Câu trả lời ngắn

Không nên đánh đồng viên DHEA uống bán như thực phẩm bổ sung với prasterone đặt âm đạo theo đơn. DHEA toàn thân chưa được chứng minh cải thiện chức năng tình dục ở phụ nữ sau mãn kinh; International Menopause Society hiện không ủng hộ dùng liệu pháp DHEA toàn thân để điều trị thay đổi chức năng tình dục [1]. Prasterone đặt âm đạo là thuốc kê đơn có chỉ định cụ thể ở Hoa Kỳ cho đau khi quan hệ mức độ vừa đến nặng do teo âm hộ và âm đạo liên quan mãn kinh; chỉ định này không chứng minh viên DHEA uống có cùng tác dụng [3].

DHEA là gì và vì sao được quảng bá cho ham muốn?

DHEA (dehydroepiandrosterone, còn gọi prasterone) là một tiền hormone mà cơ thể có thể chuyển hóa thành androgen và estrogen. Vì nồng độ DHEA thường thay đổi theo tuổi, các sản phẩm bổ sung được quảng bá với lời hứa “cân bằng hormone”, tăng năng lượng hoặc cải thiện ham muốn. Tuy nhiên, một cơ chế sinh học hợp lý hoặc nồng độ hormone thấp hơn theo tuổi không tự chứng minh rằng bổ sung DHEA sẽ cải thiện triệu chứng.

Ham muốn tình dục chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như đau, giấc ngủ, tâm trạng, bệnh lý, thuốc đang dùng, quan hệ và thay đổi ở âm hộ - âm đạo. Nếu đau hoặc khô khiến việc gần gũi khó chịu, viên bổ sung tác động toàn thân không nhất thiết giải quyết đúng nguyên nhân. Cần nói rõ triệu chứng chính là giảm ham muốn, khô rát, đau ở cửa âm đạo hay đau sâu; mỗi biểu hiện có thể cần đánh giá khác nhau.

Bằng chứng về DHEA uống nói gì?

Tổng quan Cochrane về DHEA ở phụ nữ quanh và sau mãn kinh ghi nhận các thử nghiệm dùng DHEA đường uống không cho thấy cải thiện đáng kể chức năng tình dục so với giả dược; chất lượng bằng chứng về nhiều kết quả còn hạn chế [2]. Khuyến nghị của International Menopause Society cũng kết luận dữ liệu hiện có không ủng hộ DHEA toàn thân để điều trị thay đổi chức năng tình dục hoặc triệu chứng lâm sàng khác ở phụ nữ [1]. Vì vậy, không có cơ sở để tự mua viên uống nhằm tăng ham muốn hay tự điều chỉnh hormone.

Điều này không có nghĩa mọi nghiên cứu về mọi dạng DHEA đều giống nhau. Đường uống đưa chất vào cơ thể theo cách khác với dạng đặt âm đạo, liều và hấp thu cũng khác. Kết quả nghiên cứu của một thuốc đặt có chỉ định riêng không thể dùng để khẳng định một viên bổ sung uống có cùng lợi ích, chất lượng hoặc mức an toàn.

Prasterone đặt âm đạo khác viên uống ra sao?

Nhãn thuốc DailyMed tại Hoa Kỳ ghi prasterone (INTRAROSA) là thuốc đặt âm đạo 6,5 mg, kê đơn một lần mỗi ngày, chỉ định điều trị đau khi quan hệ vừa đến nặng, một triệu chứng của teo âm hộ và âm đạo do mãn kinh [3]. Đây là một chỉ định và một đường dùng cụ thể; không phải thuốc điều trị chung cho giảm ham muốn, không phải viên uống, và không dùng thay cho việc xác định nguyên nhân đau.

Nhãn thuốc cũng nêu chảy máu sinh dục bất thường chưa được đánh giá là chống chỉ định và có cảnh báo về người đang hoặc từng mắc ung thư vú: thuốc chưa được nghiên cứu ở nhóm này [3]. Nếu có tiền sử ung thư vú, đang dùng thuốc ức chế aromatase, có chảy máu sau mãn kinh hoặc bệnh lý nhạy cảm hormone, hãy hỏi bác sĩ trước khi cân nhắc bất kỳ liệu pháp hormone nào. Không tự chuyển sang viên DHEA với suy nghĩ rằng dạng uống “tự nhiên” hơn hoặc an toàn hơn.

Tự bổ sung DHEA có rủi ro gì?

DHEA có thể chuyển thành hormone sinh dục, vì vậy bổ sung có thể làm thay đổi phơi nhiễm hormone và gây tác dụng androgen như mụn hoặc mọc lông không mong muốn. ACOG cũng lưu ý các chế phẩm DHEA pha chế có liên quan nguy cơ tác dụng androgen cao hơn giả dược trong một số dữ liệu được tổng hợp; chế phẩm pha riêng còn có vấn đề về bằng chứng và kiểm soát chất lượng [4]. Liều ghi trên nhãn không bảo đảm rằng mọi thương hiệu có cùng hàm lượng hoặc độ tinh khiết.

Người có ung thư nhạy cảm hormone, chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân, đang điều trị nội tiết hoặc dùng nhiều thuốc không nên tự bắt đầu DHEA. Hãy đưa cho bác sĩ hoặc dược sĩ ảnh nhãn sản phẩm, thành phần, liều ghi trên bao bì và danh sách thuốc đang dùng. Không tự ngừng thuốc tránh thai, thuốc điều trị ung thư hoặc thuốc mãn kinh để chuyển sang thực phẩm bổ sung.

Nếu đang giảm ham muốn hoặc đau khi quan hệ, nên bắt đầu từ đâu?

Ghi lại triệu chứng cụ thể, thời điểm khởi phát, mối liên hệ với chu kỳ hoặc thời kỳ mãn kinh, thuốc mới dùng và mức độ ảnh hưởng. Nếu đau, khô rát hoặc chảy máu xuất hiện, hãy nói rõ thay vì chỉ hỏi “có cần tăng hormone không”. Nhân viên y tế có thể đánh giá thay đổi niêm mạc, bệnh phụ khoa, thuốc, sức khỏe tinh thần và những yếu tố khác; từ đó thảo luận các lựa chọn có bằng chứng phù hợp với bệnh sử.

Đau khi quan hệ tái diễn, chảy máu sau mãn kinh, đau vùng chậu mới xuất hiện hoặc giảm ham muốn gây khó chịu kéo dài đều đáng được trao đổi trong buổi khám. Chảy máu bất thường sau mãn kinh cần được đánh giá, không nên che lấp bằng viên hormone hoặc tự điều trị tại nhà.

Kết luận

Viên DHEA uống và prasterone đặt âm đạo là hai dạng dùng khác nhau. Bằng chứng và hướng dẫn hiện có không ủng hộ DHEA toàn thân để điều trị thay đổi chức năng tình dục ở phụ nữ sau mãn kinh; thuốc đặt âm đạo có chỉ định riêng cho đau khi quan hệ do teo âm hộ - âm đạo liên quan mãn kinh và có cảnh báo an toàn riêng [1][2][3]. Hãy trao đổi với bác sĩ về triệu chứng và bệnh sử trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm hormone nào.

Cần nhớ

  • DHEA uống chưa được chứng minh cải thiện ham muốn hoặc chức năng tình dục sau mãn kinh.
  • Prasterone đặt âm đạo theo đơn là dạng thuốc và chỉ định khác; không thể suy rộng sang viên bổ sung.
  • Tiền sử ung thư vú hoặc chảy máu sau mãn kinh cần được trao đổi với bác sĩ trước khi cân nhắc hormone.
  • Không tự ngừng thuốc hoặc thay điều trị bằng DHEA bổ sung.