Nhiều người truyền tai tin đồn uống mỡ trăn gây liệt dương, teo tinh hoàn vĩnh viễn ở nam giới. Nỗi lo này khiến nhiều người e ngại vị thuốc dân gian vốn hay dùng để trị bỏng ngoài da.
Khoa học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng hay nghiên cứu sinh học nào chứng minh mỡ trăn trực tiếp làm suy giảm testosterone hay gây liệt dương vĩnh viễn. Tuy nhiên, việc lạm dụng chất béo từ mỡ động vật nạp vào cơ thể lại kéo theo các rối loạn chuyển hóa gián tiếp phá hủy khả năng cương dương.
Lời đồn liệt dương và cơ chế sinh lý thực tế
Dân gian thường cho rằng trăn có tập tính ăn no rồi ngủ hàng tháng, nhu động kém, nên ăn mỡ trăn sẽ làm "liệt" cơ quan sinh dục. Đây là suy diễn thiếu căn cứ khoa học sinh học.
Cương dương thực chất là một quá trình huyết động học phức tạp phụ thuộc vào hệ thần kinh, nội tiết tố và mạch máu [1]. Con đường cương dương qua trung gian nitric oxide (NO) phụ thuộc trực tiếp vào nồng độ testosterone trong máu [2]. Thiến tinh hoàn trên động vật làm giảm các dây thần kinh nhuộm synthase nitric oxide, phá hủy huyết động học dương vật và dẫn đến rối loạn cương [2]. Mỡ trăn không chứa độc chất triệt tiêu hệ thần kinh hay làm teo mô xốp tức thì như các lời đồn thổi.
Chuyển hóa lipid, mô mỡ và trục nội tiết nam
Vấn đề thực sự của việc uống mỡ trăn nằm ở lượng lipid động vật đưa vào cơ thể. Tích tụ mỡ thừa nội tạng gây viêm mạn tính và làm sụt giảm hoạt tính nitric oxide, gây tổn thương nội mạc mạch máu [3].
Mô mỡ nội tạng biểu hiện enzyme aromatase, chất trung gian chuyển đổi testosterone thành estradiol [3]. Tình trạng này khiến nồng độ leptin tăng cao gây ức chế tế bào Leydig tiết testosterone, đồng thời ức chế ngược lên tuyến yên làm giảm sản xuất hormone LH [3]. Mức testosterone toàn phần thấp liên quan mật thiết với chỉ số khối cơ thể (BMI) cao, khiến chức năng cương dương suy giảm nghiêm trọng ở nam giới lớn tuổi [3]. Rối loạn lipid máu do chế độ ăn nhiều chất béo còn gây stress oxy hóa làm giảm áp lực thể hang (ICP) trên mô hình động vật [4].
Bằng chứng khoa học về cân nặng, hormone và cương dương
Khoa học ghi nhận nhiều can thiệp về chuyển hóa và nội tiết giúp đảo ngược tình trạng rối loạn cương dương (ED).
Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng năm 2016 trên 118 nam giới thừa cân hoặc béo phì (BMI 27-40 kg/m2, tuổi từ 20-65) đánh giá chế độ ăn giảm năng lượng giàu protein hoặc giàu carbohydrate trong 52 tuần [5]. Kết quả cho thấy cả hai chế độ ăn đều làm tăng testosterone toàn phần, testosterone tự do và globulin gắn kết hormone sinh dục (SHBG) (P < 0.001), đồng thời cải thiện điểm số cương dương theo thang đo IIEF (P = 0.017) [5].
Năm 2009, một nghiên cứu áp dụng liệu pháp kết hợp không dùng thuốc gồm từ trường xuyên sọ và kích thích điện xuyên thành bụng vùng mỡ thừa trong 6 tháng trên bệnh nhân béo phì bị rối loạn cương dương [6]. Phương pháp này giúp giảm tới 17% trọng lượng cơ thể, nâng nồng độ testosterone lên tới 29% và phục hồi chức năng cương về mức bình thường ở 31,8% bệnh nhân [6].
Liệu pháp bổ sung testosterone cũng đã chứng minh hiệu quả trên các bệnh nhân suy sinh dục không đáp ứng với thuốc ức chế PDE-5 đơn thuần [2]. Thử nghiệm đa trung tâm ngẫu nhiên dùng gel testosterone 1% kết hợp sildenafil trong 12 tuần trên nam giới có testosterone thấp (< 400 ng/dl) đã cải thiện rõ rệt điểm số chức năng cương so với nhóm giả dược [2]. Ngoài ra, nghiên cứu năm 2017 trên 50 bệnh nhân nam điều trị duy trì bằng methadone cho thấy dầu hoa hồng Damascena giúp giảm rối loạn chức năng tình dục và tăng testosterone sau 8 tuần so với giả dược [7].
Các can thiệp dược lý trên động vật cũng làm sáng tỏ cơ chế mạch máu và stress oxy hóa. Chiết xuất bột nhộng tằm đực trên chuột cống bị rối loạn cương do rượu mạn tính giúp tăng nitric oxide synthase (NOS), tăng glutathione (GSH) và phục hồi đáp ứng thể hang mà không làm tăng đáng kể testosterone [1]. Tương tự, hoạt chất Sodium Tanshinone IIA Sulfonate (STS) tiêm phúc mạc 10 mg/kg/ngày trong 12 tuần trên chuột béo phì do ăn nhiều chất béo đã phục hồi áp lực thể hang (ICP) và giảm stress oxy hóa qua trục Nrf2/HO-1 [4].
Hiểu lầm thường gặp về tác hại của mỡ trăn
Nhiều người tin rằng chỉ cần uống vài thìa mỡ trăn là vĩnh viễn mất khả năng đàn ông. Đây là quan niệm phóng đại quá mức từ thực tế dân gian.
Không có hợp chất hóa học đặc hữu nào trong mỡ trăn có khả năng làm liệt vĩnh viễn cấu trúc thể hang hay phá hủy tế bào Leydig tức thì. Tác hại nếu có của việc uống mỡ trăn chủ yếu đến từ việc nạp quá nhiều mỡ no gây béo phì, tăng lipid máu và xơ vữa mạch máu [3, 8]. Rối loạn cương dương là biểu hiện sớm của xơ vữa động mạch và bệnh mạch máu toàn thân [1].
Nhóm người cần đặc biệt thận trọng
Mỡ trăn bôi ngoài da trị bỏng tương đối an toàn, nhưng dùng đường uống thì cần hết sức cẩn giác.
Người có rối loạn lipid máu, thừa cân, gan nhiễm mỡ hoặc bệnh tim mạch không nên uống mỡ trăn vì nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng xơ vữa [4]. Nam giới lớn tuổi có suy giảm chức năng tình dục tuổi già (LOH) hoặc suy giảm testosterone cần kiểm tra y tế chứ không tự ý dùng các loại mỡ động vật truyền miệng [3, 5].
Gợi ý tiếp cận và bảo vệ sức khỏe sinh lý
Nam giới gặp vấn đề về cương dương nên đi khám nam khoa để đo testosterone, lipid máu và đánh giá chỉ số tích tụ mỡ nội tạng (VAI, LAP) [3].
Thay vì tin vào các mẹo dân gian truyền miệng, việc kiểm soát cân nặng thông qua ăn uống giảm calo và tập luyện thể thao là cách tốt nhất để nâng cao testosterone tự nhiên [5]. Giảm mỡ thừa giúp hạn chế men aromatase chuyển đổi testosterone thành estrogen và giảm các yếu tố gây viêm nội mạc mạch máu [3]. Chỉ sử dụng mỡ trăn theo đúng công dụng ngoài da được cơ quan y tế công nhận, không uống lượng lớn hoặc tự chế biến không rõ nguồn gốc.
Khoa học hiện đại bác bỏ quan niệm mỡ trăn là "thần dược triệt hạ" sinh lý nam tức thì. Tuy nhiên, việc tự ý tiêu thụ các loại chất béo động vật không kiểm soát sẽ gây béo phì, rối loạn mỡ máu và gián tiếp phá hủy sức khỏe tình dục. Một lối sống lành mạnh, cân nặng chuẩn mực và tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa luôn là giải pháp an toàn nhất.
