Vì sao tập thể dục nhiều nhưng cân nặng nhanh chóng ngừng giảm?
Nghiên cứu can thiệp cho thấy tập luyện ban đầu giúp giảm cân nhưng sau đó nhanh chóng chững lại. Cơ thể có hiện tượng bù trừ tiêu hao năng lượng bằng cách cắt giảm năng lượng ở các quá trình sinh học khác khi mức độ vận động tăng cao kéo dài.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Khi duy trì tập luyện và không ăn thêm, vì sao cân nặng vẫn chững lại sau giai đoạn đầu?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Cân nặng nhanh chóng chững lại dù duy trì ổn định cường độ tập và không hề tăng khẩu phần ăn.
- Cơ chế bù trừ tiêu hao năng lượng cắt giảm năng lượng nội sinh, làm giảm mức thâm hụt thực tế.
- Cảm giác thèm ăn tự nhiên thất bại trong việc gia tăng nạp vào để bù đắp chính xác phần năng lượng đã tiêu hao.
Hiện tượng chững cân trong can thiệp vận động
Nhiều nghiên cứu can thiệp ghi nhận người tham gia bắt đầu một chế độ tập luyện thể lực mới thường giảm cân lúc ban đầu, tuy nhiên tốc độ giảm cân nhanh chóng dừng lại ở giai đoạn đi ngang. Khảo sát y văn cẩn thận cho thấy hiện tượng chững cân này vẫn xảy ra ngay cả khi người tham gia duy trì ổn định cường độ tập luyện và khẩu phần ăn không hề tăng lên. Thực tế này gây khó hiểu cho cách tính toán thâm hụt năng lượng đơn thuần, bởi về mặt lý thuyết nếu cơ thể liên tục ở trạng thái thiếu hụt năng lượng thì việc sụt giảm cân nặng chắc chắn phải tiếp diễn. Kết quả thực nghiệm cho thấy cơ chế điều hòa tiêu hao năng lượng thực tế phức tạp hơn mức tính toán số học thông thường. [S1]
Cơ chế bù trừ tiêu hao năng lượng sinh học
Hiện tượng chững cân được giải thích bởi cơ chế bù trừ tiêu hao năng lượng. Khái niệm này chỉ sự cắt giảm năng lượng tiêu tốn cho một số quá trình sinh học bên trong cơ thể nhằm bù trừ cho phần năng lượng gia tăng từ các hoạt động thể chất. Đây là một phản ứng bù trừ chưa được ghi nhận đầy đủ khi mức độ tập luyện thể lực được đẩy lên cao. Khi cơ thể vận động nhiều hơn, tổng mức tiêu hao năng lượng không tăng tịnh tiến theo mức vận động. Sự cắt giảm năng lượng nội sinh này làm hạn chế mức thâm hụt thực tế, khiến trọng lượng giảm ít hơn nhiều so với dự tính từ bài tập. [S1]
Dữ liệu thực địa và điều chỉnh kỳ vọng giảm cân
Hiện tượng bù trừ tiêu hao năng lượng được quan sát thấy rõ ngoài thực địa đời sống. Dữ liệu ghi nhận những người sống tại các quốc gia tiền công nghiệp tiêu hao rất nhiều năng lượng mỗi ngày cho hoạt động thể lực, tuy nhiên tổng năng lượng tiêu hao hằng ngày của họ lại chỉ tương đương với những người ít vận động tại các nước phương Tây. Cơ thể người thích ứng bù trừ về tổng mức tiêu hao năng lượng nếu mức độ hoạt động thể chất duy trì ở mức cao đủ lâu. Do đó, về lâu dài, người thực hiện chế độ tập luyện chỉ giảm được một phần nhỏ cân nặng so với mục tiêu mong muốn ban đầu. [S1]
Các chiến lược dinh dưỡng trong kiểm soát cân nặng
Để xử trí cân nặng bên cạnh vận động, can thiệp dinh dưỡng trong điều trị béo phì bao gồm nhiều chiến lược cụ thể dựa trên bằng chứng. Các chiến lược dinh dưỡng được ghi nhận gồm có sử dụng thực phẩm bổ sung, áp dụng chế độ ăn hạn chế dưỡng chất cụ thể và thực hiện chế độ ăn giới hạn năng lượng nạp vào. Ngoài ra, các cân nhắc về dinh dưỡng cũng được đặt trong mối liên hệ với các chiến lược kiểm soát cân nặng khác như can thiệp dùng thuốc, phẫu thuật và biện pháp dựa trên tập luyện thể lực để xây dựng các khuyến nghị phù hợp cho từng cá nhân. [S2]
Cảm giác thèm ăn và cân bằng năng lượng
Trong lĩnh vực quản lý dinh dưỡng cho vận động viên, khái niệm độ sẵn có năng lượng được xem là hữu ích hơn khái niệm cân bằng năng lượng. Tình trạng độ sẵn có năng lượng thấp ở vận động viên có thể dẫn đến các hệ quả lâm sàng tiêu cực. Nghiên cứu tổng quan cũng ghi nhận một hiện tượng sinh học là cảm giác thèm ăn thất bại trong việc tự do gia tăng năng lượng nạp vào để bù đắp cho mức năng lượng tiêu hao do tập luyện. Điều này cho thấy đáp ứng ăn uống tự nhiên không phải lúc nào cũng bù trừ chính xác phần năng lượng tiêu tốn qua vận động. [S3]
Ý nghĩa đối với việc xây dựng phác đồ can thiệp
Đa số các nhà nghiên cứu và thực hành lâm sàng trước đây chưa kết nối đầy đủ giữa quan sát thực địa và các kết quả can thiệp trong phòng thí nghiệm. Việc nâng cao nhận thức về cơ chế bù trừ tiêu hao năng lượng là cần thiết để hiểu rõ sự giới hạn mức độ giảm cân do tập luyện. Hiểu đúng phản ứng thích ứng này giúp các nhà chuyên môn kê đơn các phác đồ giảm cân hiệu quả hơn, từ đó khuyến khích giảm cân thêm cho những người có mong muốn đạt được mục tiêu thể trọng an toàn. [S1]