Nhiều gian bếp hiện đại ngày nay đang dần thay thế lọ muối trắng quen thuộc bằng muối hồng Himalaya lấp lánh. Không ít người tin rằng loại muối mỏ đắt đỏ này chứa hàng chục khoáng chất thần kỳ, giúp hạ huyết áp và thanh lọc cơ thể tốt hơn muối tinh luyện.
Thế nhưng, các phân tích khoa học cho thấy bản chất của muối hồng vẫn chủ yếu là natri clorua giống như muối ăn thông thường. Lượng khoáng vi lượng tạo nên màu hồng bắt mắt thực tế chiếm tỷ lệ rất nhỏ, không mang lại lợi ích dinh dưỡng vượt trội như quảng cáo, thậm chí người dùng vẫn phải đối mặt với nguy cơ tăng huyết áp nếu ăn quá nhiều.
Bản chất cấu tạo của muối hồng Himalaya
Về mặt địa chất học, muối đá tự nhiên hình thành dưới dạng các tinh thể lập phương đẳng kích. Những tinh thể này vốn dĩ không màu hoặc có màu trắng trong suốt, nhưng chúng có thể chuyển sang màu xanh lam, tím, đỏ, cam hoặc hồng tùy thuộc vào số lượng và chủng loại tạp chất khoáng chất bọc bên trong [1].
Mẫu muối khai thác từ mỏ muối Khewra nổi tiếng tại Pakistan có màu hồng, cấu trúc đặc chắc và độ trong suốt cao [1]. Phân tích cấu trúc cho thấy thành phần hòa tan của loại muối này chiếm khoảng 96,3% đến 99,8%, chủ yếu vẫn là muối natri clorua (NaCl) cùng một lượng nhỏ natri sunfat (Na2SO4) [1]. Phần tạp chất không tan còn lại chiếm tỷ lệ rất thấp, phần lớn là các khoáng chất sét [1]. Như vậy, dù mang màu sắc bắt mắt, thành phần cốt lõi của muối hồng vẫn là natri.
Hàm lượng khoáng chất: Sự thật và con số
Điểm bán hàng lớn nhất của muối hồng là danh sách khoáng chất vi lượng phong phú. Thực tế kiểm nghiệm xác nhận muối hồng Himalaya chứa nồng độ nhôm, silic, kali, titan, magie và sắt cao hơn so với một số loại muối có nguồn gốc từ Brazil [2]. Màu hồng đậm nhạt của muối cũng liên quan trực tiếp đến mật độ tạp chất khoáng, trong đó các mẫu muối màu càng đậm thì nồng độ khoáng chất đo được càng cao [2].
Tuy nhiên, hàm lượng dinh dưỡng của muối hồng dao động rất mạnh tùy theo vị trí địa lý của tầng đất đá nơi thu hoạch [2]. Nghiên cứu chỉ ra muối hồng vùng Himalaya có lượng sắt, nhôm, silic, coban, bari và kali cao hơn muối từ các vùng khác, đồng thời chứa lượng chì thấp hơn so với mẫu muối từ Peru [2]. Mặc dù vậy, sự chênh lệch này chỉ nằm ở mức vết hoặc phần triệu. Khi so sánh với muối đen Himalaya, muối hồng thậm chí còn chứa hàm lượng natri cao hơn và ít các khoáng chất như sắt, canxi, magie hơn so với dòng muối đá đen [3].
Tác động thực tế đối với huyết áp và tim mạch
Mối liên hệ giữa lượng natri tiêu thụ cao và các bệnh lý tim mạch bất lợi đã được y học chứng minh rõ ràng, dù các báo cáo gần đây ghi nhận đường cong tử vong theo hình chữ J [2]. Nghiên cứu chỉ ra rằng mỗi người có thể mang một "chỉ số nhạy cảm muối cá nhân" do yếu tố di truyền quy định, quyết định mức muối tiêu thụ tối ưu hàng ngày để ít gây hại nhất cho sức khỏe [2].
Khoảng 11% đến 16% dân số thuộc nhóm nghịch đảo nhạy cảm với muối, nghĩa là cơ thể họ thực tế cần lượng natri cao hơn để ngăn ngừa tình trạng tăng huyết áp [2]. Thậm chí một số cá nhân trong nhóm này cần tới 10 g muối mỗi ngày (tương đương 2 thìa cà phê) để hạ huyết áp về ngưỡng an toàn theo hướng dẫn y tế là dưới 120/80 mm Hg [2]. Dẫu vậy, đại đa số mọi người vẫn cần kiểm soát natri chặt chẽ. Việc lầm tưởng muối hồng "tốt cho tim mạch" rồi tiêu thụ thoải mái sẽ khiến lượng natri nạp vào vượt ngưỡng, gây giữ nước và làm tăng huyết áp nguy hiểm.
Nguy cơ tiềm ẩn từ kim loại nặng và vi nhựa
Bên cạnh lượng khoáng có ích rất nhỏ, muối hồng tự nhiên chưa qua tinh chế còn tiềm ẩn các chất không mong muốn. Dữ liệu khoa học cảnh báo mức độ dao động của các kim loại nặng độc hại tìm thấy trong muối hồng có thể góp phần gây ra các hệ lụy xấu cho sức khỏe, ngay cả đối với những người thuộc nhóm nghịch đảo nhạy cảm với muối cần ăn mặn [2].
Đáng chú ý hơn, một nghiên cứu năm 2023 phân tích các loại muối thương phẩm tại Úc đã phát hiện ô nhiễm vi nhựa trong cả muối biển lẫn muối đất liền [4]. Trong 90 hạt nghi ngờ, có tới 78,8% được xác định chính xác là vi nhựa với kích thước từ 23,2 micromet đến 3,9 mm [4]. Dạng sợi chiếm 75,78% và mảnh vụn chiếm 24,22%, trong đó thành phần chủ yếu là nhựa polyamide chiếm 33,8% và polyurethane chiếm 30,98% [4].
Nghiên cứu chỉ ra muối thô hồng Himalaya có nguồn gốc đất liền lại là mẫu chứa lượng vi nhựa cao nhất trong các loại khảo sát, đạt mức 174,04 ± 25,05 hạt/kg, kế tiếp là muối đen với 157,41 ± 23,13 hạt/kg [4]. Mức này cao hơn đáng kể so với nồng độ vi nhựa trung bình trong các loại muối thương phẩm là 85,19 ± 63,04 hạt/kg [4]. Với khuyến cáo tiêu thụ tối đa 5 g muối mỗi ngày cho người trưởng thành của Tổ chức Y tế Thế giới, một người trung bình có thể nuốt phải khoảng 155,47 hạt vi nhựa mỗi năm chỉ từ nguồn muối ăn [4].
Hiểu lầm phổ biến khi sử dụng muối hồng
Nhiều người tiêu dùng tin rằng muối hồng tự nhiên hoàn toàn sạch sẽ và có thể thay thế rau củ, hoa quả trong việc bổ sung khoáng chất vi lượng. Đây là một quan niệm sai lầm nghiêm trọng. Để đạt được lượng sắt hay magie đáp ứng nhu cầu khuyến nghị hàng ngày từ muối hồng, một người sẽ phải tiêu thụ lượng muối khổng lồ, đủ để gây ngộ độc natri cấp tính hoặc suy tim trước khi hấp thụ đủ vi chất.
Hiểu lầm thứ hai là muối hồng giúp ổn định huyết áp cho mọi đối tượng. Ngoại trừ nhóm thiểu số 11-16% có cơ địa nghịch đảo nhạy cảm muối cần nhiều natri hơn [2], phần lớn dân số khi tăng lượng muối hồng vào khẩu phần ăn đều chịu tác động giữ muối, tăng thể tích tuần hoàn và tăng gánh nặng trực tiếp lên thành mạch máu tương tự như muối tinh thông thường.
Ai nên thận trọng khi dùng muối hồng?
Người mắc bệnh tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận mạn tính hoặc đang phải tuân thủ chế độ ăn giảm muối nghiêm ngặt tuyệt đối không được coi muối hồng là thực phẩm an toàn để ăn tùy thích. Việc đổi từ muối trắng sang muối hồng không làm giảm lượng natri đưa vào cơ thể một cách tự nhiên nếu giữ nguyên thìa đong gia vị.
Những người có tiền sử nhạy cảm với kim loại nặng hoặc có chức năng thải độc suy giảm cũng cần cẩn trọng với các loại muối mỏ thô không rõ nguồn gốc kiểm định, do thành phần khoáng và tạp chất biến thiên rất khó lường giữa các mỏ khai thác [2]. Khi đang điều trị bệnh lý tim mạch, người bệnh luôn cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi loại gia vị nêm nếm.
Cách sử dụng muối cân bằng trong đời sống
Để bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng nên xem muối hồng đơn thuần là một loại gia vị tạo màu sắc, điểm nhấn thẩm mỹ hoặc tạo kết cấu cho món ăn thay vì thần dược dinh dưỡng. Dù dùng muối tinh hay muối hồng, nguyên tắc cốt lõi vẫn là kiểm soát tổng lượng natri nạp vào mỗi ngày dưới ngưỡng khuyến cáo.
Không nên nêm nếm gia vị quá tay dựa trên cảm quan màu sắc nhạt hơn của muối hạt. Thay vì tìm kiếm vi chất từ muối mỏ, độc giả nên bổ sung khoáng chất thiết yếu như kali, magie, sắt qua các thực phẩm tự nhiên giàu dinh dưỡng như rau xanh, các loại hạt, đậu và trái cây tươi.
Tóm lại, muối hồng Himalaya bản chất vẫn chứa trên 96% đến hơn 99% natri clorua và các chất tan tương tự [1], đi kèm nguy cơ tạp chất kim loại [2] và vi nhựa [4]. Việc lựa chọn loại muối nào nên dựa trên sở thích ẩm thực cá nhân thay vì kỳ vọng chữa bệnh hay bổ sung dinh dưỡng thần kỳ. Duy trì lối sống lành mạnh, ăn giảm mặn và khám sức khỏe định kỳ vẫn là chìa khóa vàng cho hệ tim mạch ổn định.
