Bản xem trước, chưa qua rà soát chuyên môn. Tổng hợp có AI hỗ trợ từ các nguồn ở cuối bài, không thay thế tư vấn y khoa.

Chặng 4 · Xương và khớp

Thoái hóa khớp: điều gì giúp giảm đau và giữ vận động?

Thoái hóa khớp là tình trạng các mô trong khớp bị tổn thương dần theo thời gian gây đau và cứng khớp. Để giảm đau và duy trì vận động, người bệnh cần tập luyện các bài tập tác động thấp, kiểm soát cân nặng và dùng dụng cụ trợ lực. Khi cần thiết, việc kết hợp biện pháp chườm, dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc phẫu thuật sẽ hỗ trợ chức năng khớp.

Thử sức với câu hỏi

Đoán trước khi đọc

Khi bị đau do thoái hóa khớp, cách ứng phó nào sau đây là phù hợp?

Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.

3 điều cần nhớ

  1. Thoái hóa khớp làm tổn thương mô sụn nhưng tập luyện nhẹ nhàng giúp giảm đau và duy trì độ linh hoạt.
  2. Kiểm soát cân nặng cùng việc dùng dụng cụ trợ lực giúp giảm bớt tải trọng đè lên các khớp chịu lực.
  3. Thuốc, tiêm khớp hoặc phẫu thuật chỉ áp dụng theo chỉ định y khoa sau khi bác sĩ thăm khám và đánh giá.

Bản chất của thoái hóa khớp

Theo Viện Viêm khớp và Bệnh Cơ xương và Da Quốc gia Hoa Kỳ (NIAMS), thoái hóa khớp là bệnh lý khớp thoái hóa, trong đó các mô bên trong khớp bị phá vỡ dần theo thời gian. Đây là dạng viêm khớp phổ biến nhất, đặc biệt thường gặp ở người lớn tuổi. Bệnh không xuất phát từ việc hao mòn cơ học đơn thuần mà do các thay đổi cấu trúc trong mô kích hoạt quá trình tổn thương. Tình trạng này tác động đến mỗi người một khác nhau. Có người chỉ bị nhẹ và không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, nhưng có người bị đau nặng và suy giảm khả năng vận động. Tổn thương thường tiến triển từ từ qua nhiều năm, dù đôi khi có thể diễn tiến nhanh ở một số người. Các khớp dễ bị ảnh hưởng nhất gồm bàn tay, đầu gối, hông, cổ và vùng lưng dưới. [S1]

Tổn thương diễn ra bên trong khớp

Các nhà nghiên cứu chưa biết chính xác yếu tố kích hoạt sự phá vỡ mô khớp ban đầu. Dù vậy, NIAMS cho biết khi bệnh bắt đầu tiến triển, nó có thể gây tổn thương cho toàn bộ các thành phần của khớp. Những vùng chịu ảnh hưởng gồm sụn bọc đầu xương, gân, dây chằng, màng hoạt dịch lót khớp, xương và sụn chêm ở đầu gối. Khi mô mềm tổn thương nặng hơn, khớp sẽ xuất hiện sưng, đau và giảm tầm cử động. Cơn đau khiến người bệnh ít vận động, dẫn đến teo yếu cơ và càng gây thêm áp lực lên khớp. Theo thời gian, khớp có thể biến dạng, mọc gai xương ở rìa khớp hoặc thay đổi hình dạng xương. Các mẩu xương hoặc sụn vỡ ra có thể trôi nổi trong ổ khớp, tiếp tục gây thêm tổn thương. [S1]

Triệu chứng thường gặp và vị trí đau

Triệu chứng thoái hóa khớp thường khởi phát chậm ở một hoặc vài khớp. Dấu hiệu điển hình là đau khi cử động khớp và bớt đau khi nghỉ ngơi. Ở giai đoạn muộn, đau có thể tăng lên vào ban đêm. Người bệnh thường bị cứng khớp vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi nghỉ, nhưng cảm giác này thường kéo dài dưới 30 phút. Khớp có thể sưng, lỏng lẻo, giảm khả năng cử động. Ở bàn tay, khớp ngón tay có thể to bè và đổi hình dạng. Ở đầu gối, người bệnh có thể nghe tiếng lạo xạo khi bước đi, thậm chí cơ yếu làm gối khuỵu xuống. Ở khớp hông, cơn đau có thể lan xuống bẹn, đùi trong hoặc đầu gối. Ở cột sống, bệnh gây đau cứng vùng cổ hoặc thắt lưng và có thể dẫn đến hẹp ống sống. [S1]

Ai có nguy cơ mắc thoái hóa khớp?

Bất kỳ ai cũng có thể bị thoái hóa khớp, nhưng nguy cơ tăng cao theo tuổi tác. Theo NIAMS, phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới, đặc biệt là sau 50 tuổi hoặc sau giai đoạn mãn kinh. Người trẻ tuổi cũng có thể mắc bệnh do từng chấn thương khớp, có cấu trúc khớp bất thường bẩm sinh hoặc khiếm khuyết di truyền ở sụn khớp. Một số yếu tố nguy cơ khác gồm thừa cân, béo phì, tiền sử từng phẫu thuật khớp, hoặc gia đình có người mắc bệnh. Thói quen vận động quá mức lặp đi lặp lại một động tác tại khớp cũng thúc đẩy nguy cơ thoái hóa. Khi các triệu chứng nặng lên, những việc đơn giản như bước lên bậc thềm, đứng lên khỏi ghế hay cầm chảo nấu ăn cũng trở nên khó khăn. [S1]

Giữ vận động bằng tập luyện và kiểm soát cân nặng

Theo NIAMS, tập thể dục là phương pháp quan trọng giúp giảm đau khớp, giảm cứng khớp, đồng thời tăng cường độ dẻo dai và sức bền cơ bắp. Người bệnh nên bắt đầu từ từ để cơ thể thích nghi. Các bài tập được khuyến nghị gồm kéo giãn duy trì độ linh hoạt, tập tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp bằng tạ hoặc dây kháng lực, và tập thăng bằng. Các hoạt động tác động thấp như đi bộ nhẹ nhàng quanh khu phố, đạp xe, bơi lội, tập thể dục nhịp điệu dưới nước hoặc thái cực quyền giúp rèn luyện thể lực mà không gây áp lực lên khớp. Bên cạnh đó, việc quản lý cân nặng giúp giảm tải trọng đè lên các khớp chịu lực như khớp gối và khớp hông, từ đó bớt đau và ngăn ngừa chấn thương thêm. [S2]

Bảo vệ khớp trong đời sống sinh hoạt

Thay đổi thói quen hằng ngày giúp người bệnh bảo vệ khớp hiệu quả. Trong sinh hoạt gia đình, người bệnh nên tránh các động tác lặp đi lặp lại nhiều lần như cúi gập người liên tục khi dọn dẹp hoặc ngồi xổm. Khi đi chợ xách đồ nặng, việc chia nhỏ đồ đạc hoặc dùng xe đẩy sẽ đỡ gây áp lực cho khớp tay và cột sống. Đối với người bị đau ngón tay, NIAMS khuyến khích dùng các dụng cụ hỗ trợ cầm nắm như dụng cụ mở nắp lọ. Người bệnh cũng có thể sử dụng gậy chống, khung tập đi hoặc miếng lót giày để giữ thăng bằng và giảm đau khi đứng hoặc đi lại. Đeo nẹp theo hướng dẫn của chuyên gia y tế cũng giúp giữ vững các khớp đang bị tổn thương. [S2]

Biện pháp hỗ trợ giảm đau và can thiệp y khoa

Người bệnh có thể áp dụng liệu pháp nhiệt để tăng lưu thông máu, tăng độ dẻo dai, hoặc chườm lạnh để làm tê các đầu dây thần kinh quanh khớp giúp giảm đau và viêm. Về mặt y tế, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau đường uống, thuốc bôi ngoài da dạng kem xoa bóp hoặc xịt. Khi khớp sưng đau nhiều, tiêm corticosteroid vào khớp có thể giúp giảm đau tạm thời, nhưng liều lượng và số lần tiêm phải do bác sĩ quyết định. Tiêm chất bổ sung axit hyaluronic đôi khi được dùng cho khớp gối để bôi trơn khớp. Ngoài ra, massage giúp tăng tưới máu hoặc châm cứu có thể hỗ trợ giải phóng hóa chất giảm đau tự nhiên. Trường hợp khớp hư hại nghiêm trọng, phẫu thuật chỉnh xương hoặc thay khớp nhân tạo sẽ được cân nhắc. [S2]

Giới hạn của chẩn đoán và vai trò của đội ngũ y tế

Theo NIAMS, không có xét nghiệm đơn lẻ nào xác định được thoái hóa khớp. Bác sĩ cần kết hợp hỏi tiền sử bệnh, thăm khám phản xạ và kiểm tra các khớp tổn thương. Chụp X-quang có thể thấy hẹp khe khớp, tổn thương xương và gai xương, nhưng thường không phát hiện được tổn thương ở giai đoạn sớm. Chụp cộng hưởng từ MRI chỉ dùng khi cần đánh giá mô mềm, sụn chêm hoặc khớp bị kẹt. Xét nghiệm máu hoặc chọc hút dịch khớp chủ yếu dùng để loại trừ bệnh khác như gút hay nhiễm trùng. Quá trình điều trị cần sự phối hợp của nhiều chuyên gia như bác sĩ cơ xương khớp, bác sĩ gia đình, chuyên viên vật lý trị liệu, chuyên viên dinh dưỡng nhằm duy trì chức năng và chất lượng cuộc sống lâu dài. [S2]

Thử xếp nhóm

Phân loại các thói quen sinh hoạt đối với người thoái hóa khớp

Chọn nhóm cho từng mục, rồi bấm Kiểm tra.

  • Bơi lội hoặc đạp xe
  • Ngồi xổm
  • Chia nhỏ đồ đạc hoặc dùng xe đẩy khi đi chợ
  • Cúi gập người liên tục khi dọn dẹp
  • Dùng dụng cụ hỗ trợ mở nắp lọ

Theo dõi thói quen chăm sóc khớp hằng tuần

Đánh dấu các hoạt động bảo vệ khớp bạn đã thực hiện trong tuần.

0 / 4

Nhật ký tự theo dõi trên thiết bị này, không chẩn đoán hoặc chấm mức sức khỏe. Bắt đầu tuần mới bằng “Đặt lại”.

Đọc bản văn bản
Tập thể dục tác động thấp vừa sức
Đi bộ nhẹ nhàng, bơi lội hoặc đạp xe giúp khớp linh hoạt mà không gây quá tải. Nguồn S2
Thực hiện bài tập kéo giãn cơ và khớp
Giúp duy trì tầm vận động, giảm cảm giác co cứng quanh khớp. Nguồn S2
Tránh các động tác cúi gập lặp đi lặp lại
Hạn chế các tư thế gây căng thẳng liên tục lên cột sống và khớp gối. Nguồn S2
Áp dụng chườm nhiệt hoặc chườm lạnh khi đau
Dùng nhiệt để tăng lưu thông máu hoặc chườm lạnh để giảm đau và giảm viêm tạm thời. Nguồn S2

Thay đổi thói quen giảm tải cho khớp

Chuyển đổi các thói quen vận động để bảo vệ sụn khớp tốt hơn.

Thay chạy nhảy mạnh bằng bơi lội hoặc đạp xe

Các hoạt động dưới nước hoặc đạp xe giảm bớt lực đè nặng lên khớp gối và hông.

Nguồn S2

Thay việc cố gắng chịu lực bằng dùng gậy chống

Sử dụng gậy hoặc khung tập đi giúp bước đi vững vàng và san sẻ bớt trọng lượng.

Nguồn S2

Thay vặn mở đồ vật bằng tay bằng dụng cụ chuyên dụng

Dùng dụng cụ mở nắp chai lọ để tránh làm đau và quá tải các khớp ngón tay.

Nguồn S2

Thay thế trong bữa ăn không có nghĩa hai thực phẩm tương đương về mọi chất dinh dưỡng.

Đọc bản văn bản
Thay chạy nhảy mạnh bằng bơi lội hoặc đạp xe
Các hoạt động dưới nước hoặc đạp xe giảm bớt lực đè nặng lên khớp gối và hông. Nguồn S2
Thay việc cố gắng chịu lực bằng dùng gậy chống
Sử dụng gậy hoặc khung tập đi giúp bước đi vững vàng và san sẻ bớt trọng lượng. Nguồn S2
Thay vặn mở đồ vật bằng tay bằng dụng cụ chuyên dụng
Dùng dụng cụ mở nắp chai lọ để tránh làm đau và quá tải các khớp ngón tay. Nguồn S2

Gỡ rối một quan niệm

Quay lại câu hỏi đầu bài

Khi bị đau do thoái hóa khớp, cách ứng phó nào sau đây là phù hợp?

Đáp án: Tập các bài tác động thấp như bơi lội hoặc đạp xe

Ít vận động khiến cơ bắp bị teo yếu và khớp chịu thêm áp lực. Vận động tác động thấp giúp giảm đau và giữ độ linh hoạt khớp.

Thử xem bạn nhớ gì

Đọc giải thích và đối chiếu nguồn sau mỗi câu. Câu hỏi tự đánh giá không chấm điểm sức khỏe.

Câu 1/6

Cứng khớp buổi sáng do thoái hóa khớp thường kéo dài trong bao lâu theo tài liệu của NIAMS?

Làm ngay hôm nay

Chia nhỏ túi đồ khi đi chợ hoặc dùng xe đẩy để giảm áp lực cho khớp tay và cột sống ngay hôm nay.

Tra cứu bệnh lý

Nguồn để bạn đối chiếu

Ngày đối chiếu được ghi theo từng nguồn. Hướng dẫn của Anh, Mỹ hay EU được ghi rõ là khuyến nghị của cơ quan đó.

  1. S1NIAMS (NIH, Hoa Kỳ): Osteoarthritis · 21/11/2026
  2. S2NIAMS (NIH, Hoa Kỳ): Osteoarthritis: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take · 21/11/2026

Nội dung tổng hợp có AI hỗ trợ từ nguồn của cơ quan y tế và an toàn thực phẩm, phục vụ học tập. Không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn y khoa.