Uống cà phê có làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim không?

Nhiều người có thói quen bắt đầu buổi sáng bằng một tách cà phê để tỉnh táo làm việc. Tuy nhiên, cảm giác tim đập nhanh hay hẫng nhịp thỉnh thoảng xuất hiện khiến không ít người lo lắng liệu thức uống này có gây rối loạn nhịp tim. Đây là nỗi băn khoăn rất phổ biến ở cả người khỏe mạnh lẫn bệnh nhân tim mạch.

Các dữ liệu nghiên cứu khoa học cho thấy tiêu thụ cà phê ở mức độ vừa phải không làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim nghiêm trọng ^[1]. Thậm chí, thói quen uống cà phê đều đặn mỗi ngày còn liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc một số dạng rối loạn nhịp phổ biến như rung nhĩ ^[2], ^[3].

Cơ chế tác động của caffeine đối với hệ tim mạch

Caffeine là hoạt chất kích thích thần kinh trung ương quen thuộc có trong cà phê. Chất này có thể làm tăng nhẹ nồng độ epinephrine và norepinephrine, dẫn đến hiện tượng huyết áp tâm thu tăng tạm thời khoảng 10 mmHg sau khi nạp một lượng lớn tương đương 400 mg caffeine ^[4]. Mặc dù vậy, phản ứng này không đồng nghĩa với việc tim bị tổn thương hay phát sinh các ổ loạn nhịp nguy hiểm ^[4].

Nhiều giả định trước đây cho rằng chất kích thích sẽ làm tăng tính kích ứng của cơ tim. Dẫu vậy, các thử nghiệm sinh lý điện học ghi nhận caffeine không làm thay đổi đáng kể khoảng dẫn truyền PR hay QT trên điện tâm đồ thông thường ^[4]. Thậm chí ở bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim cấp, việc uống cà phê chứa caffeine còn giúp cải thiện trương lực thần kinh phế vị qua đo lường biến thiên nhịp tim ^[4]. Dữ liệu từ các đánh giá y khoa cho thấy mức độ hấp thụ vừa phải không kích hoạt các ổ phát nhịp bất thường ở người có tiền sử bệnh tim ^[1], ^[5].

Bằng chứng thực nghiệm từ thiết bị theo dõi tim liên tục

Nghiên cứu thử nghiệm ngẫu nhiên thiết kế bắt chéo công bố năm 2023 đã theo dõi 100 người trưởng thành có độ tuổi trung bình 39 tuổi đeo thiết bị điện tâm đồ liên tục trong 14 ngày ^[6]. Nhóm nghiên cứu yêu cầu người tham gia uống cà phê chứa caffeine hoặc kiêng hoàn toàn trong các ngày ngẫu nhiên để ghi nhận tác động cấp tính ^[6].

Kết quả cho thấy số cơn ngoại tâm thu nhĩ trung bình là 58 biến cố mỗi ngày khi uống cà phê so với 53 biến cố vào những ngày kiêng, sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ biến cố là 1,09 ^[6]. Ngược lại, số lượng ngoại tâm thu thất lại tăng lên đáng kể, đạt 154 nhịp mỗi ngày khi uống cà phê so với 102 nhịp khi không uống, tương ứng mức tăng khoảng 51% ^[6]. Ngoài ra, uống cà phê giúp tăng vận động thêm 1.058 bước chân nhưng làm giảm trung bình 36 phút ngủ mỗi đêm ^[6]. Nghiên cứu này có hạn chế là thời gian can thiệp ngắn và kích thước mẫu chỉ gồm 100 người tham gia ^[6].

Tác động của cà phê trên các quần thể dân số lớn

Nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu công bố năm 2021 phân tích dữ liệu từ ngân hàng sinh học UK Biobank trên 386.258 cá nhân với độ tuổi trung bình 56 tuổi và 52,3% là nữ ^[2]. Trong thời gian theo dõi trung bình 4,5 năm, có 16.979 người xuất hiện biến cố rối loạn nhịp mới ^[2].

Sau khi điều chỉnh các yếu tố lối sống và bệnh đồng mắc, mỗi tách cà phê uống thêm hàng ngày giúp giảm 3% nguy cơ mắc rối loạn nhịp tim nói chung ^[2]. Khi phân tích từng nhóm bệnh, thói quen này làm giảm 3% nguy cơ rung nhĩ hoặc cuồng nhĩ và giảm 4% nguy cơ nhịp nhanh trên thất ^[2]. Phân tích biến thể gene chuyển hóa caffeine CYP1A2 cũng cho thấy tốc độ chuyển hóa của cơ thể không làm thay đổi các mối liên hệ bảo vệ này ^[2]. Hạn chế của nghiên cứu là lượng tiêu thụ cà phê dựa vào thông tin tự báo cáo ^[2].

Một nghiên cứu khác công bố năm 2024 khảo sát 34.992 cá nhân từ UK Biobank bằng kỹ thuật cộng hưởng từ tim cũng xác nhận uống cà phê liên quan đến giảm nguy cơ rung nhĩ với tỷ số chênh là 0,89 cho mỗi tách tăng thêm ^[3]. Nghiên cứu ghi nhận cà phê làm tăng khối cơ thất trái và tăng thể tích tâm nhĩ nhưng các biến thể chuyển hóa caffeine không can thiệp vào kết quả này ^[3]. Ngoài ra, một nghiên cứu tổng hợp trên hơn 3.000 bệnh nhân nhập viện vì rối loạn nhịp còn cho thấy mối liên hệ nghịch giữa mức tiêu thụ caffeine và tỷ lệ nhập viện ^[5].

Khảo sát ở nhóm người có nguy cơ loạn nhịp cao

Nhiều thử nghiệm lâm sàng chuyên sâu đã được thực hiện trực tiếp trên bệnh nhân có tiền sử loạn nhịp thất nặng nhằm đánh giá độ an toàn ^[5], ^[7]. Trong một nghiên cứu sinh lý điện học năm 1990 trên 22 bệnh nhân có tiền sử nhịp nhanh thất hoặc rung thất, người bệnh được cho dùng 275 mg caffeine ^[7].

Kết quả ghi nhận mức độ nghiêm trọng của rối loạn nhịp tim không thay đổi ở 77% bệnh nhân, số lượng kích thích cần thiết để khởi phát cơn loạn nhịp không đổi ở 46% bệnh nhân ^[7]. Nồng độ catecholamine và kali máu không bị xáo trộn sau 1 giờ nạp caffeine ^[7]. Một can thiệp khác trên 50 bệnh nhân có loạn nhịp thất ác tính khi dùng cà phê chứa 200 mg caffeine kết hợp đo điện tâm đồ liên tục suốt 3 giờ và đạp xe gắng sức cũng không tìm thấy sự gia tăng các nhịp ngoại tâm thu thất, nhịp đôi hay các chuỗi nhanh thất ^[5].

Các thử nghiệm có đối chứng giả dược với liều caffeine lên tới 500 mg mỗi ngày, tương đương khoảng 5 đến 6 tách cà phê, đều cho thấy không làm gia tăng tần suất hay mức độ nặng của loạn nhịp thất ở người bệnh tim thiếu máu cục bộ ^[1]. Dù một số nghiên cứu cũ ghi nhận dùng từ 9 tách cà phê mỗi ngày có thể làm tăng ngoại tâm thu thất, liều dùng vừa phải nhìn chung an toàn đối với cơ chất tim ^[1].

Những hiểu lầm thường gặp về cà phê và nhịp tim

Hiểu lầm phổ biến nhất là bất kỳ ai bị rối loạn nhịp tim đều phải cắt giảm hoặc kiêng tuyệt đối caffeine. Nhiều hướng dẫn y khoa kinh điển từng khuyến cáo bệnh nhân loạn nhịp trên thất nên loại bỏ hoàn toàn cà phê ^[5]. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện đại cho thấy việc kiêng khem nghiêm ngặt này có thể không cần thiết đối với phần lớn bệnh nhân ^[5], ^[3].

Hiểu lầm thứ hai là đánh đồng tác động của cà phê nguyên chất với các loại đồ uống chứa caffeine khác. Một đánh giá khoa học năm 2014 chỉ ra rằng việc tiêu thụ caffeine từ nước tăng lực ở giới trẻ có thể dẫn đến các biến chứng loạn nhịp phức tạp, khác hẳn với tác dụng bảo vệ tim mạch khi dùng cà phê ở mức độ vừa phải ^[8].

Nhóm đối tượng cần thận trọng khi sử dụng

Dù cà phê không làm tăng rung nhĩ, dữ liệu thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy thức uống này làm tăng số lượng ngoại tâm thu thất hàng ngày ^[6]. Những người đã có sẵn tình trạng ngoại tâm thu thất dày đặc hoặc cảm thấy triệu chứng hồi hộp khó chịu rõ rệt sau khi uống nên cân nhắc giảm lượng tiêu thụ ^[6], ^[4].

Bên cạnh đó, việc nạp lượng lớn caffeine gây giảm thời lượng giấc ngủ khoảng hơn nửa giờ mỗi đêm và đẩy huyết áp tâm thu tăng tạm thời ^[6], ^[4]. Những cá nhân bị mất ngủ kéo dài hoặc huyết áp chưa kiểm soát tốt cần theo dõi sát phản ứng cơ thể khi sử dụng. Trường hợp đang điều trị các bệnh tim mạch thực thể phức tạp hoặc dùng thuốc chống loạn nhịp cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thay đổi thói quen dinh dưỡng thường nhật.

Gợi ý áp dụng thực tế an toàn cho sức khỏe

Để tận dụng các lợi ích và hạn chế tác động ngoại ý lên nhịp thất, độc giả nên duy trì mức tiêu thụ cà phê vừa phải, tương đương từ 1 đến 3 tách mỗi ngày. Tránh nạp liều lượng dồn dập vượt quá 400 đến 500 mg caffeine trong thời gian ngắn vì có thể làm tăng huyết áp và gây cảm giác bồn chồn ^[1], ^[4].

Nên ưu tiên dùng cà phê vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều để hạn chế ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm ^[6]. Tránh lạm dụng các sản phẩm nước tăng lực chứa caffeine nồng độ cao do nguy cơ rối loạn nhịp phức tạp đã được báo cáo ^[8]. Việc duy trì chế độ vận động thể lực thường xuyên và ăn uống cân bằng cũng giúp củng cố hệ thống tuần hoàn khỏe mạnh.

Như vậy, cà phê không phải là thủ phạm trực tiếp gây khởi phát các rối loạn nhịp tim nguy hiểm ở đa số mọi người khi dùng ở mức vừa phải. Hãy lắng nghe cơ thể, duy trì thói quen điều độ và chủ động trao đổi với nhân viên y tế nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường.