Câu trả lời ngắn
Maca là một loại củ giàu dinh dưỡng có nguồn gốc từ vùng Andes, nhưng bằng chứng hiện nay chưa đủ để xem đây là thuốc tăng testosterone hay giải pháp điều trị rối loạn tình dục. Một thử nghiệm ở nam giới khỏe mạnh không thấy maca làm thay đổi testosterone hoặc các hormone sinh sản được đo [1]. Một nghiên cứu nhỏ hơn ở nam giới lớn tuổi có triệu chứng liên quan tuổi ghi nhận cải thiện điểm số chức năng tình dục sau 12 tuần, nhưng kết quả cần được xác nhận độc lập [2]. Ở phụ nữ đang dùng thuốc chống trầm cảm, dữ liệu chỉ đến từ các thử nghiệm thăm dò quy mô nhỏ [3]. Không tự ngừng thuốc hoặc dùng maca thay cho đánh giá y tế.
Maca là gì?
Maca (Lepidium meyenii) là cây thuộc họ cải, được dùng làm thực phẩm và trong y học truyền thống tại Peru. Sản phẩm thương mại có thể là bột, viên nang hoặc chiết xuất; chúng không nhất thiết có cùng cách chế biến, hàm lượng hay thành phần. Vì thế, kết quả của một chế phẩm cụ thể không thể tự động áp dụng cho mọi sản phẩm ghi “maca” trên nhãn [4].
Maca thường được quảng bá để tăng năng lượng, ham muốn, khả năng sinh sản hoặc testosterone. Những tuyên bố này cần được tách riêng: ham muốn là trải nghiệm chịu ảnh hưởng của tâm trạng, quan hệ, giấc ngủ, thuốc và sức khỏe; chức năng cương, hormone máu và chất lượng tinh dịch là các kết quả khác nhau. Cải thiện một thang điểm trong một nghiên cứu không chứng minh sản phẩm chữa được tất cả các vấn đề này.
Maca có làm tăng testosterone không?
Trong thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi kéo dài 12 tuần ở nam giới khỏe mạnh 21–56 tuổi, người tham gia dùng giả dược hoặc 1,5 g hay 3 g maca gelatin hóa mỗi ngày. Nhóm nghiên cứu đo testosterone, estradiol, LH, FSH và một số hormone khác; maca không làm thay đổi đáng kể các chỉ số này so với giả dược [1]. Đây là lý do không nên xem maca như một dạng “testosterone tự nhiên” hoặc dùng cảm giác chủ quan để kết luận hormone đã tăng.
Một thử nghiệm năm 2023 tuyển 80 nam giới có triệu chứng khởi phát muộn nhưng vẫn có nồng độ hormone trong giới hạn bình thường. Nhóm dùng maca gelatin hóa trong 12 tuần có điểm số triệu chứng nam giới, chức năng tình dục và triệu chứng đường tiểu cải thiện hơn nhóm giả dược [2]. Tuy nhiên, nghiên cứu ngắn, cỡ mẫu nhỏ và một số tác giả có liên hệ với doanh nghiệp sản phẩm thảo dược. Kết quả này không chứng minh maca làm tăng testosterone, không áp dụng cho người đã được chẩn đoán thiếu hụt testosterone, và chưa đủ để thay đổi hướng dẫn điều trị.
Ham muốn và chức năng tình dục: dữ liệu ở nữ giới
Một thử nghiệm mù đôi năm 2015 khảo sát 45 phụ nữ bị rối loạn tình dục liên quan thuốc SSRI hoặc SNRI, có triệu chứng trầm cảm đã thuyên giảm. Trong 12 tuần, nhóm được phân ngẫu nhiên dùng maca 3 g/ngày hoặc giả dược. Một số tỷ lệ đạt ngưỡng cải thiện trên bảng hỏi cao hơn ở nhóm maca; tín hiệu tích cực tập trung nhiều hơn ở nhóm sau mãn kinh [3].
Đây là nghiên cứu thăm dò, số người hoàn tất phân tích ít, nhóm sau mãn kinh chỉ gồm 12 người và các kết quả không chứng minh lợi ích chắc chắn cho mọi phụ nữ, mọi thuốc chống trầm cảm hay giảm ham muốn nói chung. Một thử nghiệm thăm dò trước đó cũng quá nhỏ để xác định liều hoặc hiệu quả đáng tin cậy. Tổng quan bằng chứng do Memorial Sloan Kettering Cancer Center tóm lược nhận định các thử nghiệm trên người còn ít và bằng chứng về chức năng tình dục vẫn hạn chế [4].
Nếu thay đổi tình dục xuất hiện sau khi bắt đầu hoặc tăng liều thuốc chống trầm cảm, hãy trao đổi với bác sĩ kê đơn. Có thể đánh giá lại thuốc, liều, bệnh nền và các lựa chọn có bằng chứng phù hợp. Ngừng thuốc đột ngột có thể làm triệu chứng tâm thần tái phát hoặc gây hội chứng ngừng thuốc; maca không phải phương án thay thế đã được xác lập.
Thận trọng với sản phẩm bổ sung
Thử nghiệm ngắn ghi nhận maca thường được dung nạp, nhưng điều đó không chứng minh mọi sản phẩm hoặc việc sử dụng lâu dài đều an toàn. Memorial Sloan Kettering khuyên người có ung thư nhạy cảm hormone, đang mang thai hoặc cho con bú trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng; maca cũng có thể gây nhiễu một số xét nghiệm miễn dịch đo testosterone [4]. Hãy báo cho bác sĩ và phòng xét nghiệm biết nếu đang dùng maca trước khi làm xét nghiệm hormone.
Thực phẩm bổ sung có thể khác nhau về thành phần và chất lượng. Nếu cân nhắc dùng, hãy lưu lại ảnh nhãn, tên nhà sản xuất, dạng chiết xuất và lượng dùng để bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát với thuốc và bệnh sử của bạn. Không dùng maca để trì hoãn khám khi có rối loạn cương mới xuất hiện, đau khi quan hệ, giảm ham muốn kéo dài gây khổ sở, vô sinh hoặc dấu hiệu thiếu hụt hormone.
Khi nào nên được đánh giá?
Rối loạn cương kéo dài có thể liên quan bệnh tim mạch, đái tháo đường, thuốc đang dùng hoặc yếu tố tâm lý; chỉ bổ sung một loại củ không xác định được nguyên nhân. Giảm ham muốn có thể liên quan đau, mãn kinh, trầm cảm, lo âu, thiếu ngủ, vấn đề quan hệ hoặc tác dụng phụ thuốc. Khám giúp xác định câu hỏi cần giải quyết và tránh tự điều trị sai nguyên nhân.
Kết luận
Maca chưa được chứng minh làm tăng testosterone ở nam giới khỏe mạnh. Một thử nghiệm nhỏ ở nam giới lớn tuổi có triệu chứng và một thử nghiệm thăm dò ở phụ nữ dùng thuốc chống trầm cảm đưa ra tín hiệu đáng nghiên cứu thêm, nhưng chưa đủ để khuyến nghị maca như phương pháp điều trị. Hãy xem đây là thực phẩm bổ sung có bằng chứng hạn chế, trao đổi với bác sĩ nếu đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền, và không tự ngừng điều trị đã kê [1][2][3][4].
Cần nhớ
- Thử nghiệm ở nam giới khỏe mạnh không cho thấy maca làm tăng testosterone hoặc các hormone sinh sản được đo.
- Một thử nghiệm 80 người ghi nhận cải thiện một số điểm số sau 12 tuần, nhưng chưa chứng minh hiệu quả điều trị rộng rãi.
- Bằng chứng ở phụ nữ bị tác dụng phụ tình dục do thuốc chống trầm cảm còn nhỏ và mang tính thăm dò.
- Người có ung thư nhạy cảm hormone, đang mang thai/cho con bú hoặc chuẩn bị xét nghiệm testosterone nên hỏi nhân viên y tế.
- Không tự dừng thuốc chống trầm cảm hoặc thay điều trị bằng maca.









