Nhiều người tìm mua vitamin K2 thường đứng trước hai lựa chọn phổ biến trên kệ thuốc: dạng dung dịch nhỏ giọt hay viên nang đóng sẵn. Không ít người băn khoăn liệu dạng lỏng hấp thu nhanh hơn hay viên nang bảo vệ vi chất tốt hơn khi đi qua dạ dày.

Thực tế, cả hai dạng bào chế này đều mang lại hiệu quả hấp thu tương đương nhau nếu bản chất hoạt chất được hòa tan đúng cách trong dung môi dầu béo. Yếu tố quyết định không nằm ở vỏ viên hay giọt nước, mà phụ thuộc vào môi trường dung môi chất béo mang vi chất và công nghệ tạo hạt phân tán.

Bản chất hấp thu của vitamin tan trong dầu

Vitamin K2 thuộc nhóm vi chất tan trong chất béo, cùng nhóm với vitamin A, D và E [1]. Đặc tính sinh học chung của nhóm này là không thể tự hòa tan trong môi trường dịch tiêu hóa vốn có thành phần chính là nước [6, 8].

Để cơ thể tiếp nhận, muối mật phải tham gia nhũ hóa và tạo thành các hạt micelle hỗn hợp [2]. Nhờ các hạt này, các phân tử lipophilic của vitamin K mới có thể đi qua lớp màng biểu mô ruột [2]. Sau đó, vitamin được đóng gói vào các chylomicron bên trong tế bào ruột rồi di chuyển vào hệ thống tuần hoàn chung thông qua đường bạch huyết [2].

Chính vì đường vận chuyển này, sự có mặt của chất béo đóng vai trò kích thích bài tiết mật và hình thành vi hạt nhũ tương [2]. Các phân tử vitamin K2 chuỗi dài (menaquinones) có khả năng hấp thu rất cao, thậm chí đạt mức hấp thu hoàn toàn khi có mặt đồng thời chất béo trong chế độ ăn [2].

Dạng giọt và viên nang: Khác biệt sinh khả dụng ra sao?

Một thử nghiệm lâm sàng năm 2010 thực hiện trên 18 nữ tu sống trong cộng đồng khép kín, ít tiếp xúc ánh sáng mặt trời, đã so sánh trực tiếp sinh khả dụng giữa dạng viên nang không dầu và dạng giọt dầu của vi chất tan trong chất béo [3]. Nghiên cứu chéo ngẫu nhiên 2x2 đo nồng độ trong huyết thanh ở các mốc 4, 8, 12 và 24 giờ sau khi dùng liều đơn 66.000 UI vitamin D3 kèm 13.200 UI vitamin A [3].

Kết quả cho thấy dạng viên nang đạt nồng độ đỉnh trong huyết thanh (Cmax) cao hơn 5,78% và diện tích dưới đường cong (AUC 0-24) lớn hơn 0,76% so với dạng giọt dầu [3]. Cả hai công thức đều nằm trọn trong giới hạn tương đương sinh học ở khoảng tin cậy 90%, đồng nghĩa việc dùng dạng giọt dầu hay viên nang mang lại khả năng đưa vi chất vào máu tương đương nhau [3].

Một phân tích hồi cứu năm 2020 trên bệnh nhân suy giảm miễn dịch cũng ghi nhận viên nén và giọt dầu đem lại hiệu quả làm tăng nồng độ 25-hydroxyvitamin D tuần hoàn tương đương nhau [4]. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng người bệnh có thể linh hoạt chọn dạng bào chế bản thân ưa thích mà không lo ngại sụt giảm nồng độ hấp thu trong máu [4].

Vai trò của dung môi dầu và công nghệ bao bọc

Môi trường phân tán vi chất ảnh hưởng sâu sắc đến tốc độ giải phóng hoạt chất sinh học [1]. Nghiên cứu tổng quan năm 2021 về cấu trúc nền thực phẩm cho thấy kích thước giọt dầu và trạng thái tập hợp trong ruột điều chỉnh quá trình tiêu hóa lipid và hòa tan vitamin [1]. Các phân tử nằm trong giọt dầu nhỏ, biệt lập thường có sinh khả dụng cao hơn so với giọt dầu lớn hoặc bị vón cục [1].

Nghiên cứu trên động vật năm 2019 so sánh ba hệ thống phân phối: vi bao bọc (microencapsulated), mixen hóa (micellized) và gốc dầu [5]. Chuột thí nghiệm được cho uống chế phẩm trong 7 ngày và theo dõi nồng độ 25-hydroxyvitamin D máu đến ngày thứ 24 [5]. Kết quả ghi nhận dạng vi bao bọc và dạng gốc dầu hấp thu vượt trội so với dạng mixen hóa, trong đó dạng vi bao bọc giữ nồng độ ổn định dài ngày nhất (lên tới 14 ngày) [5].

Năm 2007, một thử nghiệm trên chuột dùng vitamin A so sánh hệ tự nano nhũ hóa (SNEDD) dạng viên nang (F1), dạng viên nén nén (F2) và viên nang chứa dung dịch dầu đơn thuần (F3) [6]. Sau liều đơn đo suốt 8 giờ, dạng nang nano F1 đạt AUC 3.080,7 ng x h/ml, viên nén F2 đạt 2.137,1 ng x h/ml, vượt trội so với mức 1.485,2 ng x h/ml của dung dịch dầu đối chứng [6]. Dạng F1 và F2 rút ngắn thời gian đạt đỉnh Tmax xuống 1 giờ so với 1,5 giờ của F3, tăng sinh khả dụng tương đối lần lượt lên 207,4% và 143,8% [6].

Gần đây nhất, nghiên cứu năm 2025 ứng dụng hạt nano vỏ hyaluronan chứa lõi dầu (PK-Oil-HyC12) cho vitamin K1 [7]. Trên chuột uống liều đơn 10 mg/kg, diện tích phơi nhiễm AUC của dạng hạt nano hyaluronan cao gấp 2 đến 4 lần so với dạng nhũ tương dầu truyền thống tại huyết tương và gan [7]. Dạng nano này phân phối chủ yếu qua hệ bạch huyết mà không phụ thuộc dòng chylomicron truyền thống, giúp phục hồi giãn mạch nội mạc sau 7 ngày bổ sung liều 0,5 mg/kg, trong khi dầu thường không làm được [7].

Ngoài ra, thử nghiệm từ năm 1984 cho thấy tá dược phối hợp hệ chất diện hoạt lỏng (Aqua-Biosorb) đóng trong vỏ nang gelatin mềm cũng làm tăng sinh khả dụng của vitamin tan trong dầu so với dạng dùng dầu thực vật thông thường [8].

Bằng chứng khoa học và giới hạn thực tế

Các dữ liệu khẳng định rằng việc bào chế dưới dạng giọt hay đóng trong viên nang chỉ là lớp vỏ ngoài [1, 7]. Bản chất công nghệ mang hạt dầu bên trong—dầu tự nhiên, chất diện hoạt hay công nghệ tự nhũ hóa siêu vi—mới quyết định lượng hoạt chất vào máu [2, 4].

Tuy nhiên, phần lớn các công nghệ nano nhũ hóa hay cấu trúc vi hạt mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên động vật như chuột gặm nhấm [3, 4, 5]. Nghiên cứu so sánh trực tiếp trên người thường cho thấy sự tương đương sinh học giữa các sản phẩm thương mại đạt chuẩn [1, 7]. Bên cạnh đó, khả năng hấp thu của từng cá nhân đối với các dạng vitamin K tự nhiên vẫn có sự biến thiên lớn do cơ địa tiêu hóa riêng biệt [2].

Hiểu lầm thường gặp khi chọn vitamin K2

Quan niệm phổ biến cho rằng dung dịch nhỏ giọt ngấm trực tiếp qua niêm mạc miệng nên tác dụng nhanh hơn viên nang. Tuy nhiên, vitamin K2 cần chu trình tạo hạt micelle cùng muối mật và dịch tiêu hóa trước khi đi vào hệ bạch huyết [2]. Do đó, phần lớn dung dịch giọt vẫn phải đi qua đường tiêu hóa tương tự viên nang để cơ thể xử lý [2].

Một ngộ nhận khác là uống dạng nào cũng hấp thu tốt dù bụng rỗng. Vitamin tan trong dầu phụ thuộc vào chất béo để kích thích bài tiết mật [6, 8]. Một nghiên cứu đã ghi nhận chất béo giúp tăng sinh khả dụng của vitamin K từ nguồn thực vật lên khoảng 3 lần [2]. Thiếu chất béo từ bữa ăn sẽ khiến lượng hoạt chất bị đào thải đáng kể bất kể bạn chọn dạng giọt hay viên nang [6, 8].

Nhóm đối tượng cần thận trọng khi bổ sung

Người đang điều trị bằng thuốc chống đông kháng vitamin K không được tự ý bổ sung các dạng menaquinone nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Lượng vitamin K nạp vào có thể làm thay đổi chỉ số đông máu và giảm hiệu lực thuốc.

Người có bệnh lý về gan, tắc mật, hoặc viêm tụy mạn tính cần tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng. Quá trình nhũ hóa vi chất tan trong dầu đòi hỏi hoạt động bình thường của muối mật và enzym tụy [6, 8].

Người mắc hội chứng kém hấp thu, phẫu thuật cắt đoạn ruột hoặc bệnh viêm ruột mạn (Crohn, viêm loét đại tràng) nên nhờ bác sĩ tư vấn dạng bào chế chuyên biệt (như dạng tự nhũ hóa hoặc vi bao) nhằm tối ưu hiệu quả nạp vi chất [4, 5].

Cách dùng tối ưu hiệu quả hấp thu

Thời điểm sử dụng thích hợp nhất là trong hoặc ngay sau bữa ăn chính có chứa dầu mỡ. Lượng chất béo trong thức ăn sẽ kích hoạt túi mật co bóp, tiết đủ dịch mật để phân tán dung môi dầu của sản phẩm thành các vi hạt hấp thu [6, 8].

Đối với dạng giọt, người dùng cần nhỏ trực tiếp vào miệng hoặc trộn cùng lượng nhỏ thức ăn có dầu mỡ. Tránh nhỏ giọt vào ly nước lọc vì chất dầu không tan sẽ bám dính vào thành cốc, gây thất thoát liều dùng [6, 8].

Đối với dạng viên nang, người dùng chỉ cần nuốt trọn viên cùng nước ấm trong bữa ăn. Tuyệt đối không nhai nát các viên nang mềm chứa dầu trừ khi có hướng dẫn riêng của nhà sản xuất.

Dù lựa chọn dạng giọt tiện chia liều nhỏ hay dạng viên nang tiện bảo quản, người dùng chỉ cần đảm bảo sản phẩm có dung môi dầu đạt chuẩn và luôn uống cùng bữa ăn. Khi có bệnh lý nền hoặc đang điều trị thuốc mạn tính, người dùng cần tham vấn ý kiến bác sĩ chuyên khoa để chọn liều lượng thích hợp.