Nhiều quý ông truyền tai nhau dùng bình rượu ngâm ong đất để bồi bổ sức khỏe và tăng cường bản lĩnh phái mạnh. Trong các bữa tiệc hoặc buổi gặp mặt, loại rượu ngâm côn trùng này thường được tán dương như thần dược bổ thận tráng dương tự nhiên. Thói quen săn lùng tổ ong đất hoặc rượu ngâm sẵn khiến giá của sản phẩm này luôn ở mức cao.
Tuy nhiên, tuyên bố rượu ong đất giúp tăng cường sinh lực nam giới hoàn toàn chỉ là lời đồn thổi dân gian. Hiện nay chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học hay thử nghiệm lâm sàng nào xác nhận tác dụng cải thiện sinh lý hay điều trị rối loạn cương dương từ ong đất ngâm rượu.
Nguồn gốc niềm tin dân gian về rượu ong đất
Tập quán dùng ong đất ngâm rượu xuất phát từ quan niệm truyền thống về việc dùng các loài vật có nọc độc hoặc sức sống mạnh mẽ để ngâm uống nhằm trị đau nhức xương khớp và tăng lực. Người ta quan sát thấy ong đất có tập tính hung dữ, nọc độc mạnh và sức bay bền bỉ, từ đó suy diễn loài côn trùng này có tính nóng và bổ dương khí.
Nhiều sản phẩm tự nhiên trong lịch sử từng được coi là chất kích dục dân gian, ví dụ sừng tê giác tại Trung Quốc hay ruồi Tây Ban Nha tại châu Âu [1]. Xã hội hiện đại vẫn có nhiều món ăn gắn mác kích dục như hàu sống, dâu tây, socola, cà phê hay mật ong dù phần lớn các khẳng định này chưa từng được khoa học phê chuẩn chính thức [1]. Sự thịnh hành của rượu ong đất nằm trong khuôn mẫu tâm lý truyền miệng tương tự mà thiếu đi kiểm chứng y học.
Ngoài ra, cảm giác nóng bừng cơ thể, hưng phấn tức thì và kích thích nhẹ sau khi uống vài chén rượu ngâm là tác động dược lý thông thường của cồn lên hệ mạch máu và thần kinh trung ương. Người uống dễ lầm tưởng phản ứng kích thích từ cồn là công hiệu phục hồi sinh lực của xác ong đất bên trong bình rượu.
Động lực tìm kiếm dược liệu tự nhiên tăng cường sinh lý
Mong muốn cải thiện sinh hoạt tình dục khiến nhiều người tìm tới các phương thuốc tự nhiên hoặc bài thuốc ngâm ủ truyền thống. Từ thập niên 1990, thuốc sildenafil (Viagra) ra đời đánh dấu bước tiến lớn trong điều trị rối loạn cương dương nhưng thuốc này vẫn có hạn chế về hiệu lực, tác dụng phụ khó chịu và chống chỉ định ở người mắc bệnh lý nhất định [1].
Chính vì hạn chế của tân dược, giới nghiên cứu toàn cầu đã đẩy mạnh khảo sát các hoạt chất tự nhiên từ cây cỏ hay tài nguyên sinh vật nhằm tìm giải pháp hỗ trợ sinh lý ít tác dụng phụ hơn [1]. Xu hướng này vô tình khiến những lời đồn thổi về các loài sinh vật như ong đất càng lan rộng trong cộng đồng mà không qua sàng lọc bằng chứng.
Khoa học nói gì về tác dụng sinh lý của ong đất?
Khi rà soát các nghiên cứu quốc tế, dữ liệu dược lý về công dụng tăng cường sinh lực của loài ong đất hoàn toàn trống rỗng. Khái niệm chất kích thích tình dục (aphrodisiac) hoặc chất chống kích thích tình dục (anti-aphrodisiac) xuất hiện trong các tài liệu côn trùng học thực chất chỉ là hiện tượng giao tiếp hóa học tự nhiên giữa các loài bướm và ong ký sinh, không có giá trị sinh học đối với sức khỏe sinh sản của con người.
Cụ thể, một nghiên cứu công bố năm 2009 cho thấy bướm đực thuộc loài Pieris brassicae và Pieris rapae chuyển các chất ức chế giao phối như benzyl cyanide hoặc hỗn hợp methyl salicylate và indole sang bướm cái qua túi tinh dịch để xua đuổi các con bướm đực khác [2]. Tuy nhiên, các chất này lại kích hoạt thực vật tiết mùi thu hút ong ký sinh Trichogramma tấn công và đẻ trứng tiêu diệt bọ ký chủ [2].
Một công bố năm 2005 cũng mô tả chi tiết việc loài ong ký sinh nhỏ bé Trichogramma brassicae bám lên mình bướm cái Pieris brassicae sau khi nhận biết mùi chất chống kích dục do bướm đực truyền sang để tìm đường ký sinh lên ổ trứng mới đẻ [3].
Năm 2011, nghiên cứu xác nhận bướm cái Pieris brassicae giảm lượng chất benzyl cyanide theo thời gian bằng các động tác từ chối giao phối, giúp giảm nguy cơ bị ong ký sinh Trichogramma theo dõi [4]. Tiếp đó, nghiên cứu năm 2015 trên cây cải mù tạt đen Brassica nigra tiếp tục làm rõ cách dịch tiết liên quan đến trứng bướm kích hoạt phản ứng tự vệ gián tiếp hoặc trực tiếp thông qua việc thu hút ong ký sinh [5].
Một nghiên cứu khác vào năm 2015 trên các loài ong ký sinh họ Kén như Leptopilina heterotoma, Leptopilina boulardi và Leptopilina victoriae cho thấy các hợp chất hydrocacbon không bão hòa đặc hiệu loài trên râu ong đực đóng vai trò tín hiệu quyến rũ ong cái cùng loài tiếp nhận giao phối [6]. Tất cả các công bố này thuần túy đề cập pheromone sinh sản và cơ chế sinh tồn của côn trùng ngoài tự nhiên [1, 2, 3, 4, 5]. Hoàn toàn không có dữ liệu nào chứng minh nọc hay xác ong đất tạo ra bất kỳ tác dụng bổ thận tráng dương nào trên cơ thể người.
Để tìm chất hỗ trợ sinh lý thực thụ, các nhà khoa học chỉ thực hiện nghiên cứu trên các nguồn thảo dược hoặc nấm cụ thể có cơ chế rõ ràng. Ví dụ nghiên cứu năm 2020 phát hiện hai hoạt chất N,N-dimethyl-anthranilic acid và methyl ester của (7Z,10Z)-7,10-octadecadienoic acid phân lập từ nấm Calvatia nipponica có tác dụng gây giãn cơ trơn thể hang dương vật được làm co trước bằng phenylephrine trong mô hình thực nghiệm, mở ra tiềm năng điều trị rối loạn cương dương [1].
Tương tự, nghiên cứu năm 2019 về loài cây Piper auritum Kunth ghi nhận chiết xuất nước của cây này cải thiện phản xạ phóng tinh và phục hồi hoạt động cơ đáy chậu ở chuột đực lười giao phối thông qua thụ thể serotonin 5-HT1A và các hệ dẫn truyền thần kinh khác [7]. Những bằng chứng này cho thấy một thảo dược muốn được công nhận bổ trợ sinh lý phải trải qua phân tích chiết xuất và thử nghiệm dược lý nghiêm ngặt [6, 7], điều mà rượu ong đất hoàn toàn chưa từng có.
Hiểu lầm thường gặp khi dùng rượu ngâm động vật
Hiểu lầm phổ biến nhất là tin rằng nọc độc ong hay rượu ngâm động vật sống càng nồng độ cao thì dược tính càng mạnh. Người tiêu dùng thường nhầm lẫn giữa phản ứng độc tính gây tê bì nhẹ đầu lưỡi hoặc phản xạ hưng phấn do cồn với sự thăng hoa của sinh lực nam giới.
Nhiều người cũng nghĩ rằng dược liệu dân gian tự ngâm uống là an toàn tự nhiên. Thực tế, ong đất mang nọc độc nồng độ cao chứa nhiều loại protein lạ, peptide gây hoại tử tế bào, tán huyết và các amin sinh học hoạt tính mạnh. Việc ngâm ong đất sống vào rượu độ cao không thể làm mất đi tất cả độc tố của nọc ong mà có thể hòa tan độc chất vào dung dịch rượu.
Những ai cần đặc biệt thận trọng với rượu ong đất?
Rượu ngâm ong đất tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính rất cao đối với sức khỏe người sử dụng. Những đối tượng sau đây cần tuyệt đối tránh xa loại rượu này:
- Người có cơ địa dị ứng, hen suyễn: Các kháng nguyên và protein trong nọc ong đất khi dung nạp qua đường tiêu hóa có thể kích hoạt phản ứng sốc phản vệ dữ dội, gây co thắt phế quản, tụt huyết áp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
- Người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp: Nọc côn trùng kết hợp ethanol nồng độ cao có thể gây rối loạn nhịp tim đột ngột, thiếu máu cơ tim hoặc tai biến mạch máu não.
- Bệnh nhân suy giảm chức năng gan, thận: Độc tố trong rượu ngâm làm tăng gánh nặng chuyển hóa, dễ gây suy gan cấp, tiêu cơ vân cấp dẫn đến hoại tử ống thận và suy thận cấp tính.
- Người đang dùng thuốc điều trị mạn tính: Rượu và các hợp chất tự do trong xác côn trùng có thể tương tác nguy hiểm với thuốc điều trị tim mạch, hạ áp hoặc đái tháo đường.
Cách tiếp cận khoa học để nâng cao sức khỏe nam giới
Thay vì mạo hiểm sử dụng các loại rượu ngâm côn trùng trôi nổi, nam giới nên tiếp cận các giải pháp y khoa đã được chứng minh hiệu quả và an toàn. Nếu gặp khó khăn về chức năng tình dục hoặc suy giảm sinh lực, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa nam học để được bác sĩ khám xét toàn diện, đo nồng độ nội tiết tố và chỉ định phác đồ phù hợp.
Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, giảm tiêu thụ rượu bia, bỏ thuốc lá, ngủ đủ giấc và duy trì tập thể dục thể thao đều đặn là nền tảng căn bản nhất để bảo toàn testosterone và lưu lượng máu tới cơ quan sinh dục. Sự kiên trì với lối sống khoa học mang lại hiệu quả bền vững hơn bất kỳ bài thuốc truyền miệng nào.
Lời khuyên cân bằng cho sức khỏe
Rượu ong đất tăng cường sinh lực nam giới chỉ là tin đồn dân gian thiếu căn cứ khoa học và tiềm ẩn nhiều hiểm họa ngộ độc khó lường. Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước các trào lưu bồi bổ sức khỏe truyền miệng chưa qua kiểm định y tế. Khi cơ thể có dấu hiệu suy giảm phong độ, việc thăm khám chuyên khoa là giải pháp an toàn và khoa học nhất.
