Nhiều người khi thấy tóc rụng nhiều thường vội vã tìm mua các viên uống bổ sung biotin với hy vọng lấy lại mái tóc dày dặn. Trào lưu này lan rộng trên mạng xã hội khiến sản phẩm chứa biotin trở thành lựa chọn hàng đầu của người bị rụng tóc [1].

Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy biotin không phải thần dược cho mọi trường hợp rụng tóc. Đa số người có chế độ ăn uống bình thường không bị thiếu hụt vi chất này, do đó việc tự ý bổ sung liều cao thường không mang lại kết quả như mong đợi [1, 6].

Biotin tác động thế nào đến sự phát triển của tóc?

Biotin, còn gọi là vitamin B7 hay vitamin H, là một vitamin nhóm B tan trong nước [6, 7]. Tên gọi vitamin H bắt nguồn từ chữ "Haar und Haut", tiếng Đức nghĩa là tóc và da [2]. Chất này đóng vai trò coenzyme thiết yếu cho các enzym carboxylase, tham gia các phản ứng chuyển hóa tế bào quan trọng [3, 6, 7].

Các chuyển hóa này bao gồm tổng hợp axit béo, dị hóa axit amin chuỗi nhánh và tân tạo đường [6, 7]. Nhờ tham gia vào các quá trình sinh hóa nền tảng của tế bào, biotin hỗ trợ duy trì cấu trúc bình thường của da, móng và nang tóc [3, 7]. Khi thiếu hụt enzym chuyển hóa hoặc thiếu biotin nghiêm trọng, nang tóc suy yếu dẫn đến gãy rụng [3].

Bằng chứng khoa học về hiệu quả của biotin

Dù biotin rất phổ biến trên thị trường thực phẩm chức năng, các nghiên cứu tổng quan khẳng định bằng chứng lâm sàng về hiệu quả của chất này ở người khỏe mạnh vẫn còn rất hạn chế [1, 6].

Một bài tổng quan hệ thống năm 2017 tìm kiếm trên cơ sở dữ liệu PubMed chỉ tìm thấy 18 ca báo cáo lâm sàng ghi nhận cải thiện tóc hoặc móng khi dùng biotin [3]. Điểm đáng chú ý là toàn bộ 18 trường hợp này đều có bệnh lý nền từ trước gây thiếu hụt biotin mắc phải, thiếu hụt di truyền hoặc mắc các bệnh lý như hội chứng móng giòn, hội chứng tóc không thể chải [3]. Báo cáo kết luận các trường hợp này rất hiếm gặp và chưa có đủ bằng chứng ủng hộ việc người khỏe mạnh bình thường tự ý uống bổ sung [3].

Một phân tích tổng quan khác xuất bản năm 2017 cũng chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa cơn sốt truyền thông và sự thật khoa học [1]. Nghiên cứu chỉ rõ việc quảng bá biotin vượt xa các dữ liệu lâm sàng xác thực, đồng thời nhấn mạnh việc dùng biotin để cải thiện chất lượng hay số lượng tóc không được khuyến cáo thường quy [1].

Nghiên cứu công bố năm 2021 theo dõi 156 phụ nữ trải qua phẫu thuật cắt dạ dày tạo hình ống (LSG) điều trị béo phì trong vòng 1 năm [4]. Kết quả có tới 72% bệnh nhân bị rụng tóc sau mổ, thường khởi phát từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 4 và kéo dài trung bình 5,5 tháng [4]. Khi kiểm tra nồng độ vitamin, 22 bệnh nhân vừa rụng tóc vừa thiếu hụt biotin được chỉ định uống 1000 mcg biotin mỗi ngày trong 3 tháng [4]. Chỉ có 5 người (chiếm 23%) ghi nhận giảm rụng tóc rõ rệt [4].

Đồng thời, nhóm tác giả khảo sát 29 bệnh nhân tự ý uống 1000 mcg biotin mỗi ngày trong trung bình 2,5 tháng dù xét nghiệm máu cho thấy nồng độ biotin hoàn toàn tối ưu [4]. Trong nhóm tự uống này, 11 người (chiếm 38%) thấy giảm rụng tóc [4]. So sánh mức độ thuyên giảm rụng tóc giữa nhóm thiếu hụt biotin và nhóm có nồng độ biotin bình thường cho thấy không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê (P = 0,2) [4]. Nghiên cứu đi đến kết luận việc uống biotin dự phòng tình trạng rụng tóc sau phẫu thuật cắt dạ dày có hiệu quả thấp [4].

Những trường hợp đặc thù có thể ghi nhận tác dụng

Biotin vẫn phát huy giá trị trong một số bối cảnh lâm sàng có điều kiện cụ thể hoặc khi được phối hợp cùng các liệu pháp khác [3, 5, 8].

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược năm 2025 theo dõi 105 người (97 người hoàn thành) trong 90 ngày [3, 4]. Nhóm nghiên cứu chia người tham gia dùng giả dược, dùng 1,25 mg biotin chiết xuất từ cây Sesbania grandiflora hoặc dùng hỗn hợp phối hợp 1,25 mg biotin cùng 21,75 mg silica chiết xuất từ tre Bambusa arundinacea [3, 4].

Sau 90 ngày, lượng tóc rụng giảm xuống 20,61 ± 14,39 ở nhóm biotin đơn thuần (p < 0,001) và giảm xuống 15,71 ± 10,8 ở nhóm phối hợp biotin và silica (p < 0,001) [3, 4]. Tốc độ mọc tóc tăng thêm 0,55 mm/ngày ở nhóm biotin (p < 0,0001) và tăng 0,57 mm/ngày ở nhóm biotin phối hợp silica (p < 0,0001) [3, 4]. Độ nhám của móng cũng giảm còn 0,09 ± 0,29 ở nhóm biotin và 0,06 ± 0,25 ở nhóm biotin kèm silica [3, 4]. Độ đàn hồi của da tăng 0,15 ± 0,06 ở nhóm biotin và tăng 0,17 ± 0,12 ở nhóm phối hợp silica (p < 0,0001), không ghi nhận tác dụng phụ nào [3, 4].

Năm 2022, một thử nghiệm lâm sàng mù đôi trên 50 bệnh nhân (41 nữ, 9 nam) bị rụng tóc lan tỏa tiến hành tiêm bắp kết hợp biotin liều 5 mg/1 ml và dexpanthenol liều 250 mg/2 ml mỗi tuần một lần trong 6 tuần [5]. Kết quả đánh giá ở tuần thứ 1 và tuần thứ 8 sau đợt tiêm cuối cho thấy lượng tóc rụng giảm rõ rệt và mật độ tóc cải thiện có ý nghĩa thống kê ở cả hai nhóm biệt dược (p < 0,01 cho lượng tóc rụng; p = 0,04 và 0,02 cho mật độ tóc) [5].

Năm 2021, một nghiên cứu trên 60 bệnh nhân mụn trứng cá điều trị bằng isotretinoin liều 0,5 mg/kg/ngày chia làm hai nhóm, trong đó nhóm B được bổ sung thêm 10 mg biotin mỗi ngày trong 4 tháng [6]. Isotretinoin làm suy giảm chuyển hóa biotin và giảm hoạt tính enzym [6]. Ở nhóm dùng thêm biotin, tỷ lệ sợi tóc giai đoạn phát triển anagen tăng (P = 0,034) và tỷ lệ sợi tóc giai đoạn thoái hóa telogen giảm đáng kể (P = 0,003), đồng thời biotin giúp duy trì độ ẩm da tốt hơn so với nhóm chỉ dùng thuốc mụn (P = 0,43 so với P = 0,001) [6].

Ai thực sự hưởng lợi và ai đang lãng phí tiền bạc?

Một nghiên cứu năm 2016 khảo sát nồng độ biotin huyết thanh ở các phụ nữ than phiền về tình trạng rụng tóc, kết quả ghi nhận 38% người có tình trạng thiếu hụt biotin thực sự [2]. Trong nhóm rụng tóc telogen lan tỏa (24%), có tới 35% trường hợp đi kèm viêm da dạng tiết bã nhờn [2]. Tuy nhiên, chỉ khoảng 11% bệnh nhân thiếu hụt biotin có tiền sử mang các yếu tố nguy cơ rõ ràng [2].

Nghiên cứu này nhấn mạnh: thói quen điều trị rụng tóc bằng cách bổ sung biotin bừa bãi cho phụ nữ cần phải được bãi bỏ [2]. Việc bổ sung chỉ nên thực hiện khi tình trạng thiếu hụt đã được chẩn đoán chính xác [2].

Người hưởng lợi thực sự bao gồm người được xác định thiếu biotin qua xét nghiệm máu, người mắc lỗi chuyển hóa biotin bẩm sinh hoặc mắc các bệnh lý hiếm như móng giòn, hội chứng tóc không chải [1, 7]. Ngoài ra, những người đang dùng thuốc gây cản trở chuyển hóa biotin như isotretinoin cũng có thể được hỗ trợ tích cực [6].

Ngược lại, người có nồng độ biotin máu bình thường, rụng tóc do stress, di truyền hoặc sau phẫu thuật giảm béo thường không nhận thấy hiệu quả khác biệt khi uống biotin [2, 6, 7]. Với nhóm này, việc chi tiền cho các sản phẩm biotin liều cao kéo dài hầu như chỉ gây tốn kém mà không giải quyết được căn nguyên rụng tóc [2, 6].

Những hiểu lầm phổ biến khi dùng biotin

Nhiều người tin rằng biotin là vitamin tan trong nước nên uống càng nhiều càng tốt, lượng dư thừa sẽ tự đào thải ra ngoài không gây hại gì. Niềm tin này dẫn đến tâm lý uống vô tội vạ các viên uống chứa hàm lượng gấp hàng chục lần nhu cầu khuyến nghị.

Dù biotin khá lành tính và các nghiên cứu lâm sàng dùng liều 1,25 mg mỗi ngày không thấy biến cố bất lợi [3, 4], việc dư thừa vi chất này trong máu không đồng nghĩa tóc sẽ mọc nhanh hơn hoặc dày hơn [4]. Cơ thể chỉ hấp thu và sử dụng một lượng coenzyme nhất định theo nhu cầu sinh hóa tế bào [6, 7]. Uống thêm khi cơ thể không thiếu hụt không tạo ra sự biến chuyển rõ rệt trên mật độ tóc [4].

Một hiểu lầm khác là quy mọi trường hợp rụng tóc về nguyên nhân thiếu vitamin. Tóc rụng có thể do rối loạn nội tiết, thiếu máu do thiếu sắt, bệnh lý tuyến giáp hoặc rụng tóc sau chấn thương, phẫu thuật [2, 7]. Uống biotin mà không thăm khám sẽ làm trì hoãn việc điều trị các nguyên nhân bệnh lý gốc rễ [2].

Nhóm đối tượng cần thận trọng

Trước khi bắt đầu dùng biotin liều cao, người dùng cần có sự tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế, đặc biệt nếu đang mắc các bệnh lý mạn tính hoặc đang dùng các thuốc điều trị khác.

Phụ nữ sau phẫu thuật giảm cân dạng cắt dạ dày không nên tự ý dựa vào biotin để ngăn rụng tóc vì hiệu quả thực tế rất thấp [4]. Những người có triệu chứng rụng tóc kèm theo các dấu hiệu bất thường trên da đầu như viêm da dạng tiết bã nhờn cần được soi nang tóc, làm xét nghiệm máu để loại trừ các nguyên nhân phối hợp khác trước khi dùng thuốc [2]. Bệnh nhân chuẩn bị làm các xét nghiệm máu định kỳ cũng cần thông báo cho bác sĩ về việc có đang dùng các sản phẩm bổ sung biotin hay không.

Áp dụng thực tế và lời khuyên cân bằng

Để chăm sóc mái tóc hiệu quả mà không lãng phí chi phí, người gặp tình trạng rụng tóc kéo dài nên đi khám chuyên khoa da liễu để tìm đúng nguyên nhân thay vì tự mua thực phẩm chức năng [2]. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nồng độ biotin huyết thanh và các chỉ số vi chất liên quan [2].

Nếu kết quả xét nghiệm xác nhận thiếu hụt biotin hoặc thuộc nhóm suy giảm enzym do dùng thuốc đặc trị mụn isotretinoin, việc bổ sung đường uống theo đúng liều lượng hướng dẫn (từ 1,25 mg đến 10 mg/ngày tùy chỉ định y khoa) sẽ mang lại chuyển biến tích cực [3, 8]. Trong trường hợp không thiếu hụt, ưu tiên hàng đầu vẫn là duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và chăm sóc da đầu đúng cách.

Biotin là một dưỡng chất thiết yếu cho sự chuyển hóa của cơ thể, nhưng không phải chìa khóa vạn năng cho mái tóc rụng. Đánh giá đúng tình trạng cơ thể qua thăm khám y khoa sẽ giúp bạn đưa ra lựa chọn sáng suốt, bảo vệ sức khỏe nang tóc mà không tiêu tốn tiền bạc vào những sản phẩm không phù hợp.