Hoạt chất chính và thành phần hóa học
Bạch tật lê (Tribulus terrestris) chứa đựng một hệ thống hoạt chất đa dạng, trong đó saponin sterol là thành phần chủ lực. Theo nghiên cứu toàn diện năm 2020, cây này tập trung nhiều loại hoạt chất như saponin sterol, flavonoid, tannin, terpenoid, axit phenol carboxylic và alkaloid, đây chính là nền tảng cho nhiều công dụng dược lý ở nhiều bệnh nền [1]. Ngoài ra, kết quả phân tích hóa học bằng UPLC-QTOF-MS cho thấy trong quả bạch tật lê tồn tại tới 155 hợp chất hóa học khác nhau, bao gồm cả 120 hợp chất được xác định chính xác, cho thấy sự phong phú và đa dạng của hệ thống hoạt chất trong loài cây này [2].
Cơ chế chống viêm và tác động sinh học
Một trong những cơ chế đã được làng đạo là hoạt chất chống viêm từ lá bạch tật lê. Nghiên cứu năm 2021 cho thấy tổng saponin từ lá cây không chỉ mang lại hoạt tính chống viêm mạnh mẽ mà còn làm tiết kiệm quá trình vi khuẩn gây viêm thông qua ứ tác trực tiếp lên các tế bào viêm, đồng thời điều chỉnh các đường tín hiệu liên quan đến phản ứng viêm nội tại [3]. Hơn nữa, theo phân tích bằng LC-MS/MS kết hợp mạng lưới dược lý học, bạch tật lê còn có tiềm năng ảnh hưởng đến các đường tín hiệu liên quan đến bệnh tim mạch, mở ra khả năng ứng dụng rộng hơn trong điều trị các bệnh tim mắc pháp [4].
Hoạt tính kháng sinh và đức tính sinh học
Ngoài các hoạt chất chống viêm, bạch tật lê còn thể hiện hoạt tính kháng khuẩn đáng chú ý. Nghiên cứu gần đây năm 2025 chỉ ra rằng một số chiết xuất HPLC từ bạch tật lê, đặc biệt là phân lứu F02, có khả năng ức chế hiệu quả protein liên quan đến kháng thuốc như PBP2a transpeptidase của Staphylococcus epidermidis kháng thuốc (MRSE), cho thấy tiềm năng phát triển thành chất kháng sinh mới [5]. Kết hợp với các hoạt chất chống oxy hóa và miễn dịch khác, bạch tật lê đang được chứng minh là một nguồn dược liệu đa năng với nhiều cơ chế tác động sinh học phong phú.
Kết luận và hướng nghiên cứu
Tổng hợp các tìm hiểu hiện nay, bạch tật lê là một loài cây dược liệu giàu hoạt chất, với hệ thống saponin, flavonoid và nhiều hợp chất phụ trợ khác đóng vai trò trọng yếu trong các cơ chế chống viêm, kháng khuẩn và ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Tuy nhiên, để khai thác tối đa giá trị dược lý của loài cây này, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng và cơ chế chi tiết hơn. Khi có nhu cầu sử dụng bạch tật lê cho bất kỳ mục đích y tế nào, nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế hoặc dược sĩ có chuyên môn.