Loãng xương: ai có nguy cơ và phòng ngừa thế nào?
Loãng xương xảy ra khi khối lượng khoáng chất và cấu trúc xương suy giảm, làm tăng nguy cơ gãy xương. Người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, người gốc Á và người có lối sống ít vận động dễ mắc bệnh nhất. Bạn có thể phòng ngừa bằng cách tập bài tập chịu trọng lượng, bổ sung canxi cùng vitamin D, hạn chế rượu và tránh hút thuốc lá.
Thử sức với câu hỏiĐoán trước khi đọc
Nam giới có nguy cơ mắc bệnh loãng xương hay không?
Chọn một đáp án. Không có điểm số, chỉ để bạn đối chiếu sau khi đọc.
3 điều cần nhớ
- Loãng xương làm suy giảm cấu trúc xương thầm lặng, dễ dẫn đến nứt gãy chỉ sau va chạm nhẹ.
- Người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, người gốc Á và người có cha mẹ từng gãy xương hông có nguy cơ cao.
- Phòng ngừa hiệu quả bằng chế độ ăn giàu canxi, vitamin D, tập đi bộ và không hút thuốc lá.
Loãng xương là bệnh gì
Loãng xương là một bệnh lý về xương xuất hiện khi mật độ khoáng chất cùng khối lượng xương sụt giảm. Tình trạng này cũng có thể xảy ra khi cấu trúc cùng độ chắc khỏe của xương bị biến đổi. Khi xương yếu đi, nguy cơ gãy xương sẽ gia tăng đáng kể. Bệnh này thường được gọi là căn bệnh thầm lặng vì người mắc thường không có bất kỳ triệu chứng báo trước nào. Nhiều người chỉ phát hiện ra bản thân mắc bệnh sau khi đã bị gãy một chiếc xương. Gãy xương do loãng xương có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể. Tuy nhiên, các vị trí dễ bị tổn thương nhất bao gồm xương hông, đốt sống ở cột sống và xương cổ tay. Việc hiểu rõ bản chất của bệnh là bước đầu tiên để bảo vệ khung xương vững chắc. [S1]
Cơ chế sinh bệnh và nguyên nhân gây yếu xương
Xương liên tục trải qua quá trình phân hủy và tái tạo mô mới trong suốt cuộc đời. Bệnh loãng xương xuất hiện khi cơ thể mất đi quá nhiều khối lượng xương hoặc cấu trúc vi mô của mô xương bị suy thoái. Càng lớn tuổi, quá trình mất xương diễn ra nhanh hơn trong khi tốc độ tạo xương mới lại chậm dần. Khi đó, sự cân bằng tự nhiên bị phá vỡ khiến khung xương mỏng dần và xốp hơn. Sự suy giảm các hormone quan trọng cũng thúc đẩy quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn. Điển hình là lượng estrogen sụt giảm ở phụ nữ sau giai đoạn mãn kinh hoặc lượng testosterone thấp ở nam giới. Khung xương vì thế mất dần độ dẻo dai cần thiết. Một lực tác động rất nhẹ cũng có thể gây ra nứt vỡ nghiêm trọng. [S1]
Ai có nguy cơ cao mắc bệnh loãng xương
Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nhiều so với nam giới vì khối lượng xương đỉnh thấp hơn và khung xương nhỏ hơn. Theo thông tin từ Viện NIAMS thuộc NIH Hoa Kỳ, phụ nữ gốc Á và phụ nữ da trắng không phải gốc Tây Ban Nha có nguy cơ mắc loãng xương cao nhất. Những người có vóc dáng nhỏ bé, gầy gò cũng dễ bị loãng xương vì họ có ít khối lượng xương dự trữ hơn. Yếu tố tuổi tác cũng rất quan trọng, đặc biệt là nam giới sau 70 tuổi. Bên cạnh đó, nếu cha hoặc mẹ từng có tiền sử bệnh loãng xương hoặc gãy xương hông, nguy cơ của bạn cũng sẽ tăng lên. Việc thuộc nhóm nguy cơ cao đòi hỏi mỗi người cần chú ý chăm sóc xương từ sớm. [S1]
Tác động từ bệnh lý nền và thuốc điều trị
Một số tình trạng sức khỏe mạn tính có thể làm suy yếu hệ thống xương khớp của bạn. Các bệnh lý bao gồm rối loạn nội tiết, bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu, viêm khớp dạng thấp, ung thư hoặc hội chứng chán ăn tâm thần. Ngoài ra, việc dùng kéo dài một số loại thuốc điều trị cũng góp phần thúc đẩy quá trình mất xương. Điển hình là thuốc glucocorticoid dùng chữa hen suyễn và viêm khớp dạng thấp, hoặc thuốc chống động kinh. Nhóm thuốc ức chế bơm proton dùng giảm axit dạ dày, thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI và thuốc điều trị ung thư tác động qua hormone cũng có thể làm tăng nguy cơ. Nếu bạn đang điều trị các bệnh này, việc theo dõi sức khỏe xương cần được quan tâm đúng mực. [S1]
Thực hành dinh dưỡng trong bữa cơm gia đình
Chế độ ăn thiếu canxi và vitamin D từ khi còn nhỏ đến lúc già làm tăng nguy cơ loãng xương. Để bảo vệ xương, bạn nên xây dựng thực đơn giàu hai dưỡng chất này cho bữa cơm hàng ngày. Khi đi chợ, hãy ưu tiên chọn mua các loại rau lá xanh đậm, cá nhỏ kho nhừ ăn cả xương, tôm tép hoặc các chế phẩm từ đậu phụ. Đậu phụ truyền thống và sữa là nguồn bổ sung canxi rất quen thuộc với người Việt Nam. Đảm bảo khẩu phần ăn có đủ chất đạm, tránh tình trạng ăn kiêng quá mức làm thiếu hụt dinh dưỡng cho cơ thể. Cơ thể cần đủ nguyên liệu để duy trì cấu trúc xương vững chắc qua từng năm tháng sinh hoạt. [S1]
Vận động và thói quen bảo vệ xương hàng ngày
Lối sống ít vận động hoặc ngồi một chỗ trong thời gian dài sẽ đẩy nhanh tốc độ mất xương của cơ thể. Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên là biện pháp bảo vệ xương rất hiệu quả. Viện NIAMS khuyến nghị bạn nên duy trì hoạt động thể chất với các bài tập chịu trọng lượng cơ thể như đi bộ hàng ngày. Đi bộ quanh khu phố, đi chợ gần nhà hoặc leo cầu thang giúp kích thích xương chắc khỏe hơn. Ngoài ra, bạn cần hạn chế uống rượu bia ở mức vừa phải và kiên quyết từ bỏ thuốc lá. Tránh hoàn toàn việc bắt đầu hút thuốc lá nếu bạn chưa từng hút, bởi khói thuốc mang lại nhiều tác động xấu cho mật độ xương. [S1]
Giới hạn của bằng chứng khoa học hiện nay
Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về các cơ chế tác động lên xương. Chẳng hạn, các nghiên cứu chỉ ra rằng hút thuốc lá làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu vẫn đang xem xét liệu tác hại này đến từ bản thân thuốc lá hay do người hút thuốc có nhiều yếu tố nguy cơ khác kết hợp. Tương tự, ở nam giới cao tuổi, mức testosterone suy giảm dần theo quá trình lão hóa thông thường có thể không phải là nguyên nhân chính gây mất xương. Đối với trẻ em và thiếu niên, dạng loãng xương vô căn tuổi vị thành niên vẫn chưa rõ nguyên nhân cụ thể, dù hầu hết các em đều tự hồi phục. [S1]
Dấu hiệu cảnh báo và khi nào cần khám y tế
Do loãng xương diễn tiến âm thầm, bạn cần chú ý các biến đổi bất thường trên cơ thể. Nếu xuất hiện cơn đau lưng dữ dội, giảm chiều cao hoặc dáng đi bị gù còng về phía trước, đó có thể là dấu hiệu gãy xẹp đốt sống. Khi xương bị xốp nặng, gãy xương có thể xảy ra tự phát hoặc chỉ sau một cú ngã nhẹ từ tư thế đứng. Thậm chí các động tác bình thường như cúi gập người, nâng đồ vật nhẹ hoặc một cơn ho mạnh cũng có thể gây gãy xương. Nếu gặp phải chấn thương sau va chạm nhẹ hoặc có các triệu chứng cột sống kể trên, bạn nên đi khám bác sĩ ngay để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị kịp thời. [S1]