Chăm sóc răng miệng hàng ngày bằng bàn chải đôi khi không đủ để làm sạch hoàn toàn các kẽ răng và viền nướu. Nhiều người tìm đến nước súc miệng thảo mộc như một giải pháp lành tính nhằm hạn chế tình trạng chảy máu chân răng và tích tụ mảng bám. Trong đó, các chế phẩm chứa keo ong đang được quảng bá rầm rộ với công dụng kháng khuẩn, ngừa viêm nướu vượt trội.

Thực tế, các bằng chứng khoa học cho thấy nước súc miệng chứa keo ong có khả năng làm giảm chỉ số mảng bám và cải thiện tình trạng viêm nướu rõ rệt [1]. Dù vậy, khi đặt lên bàn cân so sánh với chlorhexidine – hoạt chất sát khuẩn tiêu chuẩn vàng trong nha khoa – hiệu quả kiểm soát mảng bám của keo ong vẫn còn một số kết quả trái chiều tùy thuộc vào từng thử nghiệm cụ thể [2].

Cơ chế tác động của keo ong đối với khoang miệng

Mảng bám răng hình thành do sự tích tụ của vi khuẩn và màng sinh học, nếu không làm sạch thường xuyên sẽ gây viêm nướu, chảy máu và tiến triển thành bệnh nha chu nguy hiểm [1]. Việc loại bỏ mảng bám cơ học kết hợp cùng dung dịch súc miệng kháng khuẩn là cách tiếp cận phổ biến để kiểm soát tình trạng này [3].

Keo ong là một hợp chất tự nhiên do ong mật thu thập từ chồi cây và dịch thực vật, có thành phần giàu hoạt chất thực vật nhóm flavone, flavanone và flavanol [4]. Nhờ đó, keo ong sở hữu các đặc tính kháng khuẩn, chống viêm, kháng nấm và chống oxy hóa đã được ghi nhận trong y học cổ truyền lẫn nha khoa hiện đại [1], [4]. Khi dùng trong nước súc miệng, các hoạt chất này ức chế sự sinh sôi của vi khuẩn gây hại quanh viền nướu [5].

Bằng chứng lâm sàng so sánh keo ong và chlorhexidine

Chlorhexidine từ lâu đã được coi là dung dịch súc miệng chuẩn mực để diệt khuẩn nhưng dễ gây ố vàng răng hoặc mất vị giác nếu dùng dài ngày. Do đó, các nhà khoa học đã tiến hành nhiều thử nghiệm lâm sàng đối đầu trực tiếp giữa keo ong và chlorhexidine.

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên chéo ba pha, mù đôi công bố năm 2024 tại Đại học MAHSA (Malaysia) trên 45 bệnh nhân viêm nướu mãn tính toàn thể đã so sánh dung dịch keo ong 0,2%, chlorhexidine và giả dược [6]. Mỗi giai đoạn kéo dài 21 ngày với tần suất súc miệng 2 lần mỗi ngày (mỗi lần 1 phút), cách nhau 15 ngày nghỉ [6]. Kết quả sau 21 ngày cho thấy nhóm dùng keo ong có mức giảm chỉ số mảng bám (PI) và chỉ số nướu (GI) cao hơn có ý nghĩa thống kê so với cả nhóm chlorhexidine và nhóm giả dược (p < 0.001) [6].

Ngược lại, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2011 trên 30 người chia làm 3 nhóm (10 người mỗi nhóm) dùng keo ong, nước muối sinh lý hoặc chlorhexidine 0,2% trong 5 ngày lại đưa ra kết quả khác [4]. Nghiên cứu này ghi nhận chlorhexidine ức chế mảng bám tốt hơn keo ong, trong khi keo ong chỉ cải thiện chỉ số nướu nhỉnh hơn một chút so với chlorhexidine [4].

Để tổng hợp bức tranh toàn cảnh, một tổng quan hệ thống năm 2020 đã phân tích 9 thử nghiệm lâm sàng trên 333 đối tượng so sánh keo ong với chlorhexidine [2]. Trong 8 nghiên cứu đo lường mảng bám, có 5 nghiên cứu cho thấy keo ong và chlorhexidine có hiệu quả tương đương, 2 nghiên cứu cho thấy chlorhexidine vượt trội hơn và 1 nghiên cứu nghiêng về keo ong [2]. Về tình trạng viêm nướu, 4 trong số 6 nghiên cứu đánh giá tiêu chí này cho thấy keo ong mang lại kết quả tốt hơn chlorhexidine, 2 nghiên cứu còn lại ghi nhận hiệu quả tương đương [2].

Hiệu quả cải thiện mảng bám và chảy máu nướu qua các nghiên cứu

Bên cạnh việc đối đầu với chlorhexidine, keo ong cũng được kiểm chứng hiệu quả vượt trội so với giả dược và các dạng bào chế khác. Một phân tích gộp năm 2025 thu thập 7 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đánh giá nước súc miệng keo ong không cồn đối với chỉ số mảng bám và chỉ số nướu [1]. Kết quả cho thấy keo ong giúp giảm mảng bám rõ rệt (SMD gộp = 1,74; khoảng tin cậy 95%: 0,19 - 3,29; p = 0,036) và giảm viêm nướu đáng kể (SMD gộp = 2,19; khoảng tin cậy 95%: 1,10 - 3,29; p = 0,005) [1].

Năm 2022, một thử nghiệm lâm sàng mù đôi trên 32 bệnh nhân viêm nướu chia đôi dùng nước súc miệng chiết xuất keo ong hoặc giả dược trong 30 ngày [3]. Kết quả ghi nhận chỉ số chảy máu nhú lợi (PBI) ở nhóm keo ong giảm mạnh hơn nhóm giả dược (p < 0,001), dù mức giảm mảng bám không chênh lệch đáng kể (85,19% so với 83,93%, p = 0,91) [3]. Đặc biệt, nghiên cứu này chỉ ra nước súc miệng keo ong không làm đổi màu men răng sau thời gian sử dụng (p = 0,14), khắc phục được nhược điểm lớn của nhiều loại hóa chất súc miệng [3].

Ngoài ra, một thử nghiệm lâm sàng năm 2025 trên 20 bệnh nhân viêm nướu so sánh nước súc miệng keo ong với kẹo cao su chứa keo ong kết hợp lấy cao răng và bào láng chân răng trong 1 tuần [7]. Cả hai nhóm đều giảm rõ rệt mảng bám (p = 0,0001), chỉ số chảy máu nướu (p = 0,0001) và viêm nướu (p = 0,006 cho nước súc miệng), đồng thời không có sự khác biệt về hiệu quả giữa hai dạng dùng [7].

Lợi ích thực tế và những giới hạn của bằng chứng

Ưu điểm nổi bật của nước súc miệng keo ong là khả năng chống viêm nướu tốt, làm dịu mô nướu bị sưng đỏ và ức chế vi khuẩn phát triển mà ít gây tác dụng phụ làm ố men răng [3], [5]. Sự kết hợp giữa nồng độ chlorhexidine 0,2% và keo ong 2% trong một thử nghiệm còn cho thấy khả năng ức chế vi khuẩn khoang miệng xuống dưới mức 10 mũ 5 CFU ở bệnh nhân nha chu sau nhổ răng [5].

Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại vẫn tồn tại những hạn chế nhất định. Phần lớn các thử nghiệm lâm sàng đã thực hiện có quy mô mẫu khá nhỏ, thời gian can thiệp ngắn (từ vài ngày đến khoảng một tháng) và độ không đồng nhất cao giữa các nghiên cứu [3], [4], [2]. Nhiều công trình nghiên cứu cũ còn tiềm ẩn nguy cơ sai lệch trong phương pháp thực hiện, đòi hỏi thêm các nghiên cứu dài hạn quy mô lớn để xác định nồng độ tối ưu [4], [2].

Hiểu lầm thường gặp khi dùng nước súc miệng

Một sai lầm rất phổ biến là tin rằng việc súc miệng bằng keo ong có thể thay thế hoàn toàn thói quen chải răng hoặc lấy cao răng định kỳ. Dung dịch súc miệng chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát vi khuẩn và giảm viêm, không thể đánh bật hoàn toàn các mảng bám cơ học đã vôi hóa thành vôi răng cứng đầu [3], [7].

Bên cạnh đó, không ít người lầm tưởng nguồn gốc thảo mộc tự nhiên đồng nghĩa với việc có thể dùng tùy tiện không giới hạn. Keo ong tuy lành tính với đa số người dùng nhưng vẫn là một chế phẩm sinh học có hoạt tính cao, cần được sử dụng đúng hướng dẫn để đạt hiệu quả tối ưu thay vì lạm dụng quá nhiều lần trong ngày [6].

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Những người có tiền sử dị ứng với mật ong, vết đốt của ong hoặc phấn hoa cần hết sức thận trọng trước khi sử dụng các sản phẩm chứa keo ong vì nguy cơ phản ứng quá mẫn tại chỗ trong khoang miệng. Nếu xuất hiện cảm giác nóng rát, sưng môi hoặc ngứa niêm mạc, người dùng cần ngưng sử dụng ngay.

Đối với phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú và trẻ nhỏ, dữ liệu an toàn từ các thử nghiệm lâm sàng về nước súc miệng keo ong vẫn chưa được phân tích riêng biệt trong các báo cáo trên. Nhóm đối tượng này nên tham khảo ý kiến của nha sĩ hoặc bác sĩ trước khi sử dụng để đảm bảo độ an toàn phù hợp.

Cách áp dụng thực tế để bảo vệ nướu răng

Để hỗ trợ kiểm soát viêm nướu và mảng bám hiệu quả, bạn nên chọn các sản phẩm nước súc miệng keo ong không cồn có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm nghiệm đạt chuẩn [1]. Liều dùng thường được áp dụng an toàn trong các thử nghiệm lâm sàng là súc miệng 2 lần mỗi ngày, ngậm và súc kỹ trong khoang miệng khoảng 1 phút sau khi đã làm sạch răng [6].

Nước súc miệng nên được xem là bước bổ trợ trong quy trình vệ sinh toàn diện, bao gồm đánh răng 2 lần mỗi ngày với kem đánh răng phù hợp và sử dụng chỉ nha khoa để làm sạch kẽ răng. Duy trì thói quen khám răng định kỳ tại phòng khám nha khoa sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề viêm nướu và điều trị kịp thời.

Tóm lại, nước súc miệng chứa keo ong là một lựa chọn tự nhiên đầy tiềm năng giúp giảm tích tụ mảng bám và kiểm soát viêm nướu hiệu quả, ít nguy cơ gây ố màu răng [6], [3]. Tuy nhiên, sản phẩm này chỉ phát huy tối đa công dụng khi đi kèm lối sống lành mạnh và chế độ chăm sóc răng miệng cơ học đều đặn mỗi ngày.