Tiêm chủng ở người lớn: vì sao vẫn cần?
Tiêm chủng ở người lớn vẫn rất cần thiết vì giúp hệ miễn dịch nhận biết và chủ động chống lại nhiều mầm bệnh nguy hiểm như virus cúm hay vi khuẩn uốn ván. Tiêm phòng mang lại khả năng miễn dịch an toàn hơn nhiều so với việc để cơ thể bị ốm do mắc bệnh thực tế. Ngoài ra, người lớn tiêm vắc xin còn góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng nhằm bảo vệ trẻ nhỏ và những người có hệ miễn dịch suy yếu.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Người lớn khỏe mạnh có cần tiếp tục tiêm vắc xin không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Tiêm chủng an toàn hơn việc mắc bệnh tự nhiên và giúp rèn luyện khả năng phòng thủ trước các mầm bệnh nguy hại.
- Người lớn tiêm phòng giúp tạo miễn dịch cộng đồng, bảo vệ trẻ nhỏ và những người có hệ miễn dịch suy yếu.
- Cần thăm khám sàng lọc với nhân viên y tế để xác định lịch tiêm chủng phù hợp theo độ tuổi và bệnh nền.
Khái niệm vắc xin và tiêm chủng ở người lớn
Tiêm chủng không chỉ dành riêng cho trẻ nhỏ mà còn giữ vai trò thiết yếu đối với người lớn. Theo thông tin từ MedlinePlus thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, vắc xin là các dạng tiêm, dung dịch uống, viên uống hoặc thuốc xịt mũi. Mục đích chính của vắc xin là hướng dẫn hệ thống miễn dịch nhận biết cũng như chống lại các mầm bệnh có hại. Mầm bệnh có thể là virus gây bệnh cúm, virus gây COVID-19, hoặc các loại vi khuẩn gây bệnh uốn ván, bạch hầu và ho gà. Quá trình tiếp nhận vắc xin để cơ thể được bảo vệ trước một bệnh cụ thể được gọi là tiêm chủng. Người trưởng thành vẫn phải tiếp xúc với vô số tác nhân gây bệnh trong môi trường sống hàng ngày. Do đó, việc chủ động tiêm phòng giúp cơ thể chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực đề kháng trước các nguy cơ lây nhiễm nghiêm trọng. [S1]
Cơ chế kích hoạt phản ứng miễn dịch phòng thủ
Khi mầm bệnh xâm nhập, cơ thể sẽ nhận diện chúng là các yếu tố lạ và nguy hại. Hệ thống miễn dịch lập tức khởi động để chiến đấu chống lại tác nhân gây bệnh này. Đồng thời, hệ miễn dịch sẽ ghi nhớ đặc điểm của mầm bệnh để tấn công nhanh chóng nếu chúng xâm nhập trở lại trong tương lai. Sự ghi nhớ đặc biệt này tạo ra khả năng bảo vệ lâu dài gọi là miễn dịch. MedlinePlus cho biết có nhiều loại vắc xin khác nhau cùng hoạt động nhằm kích thích phản ứng này. Vắc xin sống giảm độc lực sử dụng mầm bệnh đã làm yếu. Vắc xin bất hoạt dùng mầm bệnh đã bị tiêu diệt. Vắc xin tiểu đơn vị chỉ sử dụng một phần mầm bệnh như protein hay vỏ bọc. Vắc xin giải độc tố dùng sản phẩm độc tố do vi khuẩn tiết ra. Vắc xin mRNA và vector virus cung cấp chỉ dẫn để tế bào tự tạo protein nhận diện. [S1]
Lợi ích vượt trội so với miễn dịch tự nhiên
Nhiều căn bệnh truyền nhiễm có thể tiến triển rất nghiêm trọng và để lại những hậu quả nặng nề cho sức khỏe. Việc có được khả năng miễn dịch nhờ tiêm chủng an toàn hơn rất nhiều so với việc để bản thân bị ốm do mắc bệnh. Theo MedlinePlus thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, đối với một số loại vắc xin nhất định, việc tiêm phòng thậm chí còn mang lại phản ứng miễn dịch tốt hơn so với việc mắc bệnh tự nhiên. Vắc xin giúp hệ miễn dịch rèn luyện cách phòng thủ mà không buộc cơ thể phải trải qua giai đoạn nhiễm trùng đau đớn hay nguy kịch. Về mặt an toàn, tại Hoa Kỳ, vắc xin phải trải qua quá trình thử nghiệm và đánh giá an toàn sâu rộng trước khi được cấp phép. Người lớn tiêm phòng đầy đủ sẽ giảm thiểu đáng kể nguy cơ nhập viện và giữ gìn thể trạng tốt hơn trong công việc. [S1]
Bảo vệ cộng đồng và những người dễ tổn thương
Vắc xin không chỉ bảo vệ riêng người được tiêm mà còn bảo vệ cả những người xung quanh thông qua cơ chế miễn dịch cộng đồng. Theo MedlinePlus, trong điều kiện thông thường, mầm bệnh có thể lây lan rất nhanh và khiến nhiều người cùng ngã bệnh, dễ dẫn đến bùng phát dịch. Tuy nhiên, khi có đủ số lượng cá nhân trong cộng đồng được tiêm vắc xin, mầm bệnh sẽ gặp trở ngại lớn và rất khó lây lan tiếp. Mức độ bao phủ này giúp toàn bộ cộng đồng giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Miễn dịch cộng đồng mang ý nghĩa sống còn đối với những đối tượng không thể tiêm một số loại vắc xin. Nhóm này bao gồm người có hệ miễn dịch suy yếu, người bị dị ứng với thành phần vắc xin hoặc trẻ sơ sinh còn quá nhỏ. Người lớn khỏe mạnh tiêm chủng chính là tạo ra tấm lá chắn gián tiếp che chở cho họ. [S1]
Thực hành phòng bệnh trong nếp sống gia đình Việt
Trong đời sống thường ngày của người Việt, thói quen sum họp gia đình nhiều thế hệ rất phổ biến. Bữa cơm gia đình ấm cúng hay các dịp lễ tết luôn có sự quây quần thân mật giữa ông bà cao tuổi, cha mẹ và trẻ nhỏ. Khi đi làm, mua bán tại các khu chợ dân sinh đông đúc hoặc di chuyển trên xe buýt, người lớn rất dễ tiếp xúc với mầm bệnh như virus cúm. Nếu không có kháng thể bảo vệ, người trưởng thành có thể mang mầm bệnh về nhà và vô tình lây cho trẻ sơ sinh chưa đủ tuổi tiêm chủng hoặc người lớn tuổi có sức khỏe yếu. Việc người lớn chủ động cập nhật các mũi tiêm phòng cần thiết tạo nên một vòng bảo vệ khép kín cho tổ ấm. Thói quen rà soát lịch tiêm trước các mùa dịch bệnh giúp duy trì sự an tâm trọn vẹn bên mâm cơm gia đình mỗi ngày. [S1]
Lịch tiêm chủng và các nhóm người lớn cần chú ý
Một lịch tiêm chủng tiêu chuẩn sẽ liệt kê cụ thể các loại vắc xin được khuyến nghị cho từng nhóm đối tượng. Theo MedlinePlus, lịch này quy định rõ ai nên tiêm, số lượng liều lượng cần thiết và thời điểm thích hợp để tiêm phòng. Tại Hoa Kỳ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) là cơ quan chịu trách nhiệm xuất bản lịch tiêm chủng này. Việc tuân thủ đúng lịch giúp cả trẻ em lẫn người lớn nhận được sự bảo vệ ở thời điểm chính xác nhất. Tài liệu của MedlinePlus chỉ ra nhiều nhóm người lớn có khuyến nghị tiêm phòng riêng biệt, bao gồm nhóm từ 19 đến 49 tuổi, người cao tuổi, và phụ nữ mang thai. Bên cạnh đó, những người mắc các bệnh nền mạn tính như bệnh tiểu đường hoặc bệnh ung thư cũng cần có những hướng dẫn tiêm phòng phù hợp với tình trạng thể chất của mình. [S1]
Giới hạn thông tin và sự cần thiết phải sàng lọc y tế
Dù vắc xin có tính an toàn cao, không phải tất cả mọi người đều có thể tiếp nhận cùng một loại vắc xin như nhau. Theo MedlinePlus, những người có hệ miễn dịch bị suy yếu hoặc người có cơ địa dị ứng với thành phần cụ thể trong vắc xin có thể không đủ điều kiện tiêm một số mũi nhất định. Nguồn tài liệu cũng lưu ý đến sự tồn tại của bảng kiểm sàng lọc chống chỉ định tiêm chủng dành cho người lớn. Bằng chứng y học cho thấy mỗi loại vắc xin, từ công nghệ bất hoạt đến giải độc tố hay mRNA, đều có những đặc tính kỹ thuật riêng biệt. Người dân không nên tự ý đưa ra quyết định dựa theo kinh nghiệm truyền miệng hay áp dụng lịch tiêm của người khác cho bản thân. Việc thăm khám sàng lọc và trao đổi kỹ lưỡng với nhân viên y tế trước khi tiêm là bước bắt buộc để phòng ngừa rủi ro. [S1]