Nhiều nam giới thường chọn đồ lót theo cảm giác thuận tiện hoặc kiểu dáng thẩm mỹ mà ít chú ý đến sức khỏe sinh sản. Việc mặc quần lót bó sát dạng tam giác (briefs) thay vì các loại quần đùi rộng rãi (boxers) từ lâu đã trở thành chủ đề tranh cãi về khả năng sinh sản của phái mạnh. Liệu chiếc quần lót chật có thực sự làm suy giảm số lượng tinh trùng hay đây chỉ là nỗi lo phóng đại?
Thực tế nghiên cứu cho thấy việc mặc đồ lót bó sát có thể liên quan đến tình trạng suy giảm mật độ và tổng số lượng tinh trùng ở nam giới [1]. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay vẫn ghi nhận một số kết quả trái chiều và sự suy giảm này hoàn toàn có thể phục hồi nếu thay đổi thói quen [2], [3].
Cơ chế sinh học: Vì sao nhiệt độ bìu quyết định chất lượng tinh trùng?
Để sản xuất tinh trùng bình thường, tinh hoàn của nam giới cần được duy trì ở một khoảng nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể [3]. Khoảng nhiệt độ da bìu sinh lý bình thường được mô tả nằm trong khoảng từ 33°C đến 35°C [4]. Khi nhiệt độ tinh hoàn tăng lên, quá trình sinh tinh có thể bị gián đoạn, dẫn đến các thông số tinh dịch bất thường [3].
Nhiệt độ da bìu tăng vừa phải chỉ 0,7°C đã được ghi nhận làm giảm đáng kể số lượng tinh trùng [4]. Thậm chí, một nghiên cứu theo dõi liên tục suốt 24 giờ trên 99 người khỏe mạnh chỉ ra nồng độ tinh trùng giảm tới 40% cho mỗi 1°C tăng thêm của nhiệt độ da bìu trung vị ban ngày (khoảng tin cậy 95%: 8-71%) [5]. Khi nhiệt độ bìu tăng, tổng số lượng tinh trùng cũng giảm tương ứng [5].
Khi nam giới mặc quần lót ôm sát, tinh hoàn bị ép sát vào cơ thể, cản trở sự tản nhiệt tự nhiên [3], [6]. Mặc đồ lót chật so với đồ lót rộng có liên quan đến việc làm nhiệt độ bìu cao hơn đáng kể [6]. Tuy nhiên, việc kiểm soát nhiệt độ bìu còn chịu tác động từ yếu tố di truyền, khi một nghiên cứu kéo dài 24 giờ trên 48 nam giới gồm các cặp song sinh và anh em một con cho thấy mối tương quan nhiệt độ bìu trung vị xuất hiện ở các cặp sinh đôi cùng trứng nhưng không có ở các cặp sinh đôi khác trứng [7].
Nghiên cứu quy mô lớn: Boxer rộng vượt trội so với brief bó sát
Một nghiên cứu cắt ngang thực hiện từ năm 2000 đến 2017 trên 656 đối tượng là nam giới của các cặp đôi đến khám vô sinh đã làm rõ thói quen dùng đồ lót tác động thế nào đến thông số tinh trùng [1]. Nhóm tham gia có độ tuổi trung vị là 35,5 và chỉ số khối cơ thể trung vị là 26,3 kg/m² [1].
Trong số đó, khoảng 53% (345 người) báo cáo thường xuyên mặc quần lót dạng boxer rộng [1]. Kết quả chỉ ra rằng nhóm nam giới chủ yếu mặc boxer có nồng độ tinh trùng cao hơn 25% (khoảng tin cậy 95%: 7-31%) so với nhóm không chủ yếu mặc boxer [1].
Tổng số lượng tinh trùng ở nhóm mặc boxer cũng cao hơn 17% (khoảng tin cậy 95%: 0-28%) [1]. Đồng thời, nồng độ hormone kích thích nang trứng (FSH) trong huyết thanh của nhóm này thấp hơn 14% (khoảng tin cậy 95%: -27 đến -1%) [1]. Mức độ tổn thương DNA của tinh trùng và một số chỉ số sinh sản khác lại không thấy có sự liên quan với loại đồ lót [1].
Tác động đảo ngược: Cơ hội phục hồi khi đổi sang quần rộng
Những tổn hại tinh dịch do việc mặc quần chật gây ra không phải là vĩnh viễn. Trong một nghiên cứu can thiệp, 20 người tham gia được theo dõi khi mặc đồ lót bó sát trong 6 tháng, sau đó chuyển sang mặc đồ lót rộng thùng thình trong 6 tháng tiếp theo [2]. Mẫu tinh dịch được lấy xét nghiệm đều đặn mỗi 2 tuần một lần [2].
Mặc dù có một nửa số người tham gia đã bỏ cuộc giữa chừng, kết quả ở nhóm hoàn thành ghi nhận các thông số tinh trùng giảm đáng kể 50% trong giai đoạn mặc quần lót bó sát so với giai đoạn mặc quần rộng [2]. Điều quan trọng là sự sụt giảm này đã cải thiện trở lại sau khi đổi loại quần, chứng minh rằng tác động tiêu cực của quần lót chật có thể đảo ngược [2].
Ở một nghiên cứu khác, nam giới vừa mặc quần lót chật vừa mặc quần dài bó sát có nguy cơ suy giảm chất lượng tinh dịch tương đối là 2,5 lần [2]. Điểm đáng chú ý là nếu nam giới chỉ mặc một trong hai loại đồ bó (hoặc chỉ quần lót chật, hoặc chỉ quần dài chật) thì sự suy giảm chất lượng tinh dịch là không đáng kể [2].
Góc nhìn đa chiều: Liệu tác hại của quần brief có bị thổi phồng?
Mặc dù nhiều bằng chứng ủng hộ việc chuyển sang quần boxer, một số nghiên cứu lại đưa ra kết quả không đồng nhất. Một nghiên cứu công bố năm 1998 tiến hành đo nhiệt độ bìu, nhiệt độ cơ thể và da trên 97 nam giới đến khám vì vô sinh nguyên phát [3]. Những người này được phân loại theo nhóm dùng boxer hoặc dùng brief [3].
Kết quả cho thấy nhiệt độ bìu trung bình ở nhóm mặc boxer là 33,8 ± 0,8°C và nhóm mặc brief là 33,6 ± 1,1°C, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê [3]. Các thông số tinh dịch ban đầu giữa hai nhóm cũng không khác biệt [3]. Khi thực hiện thử nghiệm bắt chéo trên 14 đối tượng đổi loại quần lót, các phép đo nhiệt độ vẫn giữ nguyên kết quả tương tự [3]. Các tác giả nghiên cứu này kết luận hiệu ứng tăng nhiệt của quần brief có thể đã bị thổi phồng [3].
Thêm vào đó, một bài tổng quan năm 2007 cũng chỉ ra rằng các quan sát cho rằng đồ lót bó sát hoặc quần dài chật gây giảm chất lượng tinh dịch vẫn chưa thực sự thuyết phục tuyệt đối [6]. Một nghiên cứu năm 2018 theo dõi đoàn hệ trước thụ thai cũng lưu ý việc không ghi nhận tác động làm chậm thụ thai có thể do giới hạn về lực mẫu thống kê hoặc do nghiên cứu chỉ hỏi thói quen mặc đồ lót tại một thời điểm duy nhất mà bỏ qua thời kỳ trước dậy thì [8].
Hiểu lầm thường gặp về nhiệt độ và chất lượng tinh dịch
Nhiều người tin rằng chỉ cần ngồi nhiều tại chỗ làm việc là tinh trùng đã bị suy giảm do bìu bị nóng. Dù thời gian ngồi làm việc có tương quan thuận với nhiệt độ bìu ban ngày, song các nghiên cứu theo dõi không tìm thấy mối tương quan tiêu cực giữa thời gian ngồi và chất lượng tinh dịch ở những công việc thông thường [5], [6].
Một quan niệm khác cho rằng việc tiếp xúc với nước nóng hay xông hơi sauna luôn phá hủy vĩnh viễn tinh trùng. Nghiên cứu thực tế của Shefi và cộng sự trên 11 nam giới tiếp xúc với nhiệt ướt trên 30 phút mỗi tuần trong tối thiểu 3 tháng cho thấy, sau khi ngừng tiếp xúc 3 tháng, gần một nửa số người tham gia đã tăng chất lượng tinh dịch [2]. Độ di động của tinh trùng ở nhóm đáp ứng đã tăng đáng kể 22% và sự cải thiện này duy trì kéo dài hơn 3 tháng [2]. Đối với những người không phục hồi, các yếu tố lối sống như hút thuốc lá mới là nguyên nhân cản trở [2].
Các phương pháp hạ nhiệt bìu chủ động cũng được thử nghiệm. Nghiên cứu năm 2021 với quần làm mát chuyên dụng Snowballs theo dõi trong 1008 giờ đã giảm được nhiệt độ da bìu trung vị từ 35,3°C xuống 34,6°C (mức giảm 0,7°C có ý nghĩa thống kê) [4]. Tuy nhiên, việc áp dụng nhiệt để tránh thai hay các biện pháp điều hòa nhân tạo đều không ổn định và thiếu an toàn [6].
Ai nên thận trọng với đồ lót bó sát?
Nam giới thuộc các cặp đôi đang gặp khó khăn trong việc thụ thai hoặc đang điều trị vô sinh cần đặc biệt chú ý đến trang phục lót hàng ngày [1]. Những người bị vô sinh do giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele) vốn đã có nhiệt độ bìu cao hơn nam giới bình thường [6].
Tài xế chuyên nghiệp lái xe tải, xe van hoặc máy móc hạng nặng trong thời gian dài cũng cần lưu ý vì thông số sinh sản của nhóm này thường bị suy giảm [6]. Bên cạnh đó, nam giới thường xuyên sốt cao hoặc có thói quen tắm bồn nước nóng, bể sục nhiều lần trong tuần cũng dễ chịu cộng gộp ảnh hưởng từ nhiệt độ [2], [6].
Gợi ý áp dụng thực tế để bảo vệ tinh trùng
- Ưu tiên quần lót rộng rãi: Nên chuyển đổi sang các loại quần lót kiểu boxer shorts thông thoáng, hạn chế mặc quần brief bó chẹt vào vùng bẹn cả ngày [2], [1].
- Tránh kết hợp kép: Không nên vừa mặc quần lót quá chật vừa mặc quần âu hoặc quần bò ôm sát bên ngoài, bởi sự kết hợp cả hai làm tăng nguy cơ suy giảm chất lượng tinh dịch lên 2,5 lần [2].
- Lưu ý chất liệu vải: Hạn chế các loại sợi tổng hợp có khả năng sinh điện tĩnh và giữ nhiệt, dù các cơ chế này vẫn đang cần thêm nghiên cứu để làm rõ [8].
- Giảm nguồn nhiệt ướt: Nam giới đang có kế hoạch sinh con nên hạn chế ngâm bồn nước nóng, tắm bể sục jacuzzis trên 30 phút mỗi tuần [2].
Lựa chọn trang phục lót là một yếu tố hành vi có thể chủ động điều chỉnh được [4]. Dù các nghiên cứu vẫn còn những quan điểm trái chiều về mức độ ảnh hưởng của kiểu dáng quần, việc chuyển sang đồ lót rộng rãi và thoáng mát là một giải pháp an toàn, không tốn kém nhằm tạo điều kiện nhiệt độ tối ưu cho tinh hoàn [4], [1]. Khi gặp tình trạng chậm con kéo dài, nam giới nên đi khám chuyên khoa nam học để được làm tinh dịch đồ thay vì chỉ tự ý điều chỉnh thói quen sinh hoạt [8], [1].
