Nhiều người nhận thấy cơ thể toát mồ hôi nhiều hơn sau khi uống cà phê hoặc đồ uống chứa caffeine. Hiện tượng này thường làm dấy lên băn khoăn liệu caffeine có trực tiếp gây kích thích tăng tiết mồ hôi hay không.

Dựa trên các tài liệu nghiên cứu hiện có, chưa có dữ liệu lâm sàng trực tiếp đánh giá tác động của caffeine đối với phản ứng đổ mồ hôi. Dữ liệu y khoa hiện tại chỉ tập trung làm rõ vai trò của hệ thần kinh tự chủ và hệ giao cảm trong việc điều hòa tuyến mồ hôi ngoại tiết [1], [2].

Cơ chế thần kinh kích hoạt tuyến mồ hôi ngoại tiết

Quá trình điều hòa thân nhiệt thông qua bài tiết mồ hôi do vỏ não, vùng dưới đồi trước và hệ thần kinh giao cảm điều khiển [3]. Tín hiệu thần kinh truyền từ vùng dưới đồi qua thân não, tủy sống, chuỗi hạch giao cảm đến các dây thần kinh ngoại biên [1]. Điểm tiếp nhận cuối cùng là các tuyến mồ hôi ngoại tiết (eccrine) phân bố rải rác trên da [1], [3].

Tuyến mồ hôi nhận phân bố sợi thần kinh giao cảm cholinergic [3]. Kích thích quá mức hệ thần kinh giao cảm làm gia tăng bài tiết dịch mồ hôi vượt khỏi nhu cầu cân bằng nhiệt của cơ thể [2], [3]. Tình trạng này cũng có thể phản ứng với các chất dẫn truyền catecholamine khi gặp kích thích tâm lý hoặc cảm xúc [3], [4].

Bằng chứng nghiên cứu về tình trạng tăng tiết mồ hôi

Tăng tiết mồ hôi là trạng thái đổ mồ hôi quá mức sinh lý cần thiết để giải phóng nhiệt [2], [4], [5]. Tình trạng này có thể là nguyên phát do hoạt động giao cảm quá mức hoặc thứ phát sau các bệnh lý thần kinh và rối loạn giấc ngủ [2], [6], [4]. Khoảng 9,41% người mắc chứng tăng tiết mồ hôi biểu hiện ở vùng sọ mặt [7].

Nghiên cứu lâm sàng ghi nhận can thiệp giảm hoạt động giao cảm giúp kiểm soát lượng dịch mồ hôi bài tiết [3], [5]. Thuốc kháng cholinergic đường uống như oxybutynin hydrochloride ghi nhận cải thiện lâm sàng trên 70% bệnh nhân đổ mồ hôi sọ mặt [7]. Phẫu thuật cắt hạch giao cảm ngực qua nội soi lồng ngực làm giảm hoạt tính giao cảm và giảm nhịp tim, nhưng có thể gặp tác dụng phụ đổ mồ hôi bù trừ [3], [7].

Khoảng trống khoa học và điều chưa biết

Dữ liệu y khoa được cung cấp không có thử nghiệm nào đo lường trực tiếp ảnh hưởng của caffeine lên thể tích mồ hôi. Chưa có số liệu cụ thể về liều lượng caffeine tối thiểu có thể gây kích hoạt tuyến mồ hôi ở người khỏe mạnh lẫn người bệnh. Mối liên hệ giữa việc dùng caffeine và mức độ hưng phấn giao cảm dẫn tới bài tiết mồ hôi ngoại tiết vẫn chưa được kiểm chứng trong các nghiên cứu này.

Nhóm đối tượng nên thận trọng

Người mắc chứng tăng tiết mồ hôi nguyên phát hoặc thứ phát cần cẩn trọng với các yếu tố gây kích thích thần kinh [2], [4]. Người gặp các rối loạn giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ, mất ngủ hoặc hội chứng chân không yên thường bị kích hoạt quá mức hệ giao cảm về đêm [2]. Những trường hợp này cần theo dõi phản ứng cơ thể để tránh làm trầm trọng thêm các đợt toát mồ hôi [2].

Gợi ý áp dụng thực tế

Tuyến mồ hôi ngoại tiết phản ứng mạnh với các kích thích tâm lý, căng thẳng và cảm xúc [4], [7]. Việc hạn chế những yếu tố làm tăng hoạt động giao cảm có thể hỗ trợ kiểm soát tình trạng bài tiết mồ hôi [3], [7]. Nếu gặp phải tình trạng đổ mồ hôi quá mức không rõ nguyên nhân hoặc xuất hiện đột ngột, người bệnh cần đi khám chuyên khoa thần kinh để loại trừ các rối loạn tự chủ nghiêm trọng [6], [5].

Tăng tiết mồ hôi bắt nguồn từ hoạt động kích thích của hệ giao cảm lên tuyến mồ hôi ngoại tiết. Tài liệu hiện tại chưa đủ căn cứ xác nhận caffeine trực tiếp gây tăng tiết mồ hôi. Người có cơ địa đổ nhiều mồ hôi nên theo dõi sát phản ứng bản thân và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế.