Nhiều người coi viên nang vitamin E như thần dược làm đẹp da và chống lão hóa. Thói quen tự ý uống liều cao kéo dài diễn ra phổ biến mà ít ai lường trước rủi ro tiềm ẩn.

Thực tế, lạm dụng vitamin E liều cao gây ức chế ngưng tập tiểu cầu, cản trở chuyển hóa vitamin K dẫn đến nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng [1], [2]. Mức độ nguy hiểm nhân lên nhiều lần nếu người dùng đang dùng thuốc chống đông máu hoặc thuốc giảm đau chống viêm [1], [3], [4].

Cơ chế khiến vitamin E liều cao gây chảy máu

Ở dạng hoạt động chính alpha-tocopherol, vitamin E đóng vai trò chất chống oxy hóa bảo vệ tế bào và hỗ trợ miễn dịch [1]. Tuy nhiên, chất này tan trong dầu, khi dùng vượt mức khuyến nghị sẽ tích tụ lại trong cơ thể gây ra tình trạng thừa vitamin E (hypervitaminosis E) [2].

Tình trạng dư thừa làm đảo lộn cân bằng sinh lý, biến tác tính chống oxy hóa thành sự can thiệp có hại vào các quá trình tế bào thông thường [1]. Đáng chú ý, liều cao vitamin E ức chế quá trình tổng hợp các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K và làm giảm khả năng ngưng tập của tiểu cầu [3], [2].

Sự suy giảm này khiến máu khó đông hơn bình thường [2]. Khi cơ chế cầm máu tự nhiên bị vô hiệu hóa hoặc kéo dài thời gian đông máu, cơ thể đứng trước nguy cơ xuất huyết không kiểm soát [3].

Các bằng chứng khoa học ghi nhận rủi ro xuất huyết

Một tổng quan lâm sàng năm 2025 chỉ ra việc bổ sung vitamin E liều cao làm tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân, đột quỵ xuất huyết, biến cố tim mạch và tương tác nguy hiểm với thuốc làm loãng máu [1]. Nghiên cứu này ghi nhận đặc tính chống đông của vitamin E khuếch đại rủi ro chảy máu khi kết hợp với warfarin hay aspirin [1].

Trước đó, dữ liệu từ nghiên cứu Sức khỏe Phụ nữ (Women's Health Study - WHS) công bố năm 2012 cũng lưu ý khả năng tăng nguy cơ xuất huyết và đột quỵ xuất huyết do bổ sung vitamin E [5]. Nghiên cứu WHS tiến hành trên phụ nữ là nhân viên y tế từ 45 tuổi trở lên, dùng liều 600 IU cách ngày, dù ghi nhận giảm 10% tỷ lệ chẩn đoán bệnh phổi mạn tính mới nhưng vẫn nhấn mạnh phải cân nhắc kỹ rủi ro chảy máu [5].

Tại một nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu năm 2013 trên các bệnh nhân rung nhĩ không do bệnh van tim đang điều trị bằng thuốc chống đông đường uống (OAT), nồng độ vitamin E trong huyết thanh được chứng minh là yếu tố dự báo biến cố xuất huyết [4]. Các nhà nghiên cứu phát hiện tỷ lệ biến cố chảy máu tăng có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm phân vị vitamin E [4].

Cụ thể, khi phân tích đa biến theo mô hình rủi ro Cox đối với các biến cố xuất huyết nhỏ, bệnh nhân ở phân vị vitamin E thứ ba có nguy cơ chảy máu cao gấp 2,285 lần (khoảng tin cậy 95%: 1,048 đến 4,984) và phân vị thứ tư cao gấp 2,316 lần (khoảng tin cậy 95%: 1,066 đến 5,028) so với phân vị thứ nhất [4]. Nguy cơ này duy trì ý nghĩa thống kê ngay cả khi đã hiệu chỉnh theo thang điểm đánh giá xuất huyết HAS-BLED [4].

Bên cạnh các nghiên cứu đoàn hệ, y văn năm 2023 báo cáo trường hợp bệnh nhân nam 31 tuổi tại Ấn Độ bị rối loạn đông máu do độc tính vitamin E sau khi tự ý uống để trị rụng tóc, kết hợp dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) trị đau lưng [3]. Người bệnh nhập viện với triệu chứng chảy máu miệng, đi ngoài phân đen và bầm tím diện rộng ở lưng [3]. Xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị kéo dài thời gian chảy máu, kéo dài thời gian thromboplastin một phần hoạt hóa (aPTT) và thời gian prothrombin (PT), trong khi số lượng tiểu cầu bình thường [3].

Bệnh nhân trên được chẩn đoán xác định bị rối loạn đông máu liên quan độc tính vitamin E do thiếu hụt yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K, với nồng độ alpha-tocopherol huyết thanh tăng nhẹ [3]. Sau khi ngừng dùng vitamin E, truyền huyết tương tươi đông lạnh, bổ sung vitamin K và dùng pantoprazole hỗ trợ các vết trợt loét dạ dày tá tràng, các chỉ số đông máu mới trở lại bình thường [3].

Nghiên cứu da liễu năm 2016 tổng kết rằng người trưởng thành khỏe mạnh uống vitamin E hàng ngày với liều 100 mg kéo dài trên 1 năm rất dễ bị thừa vitamin E, biểu hiện qua giảm ngưng tập tiểu cầu, cản trở chuyển hóa vitamin K và xuất hiện khuynh hướng chảy máu [2].

Lợi ích có đi kèm giới hạn

Vitamin E không thể phủ nhận vai trò sinh học thiết yếu trong duy trì tính toàn vẹn tế bào [1]. Một số phân tích quan sát thấy nồng độ vitamin E cao hơn có liên quan đến việc giảm tỷ lệ biến cố tim mạch bất lợi chính (MACE) ở nhóm bệnh nhân rung nhĩ [4].

Tuy nhiên, ranh giới giữa lợi ích và nguy cơ tổn thương rất mong manh [1]. Các bằng chứng cho thấy dùng liều cao bổ sung không mang lại tác dụng bảo vệ vượt trội mà lại đánh đổi bằng nguy cơ đột quỵ xuất huyết não và chảy máu đường tiêu hóa [1], [3], [4]. Hơn nữa, những tác dụng như làm đẹp, trị rụng tóc hay ngăn ngừa bệnh lý mạn tính vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng đối chứng chặt chẽ nhằm xác định liều lượng điều trị an toàn [2].

Hiểu lầm thường gặp về viên uống vitamin E

Hiểu lầm lớn nhất là xem vitamin E là chất bổ tự nhiên vô hại, uống càng nhiều càng giúp da căng mịn, chống lão hóa nhanh. Thực tế, vitamin E là loại tan trong dầu, không tự đào thải nhanh qua nước tiểu như vitamin tan trong nước nếu nạp vào lượng quá lớn so với ngưỡng hấp thu thông thường [2].

Nhiều người cũng tin rằng chỉ người mắc bệnh lý nặng mới gặp tác dụng phụ. Trường hợp lâm sàng thực tế cho thấy ngay cả người trẻ khỏe mạnh, chỉ cần nồng độ vitamin E trong huyết thanh tăng nhẹ kết hợp dùng thuốc giảm đau thông thường đã đủ khởi phát xuất huyết tiêu hóa và bầm tím toàn thân [3]. Dùng liều 100 mg mỗi ngày duy trì trên một năm cũng đủ dẫn tới tình trạng dư thừa gây cản trở đông máu [2].

Một số người còn nhầm tưởng tác dụng phụ chỉ giới hạn ở mức kích ứng nhẹ. Khi quá liều, ngoài các triệu chứng buồn nôn, tiêu chảy, đau quặn bụng, mệt mỏi, yếu sức, đau đầu, nhìn mờ, phát ban, người dùng còn đối mặt với tình trạng chảy máu dưới da và xuất huyết nội tạng [2].

Những ai cần tuyệt đối thận trọng?

Người đang sử dụng thuốc chống đông máu đường uống như warfarin hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin cần đặc biệt cảnh giác [1]. Tác dụng chống đông của vitamin E cộng hưởng với các loại thuốc này làm tăng vọt nguy cơ chảy máu ồ ạt [1], [4].

Người mắc các rối loạn đông máu từ trước, bệnh nhân suy tim, người có tiền sử đột quỵ não không được tùy tiện dùng vitamin E liều cao [1], [2]. Tác động ức chế tổng hợp yếu tố đông máu sẽ khiến bệnh nền diễn tiến khó lường [1], [3].

Người đang dùng các thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID) phổ biến cần tránh phối hợp cùng vitamin E [3]. Sự kết hợp này dễ dẫn tới trợt loét niêm mạc đường tiêu hóa và xuất huyết tiêu hóa trên [3].

Bệnh nhân chuẩn bị bước vào phẫu thuật hoặc can thiệp ngoại khoa cũng cần thông báo tiền sử dùng thực phẩm chức năng chứa vitamin E cho bác sĩ để đánh giá nguy cơ cầm máu [3], [2].

Hướng dẫn sử dụng và bổ sung an toàn

Để tránh rủi ro quá liều, người dân không nên tự ý mua viên uống vitamin E liều cao mà không có chỉ định chuyên môn từ bác sĩ [1], [2]. Ưu tiên bổ sung vitamin E qua chế độ ăn tự nhiên hàng ngày từ dầu thực vật, các loại hạt và rau xanh.

Khi có chỉ định dùng chế phẩm bổ sung, cần đọc kỹ hàm lượng trên nhãn thuốc. Liều dùng hàng ngày cần được kiểm soát chặt chẽ, tránh dùng kéo dài liên tục trên 1 năm với liều từ 100 mg trở lên nếu không được theo dõi xét nghiệm chức năng đông máu [2].

Cần theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo chảy máu bất thường như: chảy máu chân răng tự nhiên, chảy máu mũi khó cầm, dễ xuất hiện vết bầm tím lớn trên da không rõ va đập, nước tiểu đỏ hoặc đi ngoài phân đen [3], [2]. Nếu xuất hiện các dấu hiệu trên, cần ngừng ngay chế phẩm vitamin E và đến cơ sở y tế gần nhất [3].

Người có bệnh nền tim mạch, gan, rối loạn đông máu hoặc đang dùng bất kỳ loại thuốc điều trị nào cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi bắt đầu dùng bất kỳ sản phẩm bổ sung chứa vitamin E nào [1], [2].

Kết luận

Bổ sung vi chất chỉ mang lại giá trị khi sử dụng đúng liều và đúng đối tượng. Viên uống vitamin E liều cao không phải là sản phẩm vô hại mà tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nguy hiểm do ức chế đông máu. Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước các quảng cáo làm đẹp tức thì, duy trì lối sống lành mạnh và luôn tham vấn ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng thực phẩm bổ sung.