Chế độ ăn của người tập thể thao khác người bình thường thế nào?
Nguyên tắc ăn uống cơ bản của người vận động và người không tập luyện nhìn chung tương đồng. Khác biệt chủ yếu nằm ở tổng mức năng lượng và tỷ lệ sử dụng carbohydrate cùng chất béo tùy theo cường độ hay hình thức bài tập.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Điểm khác biệt dinh dưỡng lớn nhất giữa người tập thể thao và người không tập là gì?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Nguyên tắc ăn uống cơ bản tương đồng; khác biệt quan trọng nhất là tổng calo nạp vào theo mức vận động.
- Tập hiếu khí dùng cả carb và chất béo; tập kháng lực cường độ cao phụ thuộc nhiều hơn vào carbohydrate.
- Bằng chứng về tác động của chất bổ sung đơn lẻ còn hạn chế; ưu tiên phối hợp dưỡng chất từ thực phẩm tự nhiên.
Nguyên tắc ăn uống chung và nhu cầu năng lượng
Nguyên tắc ăn uống đúng cách và duy trì dinh dưỡng hợp lý về cơ bản là như nhau đối với người tập luyện thể thao lẫn người không tập luyện. Điểm khác biệt quan trọng nhất giữa hai nhóm đối tượng này nằm ở tổng lượng năng lượng cần nạp vào cơ thể. Khi mức độ và thời lượng vận động tăng lên, cơ thể người tập cần nhiều calo hơn để đáp ứng cường độ hoạt động nặng hơn, đồng thời duy trì trọng lượng phù hợp nhằm đảm bảo hiệu suất vận động. Mối liên hệ giữa dinh dưỡng và luyện tập thể chất từ lâu thường xuất hiện nhiều quan niệm suy đoán thiếu căn cứ. Trên thực tế, các bằng chứng khoa học đánh giá tác động cụ thể của từng loại thực phẩm hoặc chất bổ sung đơn lẻ lên kết quả vận động thể thao hiện vẫn còn rất hạn chế và còn nhiều điểm tranh luận. [S2]
Nhu cầu chất đốt trong vận động hiếu khí kéo dài
Hình thức vận động hiếu khí thường bao gồm các bài tập ở trạng thái ổn định kéo dài trong khoảng từ bốn phút đến bốn giờ. Trong suốt quá trình vận động bền bỉ này, các khối cơ xương đòi hỏi sự cung cấp oxy liên tục và dồi dào. Lượng oxy tiếp nạp cùng với nguồn carbohydrate và chất béo dự trữ trong cơ thể sẽ được huy động đồng thời để làm chất đốt chính tạo ra năng lượng duy trì hoạt động. Việc duy trì các bài tập sức bền thúc đẩy chuyển hóa thông qua việc tiêu hao liên tục nguồn dự trữ carbohydrate và mỡ trong cơ thể. Nhờ cơ chế chuyển hóa này, các đợt vận động hiếu khí kéo dài giúp kiểm soát cân nặng, giảm béo bụng và hỗ trợ giảm tỷ lệ tử vong nói chung. Do đó, người vận động sức bền kéo dài cần chú ý bù đắp đủ nhiên liệu chuyển hóa để cơ thể không rơi vào tình trạng kiệt quệ năng lượng. [S3]
Sử dụng cơ chất trong bài tập kháng lực cường độ cao
Tập luyện sức mạnh hay rèn luyện kháng lực đòi hỏi các đợt co cơ mạnh mẽ từ hệ thống cơ bắp. Tương tự như bài tập hiếu khí, hoạt động kháng lực cũng thúc đẩy cơ thể chuyển hóa cả carbohydrate và chất béo. Tuy vậy, do áp lực vận động cơ bắp ở cường độ cao, bài tập kháng lực phụ thuộc nhiều hơn vào quá trình chuyển hóa carbohydrate so với việc sử dụng chất béo. Tập luyện sức mạnh mang lại lợi ích cải thiện hiệu quả cơ học, tăng khả năng phối hợp cơ bắp và hỗ trợ giảm thiểu các rối loạn chuyển hóa cùng bệnh lý xương khớp. Đối với hình thức tập luyện này, việc đảm bảo nguồn carbohydrate sẵn sàng là yếu tố mấu chốt để duy trì các cơn co cơ cường độ cao liên tục mà không làm suy giảm sức mạnh cơ bắp. [S3]
Tương tác giữa vận động và dinh dưỡng ở cấp độ chuyển hóa
Hoạt động thể lực tác động trực tiếp đến sự cân bằng nội môi và điều hòa chuyển hóa trong cơ thể. Ví dụ, vận động thể chất làm thay đổi nồng độ bài tiết của các phân tử myokine từ mô cơ xương cũng như các phân tử khác như adiponectin từ mô mỡ. Do các biến động nội tiết và chuyển hóa mạnh mẽ do tập luyện gây ra, hoạt động thể lực có thể đóng vai trò là một yếu tố gây nhiễu khi đánh giá hiệu quả độc lập của các can thiệp dinh dưỡng trong nghiên cứu. Giới khoa học nhận định rằng việc kết hợp đồng thời bài tập thể chất với điều chỉnh chế độ ăn uống sẽ mang lại góc nhìn toàn diện hơn so với việc xem xét tách rời từng yếu tố. Trong các nghiên cứu can thiệp, nguồn dưỡng chất từ thực phẩm tự nhiên phối hợp nhiều thành phần như các loại hạt hoặc sữa chua giàu chất chống oxy hóa được ghi nhận có khả năng tác động tích cực lên biểu hiện của các adipokine, myokine và cardiokine. [S1]