cứu thêm
Mặc dù có nhiều bằng chứng ban đầu khả quan, nhưng các công dụng chữa trị cụ thể của Phyllanthus urinaria vẫn chưa được chứng minh khoa học rõ rệt. Các nghiên cứu hiện tại chủ yếu dựa trên thí nghiệm in vitro và một số ít nghiên cứu in vivo [1]. Các thử nghiệm lâm sàng cho đến thời điểm hiện tại chủ yếu tập trung vào bệnh nhân viêm gan B [1], và một thử nghiệm gần đây (NCT01210989) được thực hiện trên bệnh nhân viêm gan béo không gây viêm, với 60 bệnh nhân được tham gia trong nhóm đối chứng thuốc đối phó [1]. Ngoài ra, nghiên cứu về tác động của chiết xuất Phyllanthus urinaria lên tính sống của tế bào HepG2 và qua trình oxy hóa của mitochondria gan chuột cho thấy cần có bằng chứng khoa học vững chắc hơn để hỗ trợ sử dụng trong ung thư đặc biệt là ung thư gan [3].
Kết luận
Phyllanthus urinaria là một loài thực vật dược liệu phổ biến ở Việt Nam và được truyền thống sử dụng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng. Tuy nhiên, để xác định rõ liều dùng an toàn và hiệu quả, cần thêm các nghiên cứu lâm sàng lớn và các thử nghiệm khoa học chặt chẽ. Khi có nhu cầu sử dụng liên quan tới các tình trạng bệnh lý cụ thể, nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế hoặc bác sĩ chuyên khoa.