Trả lời ngắn: Một nghiên cứu nhỏ ở 10 người đàn ông khỏe mạnh ghi nhận số lượng và khả năng di chuyển của tinh trùng giảm tạm thời sau các buổi xông sauna hai lần mỗi tuần trong ba tháng; các chỉ số trở về mức ban đầu trong những tháng sau khi ngừng. Nhưng nghiên cứu này đo tinh dịch, không đo khả năng thụ thai hoặc sinh con. Một đoàn hệ tiền thụ thai lớn hơn không thấy sauna liên quan rõ với khả năng thụ thai theo chu kỳ. Vì vậy, chưa thể kết luận sauna thường xuyên gây vô sinh, cũng chưa có bằng chứng rằng mọi người đang mong con phải kiêng sauna. Nếu bạn đang đánh giá hiếm muộn, hãy nói với bác sĩ về mức phơi nhiễm nhiệt cùng các yếu tố khác; không có thực phẩm hay viên bổ sung nào được chứng minh “bù” tác động nhiệt [1–5].

Vì sao tinh hoàn nhạy với nhiệt?

Tinh hoàn nằm trong bìu, bên ngoài ổ bụng, nơi cơ thể có thể điều chỉnh nhiệt độ quanh tinh hoàn. Quá trình tạo tinh trùng phụ thuộc nhiều bước phát triển tế bào và có thể nhạy với nhiệt độ cao. Điều này tạo cơ sở sinh học để nghiên cứu sốt, nhiệt nghề nghiệp, bồn tắm nóng, sauna và các nguồn làm ấm vùng bìu. Tuy nhiên, một cơ chế hợp lý không tự chứng minh rằng một thói quen cụ thể làm giảm cơ hội có con ở đời thực.

Các yếu tố thường được gộp chung dưới tên “nhiệt” khác nhau rất nhiều về nhiệt độ, thời gian, tần suất, mức làm nóng bìu và đặc điểm của người tiếp xúc. Một đợt sốt ngắn, làm việc trong môi trường nóng, ngâm bồn nóng lâu và sauna khô không phải cùng một can thiệp. Vì vậy, không nên lấy kết quả của một hình thức phơi nhiễm để kết luận cho mọi hình thức khác.

Nghiên cứu sauna ở người đã phát hiện điều gì?

Nghiên cứu lâm sàng được trích dẫn nhiều nhất theo dõi 10 nam giới khỏe mạnh có tinh dịch ban đầu bình thường. Họ tham gia các buổi sauna Phần Lan 15 phút, hai lần mỗi tuần, trong ba tháng. Khi kết thúc giai đoạn này, nhóm nghiên cứu ghi nhận giảm số lượng, nồng độ và khả năng di chuyển của tinh trùng, cùng một số thay đổi về chức năng ty thể và đóng gói DNA tinh trùng. Nồng độ các hormone sinh dục đo trong nghiên cứu không thay đổi đáng kể [1].

Sau khi ngừng sauna, các nhà nghiên cứu theo dõi người tham gia tiếp trong ba và sáu tháng. Những thay đổi được ghi nhận dần hồi phục, và các thông số tinh dịch trở lại mức ban đầu trong giai đoạn theo dõi [1]. Kết quả gợi ý tác động có thể hồi phục trong nhóm và điều kiện nghiên cứu này; không chứng minh mọi thay đổi tinh dịch do nhiệt ở mọi người đều hồi phục giống nhau.

Điểm quan trọng là nghiên cứu chỉ có 10 người, không có nhóm đối chứng song song và không được thiết kế để đo thời gian thụ thai, tỷ lệ mang thai hoặc trẻ sinh sống. Nó cũng nghiên cứu một lịch sauna cụ thể chứ không phải mọi tần suất, nhiệt độ hay kiểu phòng xông. Một thay đổi ở chỉ số tinh dịch là kết quả xét nghiệm, không đồng nghĩa người tham gia bị vô sinh hoặc chắc chắn khó có con.

Sauna có làm giảm khả năng thụ thai không?

Một đoàn hệ tiền thụ thai công bố năm 2022 theo dõi các cặp đang cố gắng thụ thai tự nhiên và đánh giá nhiều mức phơi nhiễm nhiệt ở nam giới. Nghiên cứu ghi nhận liên hệ nghịch nhỏ với việc dùng bồn tắm nóng hoặc tắm nóng, nhưng không tìm thấy mối liên hệ tương tự với sauna, ghế sưởi, quần lót bó, sử dụng máy tính trên đùi hay ngồi lâu trong phân tích của họ [2]. Nghiên cứu đo khả năng thụ thai theo chu kỳ, một kết cục gần với trải nghiệm của cặp đôi hơn chỉ số tinh dịch, nhưng vẫn là nghiên cứu quan sát và không thể chứng minh quan hệ nhân quả.

Kết quả này không phủ nhận nghiên cứu nhỏ về tinh dịch. Hai nghiên cứu hỏi những câu khác nhau: một nghiên cứu theo dõi biến đổi xét nghiệm sau lịch sauna định sẵn ở 10 người khỏe mạnh; nghiên cứu kia quan sát mức phơi nhiễm do người tham gia tự báo cáo và khả năng thụ thai trong đời sống thường ngày. Khác biệt về thiết kế, số người, liều nhiệt và kết cục có thể giải thích vì sao kết quả không hoàn toàn giống nhau.

Hướng dẫn AUA/ASRM về đánh giá và điều trị hiếm muộn nam (sửa đổi năm 2024) lưu ý rằng chưa có tổng quan hệ thống đủ tiêu chuẩn để đưa ra kết luận về một số yếu tố lối sống, trong đó có phơi nhiễm nhiệt [3]. Một hướng dẫn chẩn đoán của WHO cũng từng đánh giá bằng chứng về nhiệt và khả năng sinh sản là rất thấp, chưa đủ để kết luận chắc rằng phơi nhiễm nhiệt thông thường làm thay đổi chất lượng tinh dịch hoặc khả năng sinh sản [4]. Điều này phản ánh khoảng trống bằng chứng, không chứng minh nhiệt không bao giờ có tác động.

Nếu đang mong con, có cần ngừng sauna không?

Hiện không có hướng dẫn lâm sàng dựa trên bằng chứng đặt ra lệnh cấm sauna cho tất cả nam giới đang cố gắng có con. Nếu bạn thỉnh thoảng đi sauna để thư giãn, bài viết này không đủ căn cứ để nói rằng bạn phải dừng ngay hoặc đã làm hỏng khả năng sinh sản. Ngược lại, nghiên cứu nhỏ về lịch xông thường xuyên cho thấy có thể có thay đổi tạm thời ở một số chỉ số tinh dịch; người thường xuyên dùng sauna và đang đánh giá hiếm muộn có thể chủ động trao đổi yếu tố này với bác sĩ.

Bạn có thể cho bác sĩ biết loại hình xông, thời gian mỗi buổi, số buổi mỗi tuần và thời điểm sử dụng. Những thông tin cụ thể hữu ích hơn câu “tôi có tiếp xúc với nhiệt”. Bác sĩ sẽ diễn giải cùng tuổi, bệnh sử, thuốc, sốt gần đây, nghề nghiệp, thời gian cố gắng có con và kết quả xét nghiệm của cả hai người. Không nên tự chẩn đoán từ một bài viết hoặc hoãn đánh giá y tế chỉ để chờ một mốc thời gian tự đặt ra.

Nếu đang làm xét nghiệm tinh dịch đồ, hãy tuân thủ hướng dẫn chuẩn bị mẫu của phòng xét nghiệm. Một kết quả bất thường thường cần được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng; bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm lại vì các thông số dao động theo thời gian. Nếu kết quả khiến bạn lo lắng, hãy hỏi chuyên gia nam khoa hoặc hỗ trợ sinh sản về bước tiếp theo thay vì tự dùng liệu pháp làm lạnh, hormone hay chất chống oxy hóa.

Dinh dưỡng có thể bù tác động nhiệt lên tinh trùng không?

Chưa có bằng chứng cho thấy một món ăn, thực đơn “giải nhiệt”, vitamin hoặc chất chống oxy hóa có thể triệt tiêu tác động của sauna lên quá trình tạo tinh trùng. Nghiên cứu sauna không thử nghiệm chế độ ăn để phòng ngừa hoặc đảo ngược thay đổi. Vì vậy, lời quảng cáo rằng một sản phẩm có thể “bảo vệ tinh trùng khi xông hơi” không thể được suy ra từ nghiên cứu này.

Ăn đa dạng thực phẩm, bổ sung rau quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp có thể hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Những lựa chọn này không thay thế đánh giá hiếm muộn và không bảo đảm thụ thai. Tránh tự uống liều cao vitamin hoặc chất chống oxy hóa chỉ dựa trên lời khuyên trực tuyến; lợi ích có thể không rõ, và sản phẩm có thể tương tác với thuốc hoặc không đúng thành phần ghi nhãn.

Tuổi, bệnh nền, thuốc, hút thuốc, rượu, cân nặng và sức khỏe sinh sản của cả hai người đều có thể cùng ảnh hưởng đến cơ hội có con. Bài tuổi người cha và khả năng sinh sản: giới hạn của dinh dưỡng giải thích vì sao không nên quy toàn bộ kết quả cho một yếu tố đơn lẻ hoặc kỳ vọng thực phẩm có thể đảo ngược mọi tác động.

Khi nào cần tìm tư vấn y tế?

Nếu hai người chưa có thai sau 12 tháng quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai, thường nên tìm tư vấn về hiếm muộn. Có thể đánh giá sớm hơn tùy tuổi người nữ, kinh nguyệt không đều, bệnh sinh sản đã biết, tiền sử phẫu thuật hoặc ung thư, bất thường tinh dịch, rối loạn cương hay xuất tinh và các yếu tố nguy cơ khác [3]. Không nên đợi đủ một mốc thời gian nếu bác sĩ đã khuyên đánh giá sớm.

Trao đổi với bác sĩ về xông hơi không có nghĩa sauna là nguyên nhân duy nhất hoặc chắc chắn. Mục tiêu là cung cấp bệnh sử đầy đủ để nhóm điều trị cân nhắc các yếu tố có thể thay đổi, chỉ định xét nghiệm phù hợp và giải thích điều gì đã biết, điều gì còn chưa rõ.

Điều cần nhớ

  • Một nghiên cứu chỉ có 10 nam giới ghi nhận một số chỉ số tinh dịch giảm sau lịch sauna thường xuyên cụ thể; các thay đổi hồi phục trong thời gian theo dõi.
  • Nghiên cứu nhỏ đó không đo khả năng thụ thai hoặc trẻ sinh sống và không đại diện cho mọi kiểu xông hơi.
  • Một đoàn hệ tiền thụ thai không tìm thấy liên hệ giữa sauna và khả năng thụ thai theo chu kỳ, nhưng dữ liệu quan sát không chứng minh chắc chắn không có tác động.
  • Hướng dẫn chuyên môn đánh giá bằng chứng về nhiệt và hiếm muộn nam còn hạn chế; chưa có căn cứ để cấm sauna cho mọi người đang mong con.
  • Không có thực phẩm hay viên bổ sung nào được chứng minh bù tác động nhiệt. Nếu đang đánh giá hiếm muộn, hãy trao đổi về thói quen xông hơi cùng các yếu tố khác.

Câu hỏi thường gặp

Xông sauna có làm tôi vô sinh không? Chưa thể kết luận như vậy. Một nghiên cứu nhỏ ở người khỏe mạnh ghi nhận thay đổi tạm thời ở một số chỉ số tinh dịch sau lịch xông thường xuyên; nghiên cứu không đo khả năng có con. Một đoàn hệ tiền thụ thai không thấy sauna liên quan rõ với khả năng thụ thai.

Có phải mọi người đang mong con đều phải ngừng sauna? Hiện chưa có bằng chứng hoặc hướng dẫn đặt lệnh cấm chung. Người xông thường xuyên và đang đánh giá hiếm muộn có thể thảo luận thói quen này với bác sĩ trong bối cảnh riêng.

Tác động lên tinh trùng có hồi phục không? Trong nghiên cứu nhỏ năm 2013, một số thay đổi hồi phục sau khi ngừng sauna trong thời gian theo dõi. Không thể bảo đảm kết quả giống nhau ở mọi người hoặc với mọi loại phơi nhiễm nhiệt.

Sauna có làm giảm testosterone không? Nghiên cứu 10 người nói trên không thấy thay đổi đáng kể ở hormone sinh dục được đo, dù một số chỉ số tinh dịch thay đổi. Kết quả nhỏ này không chứng minh tác động hormone không thể xảy ra trong mọi hoàn cảnh.

Bồn tắm nóng có giống sauna không? Không hoàn toàn. Nhiệt độ, thời gian và cách truyền nhiệt khác nhau. Một nghiên cứu quan sát tiền thụ thai báo cáo liên hệ nhỏ với bồn tắm nóng hoặc tắm nóng, nhưng không thấy liên hệ tương tự với sauna.

Ăn gì để bảo vệ tinh trùng khi đi sauna? Chưa có thực phẩm hay viên bổ sung được chứng minh triệt tiêu tác động nhiệt lên tinh trùng. Ăn cân đối hỗ trợ sức khỏe chung nhưng không thay thế tư vấn y tế.

Có nên làm tinh dịch đồ ngay sau khi ngừng sauna? Hãy hỏi bác sĩ hoặc phòng xét nghiệm về thời điểm phù hợp với câu hỏi lâm sàng. Kết quả phụ thuộc thời gian lấy mẫu, cách chuẩn bị và nhiều yếu tố; không có một mốc tự kiểm tra áp dụng cho tất cả.

Khi nào nên đánh giá hiếm muộn? Thường là khi chưa có thai sau 12 tháng cố gắng; có thể đánh giá sớm hơn dựa trên tuổi, bệnh sử, triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ của một trong hai người. Hướng dẫn AUA/ASRM khuyến nghị đánh giá cả hai người.