Canxi tảo đỏ có hấp thu tốt hơn canxi vô cơ? Bằng chứng nói gì

Cơn sốt canxi hữu cơ từ đại dương

Nhiều người tiêu dùng hiện nay chi số tiền lớn để tìm kiếm các sản phẩm bổ sung canxi gắn mác "hữu cơ tự nhiên". Trong đó, canxi chiết xuất từ tảo biển đỏ (Lithothamnion) được quảng cáo rầm rộ là có sinh khả dụng vượt trội, hấp thu hoàn toàn và không gây lắng đọng như canxi vô cơ tổng hợp.

Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học thực tế hiện nay chưa cung cấp bằng chứng thử nghiệm lâm sàng đối đầu trực tiếp chứng minh canxi từ tảo đỏ hấp thu vào máu người tốt hơn canxi cacbonat vô cơ. Bản chất vỏ tế bào loài tảo này tích tụ chủ yếu là canxi cacbonat trong môi trường biển tự nhiên ^[1].

Người tiêu dùng cần nhìn nhận đúng bản chất sinh học và giới hạn của các nghiên cứu hiện có trước khi đưa ra quyết định mua sắm tốn kém.

Bản chất khoáng chất trong tảo đỏ Lithothamnion

Tảo đỏ Lithothamnion calcareum thuộc họ Corallinaceae, phân bố ở các vùng biển lạnh hoặc bờ biển Đông Bắc Brazil [1, 2, 6]. Đặc điểm sinh học độc đáo của loài tảo này là quá trình kết tủa canxi cacbonat tạo thành cấu trúc khung xương đá vôi cứng [2, 6].

Khi khai thác dạng vôi hóa, ngoài hàm lượng canxi và magie dồi dào, sinh khối tảo đỏ tích lũy thêm 72 khoáng chất vi lượng từ nước biển, bao gồm cả các nguyên tố nhóm lanthanide [1, 4]. Do đó, các chế phẩm từ tảo đỏ (như Aquamin) thực chất là phức hợp đa khoáng chất tự nhiên chứa canxi gốc cacbonat chứ không phải một dạng canxi hữu cơ hòa tan đặc biệt [1, 4].

Cấu trúc đa khoáng này mang lại nhiều tiềm năng sinh học, nhưng thành phần muối canxi chính bên trong nó vẫn tương đồng với hợp chất vô cơ thông thường ^[1].

Các thử nghiệm lâm sàng trên người nói gì về khả năng hấp thu?

Để đánh giá mức độ hấp thu của một hợp chất canxi, các nhà khoa học đo lường diện tích dưới đường cong (AUC) của nồng độ canxi huyết thanh và lượng canxi đào thải qua nước tiểu 24 giờ.

Trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi thực hiện năm 2021 trên 30 người có nguy cơ ung thư đại trực tràng, chế phẩm Aquamin từ tảo biển đỏ đã được sử dụng đối đầu với canxi cacbonat thông thường và giả dược trong 90 ngày ^[2]. Tuy nhiên, mục tiêu chính của nghiên cứu này là đánh giá sự điều hòa hệ vi sinh vật và chuyển hóa đường ruột, không đưa ra dữ liệu so sánh trực tiếp về tốc độ hay tỷ lệ hấp thu canxi vào máu giữa hai nhóm ^[2].

Về phương diện so sánh sinh khả dụng, thử nghiệm chéo năm 2000 trên 25 phụ nữ sau mãn kinh cho thấy canxi citrate có độ khả dụng sinh học vượt trội hơn canxi cacbonat ^[3]. Cụ thể, canxi citrate giúp biến thiên đỉnh-đáy canxi huyết thanh cao hơn 46%, AUC canxi huyết thanh cao hơn 94% và lượng canxi niệu tăng hơn 41% so với canxi cacbonat dùng cùng bữa ăn ^[3]. Hiện tại, các dữ liệu lâm sàng đối đầu trực tiếp để chứng minh canxi từ tảo đỏ đạt chỉ số sinh khả dụng cao hơn canxi cacbonat tổng hợp vẫn còn thiếu hụt.

Bên cạnh đó, một thử nghiệm lâm sàng năm 2017 trên 21 người trưởng thành khỏe mạnh so sánh nước khoáng giàu canxi (300 mg canxi), sữa và viên bổ sung canxi cho thấy AUC canxi huyết thanh trong 10 giờ cũng như canxi bài tiết trong nước tiểu 24 giờ không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ^[4]. Lượng canxi được cơ thể hấp thu phụ thuộc nhiều vào tổng lượng nạp và nhu cầu sinh lý hơn là nguồn gốc xuất xứ ^[4].

Hiệu quả sinh học qua các nghiên cứu tiền lâm sàng

Dù chưa chứng minh được sự hấp thu vượt trội ở người, chiết xuất tảo đỏ ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực trong các mô hình thí nghiệm trên động vật và mô tế bào.

Một nghiên cứu kéo dài 15 tháng trên 60 chuột C57BL/6 áp dụng chế độ ăn nhiều chất béo kiểu phương Tây (HFWD) cho thấy: nhóm chuột cái được bổ sung dịch chiết giàu khoáng chất từ Lithothamnion calcareum bảo tồn được cấu trúc và độ bền của xương tốt hơn nhóm không bổ sung ^[5]. Chiết xuất này giúp khắc phục tình trạng suy giảm khoáng hóa xương do chế độ ăn nhiều chất béo gây ra ^[5].

Ở cấp độ mô học, nghiên cứu năm 2012 trên mô đại tràng người nuôi cấy cho thấy dịch chiết khoáng từ tảo đỏ ức chế sự tăng sinh của tế bào biểu mô (thể hiện qua việc giảm nhuộm Ki67) và tăng biểu hiện dấu ấn biệt hóa E-cadherin ^[6]. Ngoài ra, chế phẩm này còn tham gia điều hòa chu chuyển collagen ở mô nâng đỡ ^[6]. Trong nha khoa, thử nghiệm in vitro và in situ/ex vivo năm 2023 chỉ ra bột xương tảo đỏ hỗ trợ tái khoáng hóa men răng tương đương hoặc vượt trội so với dung dịch fluoride ^[7].

Dẫu vậy, các kết quả nuôi cấy mô hoặc trên chuột không thể đánh đồng với hiệu quả điều trị thực tế trên cơ thể người bệnh loãng xương.

Độ an toàn và những rủi ro cần lưu ý

Chiết xuất Lithothamnion sp. nhìn chung có tính an toàn cao ở mức liều thông thường. Nghiên cứu độc tính năm 2020 trên chuột cho thấy liều gây chết trung bình (LD50) qua đường uống đạt mức trên 10 g/kg thể trọng ^[8]. Thử nghiệm bán trường diễn trong 90 ngày trên chuột cống SD với tỷ lệ phối trộn lên đến 2,50% thức ăn không ghi nhận tỷ lệ tử vong hay biến đổi bất thường nào về huyết học, mô bệnh học ^[8]. Mức liều không quan sát thấy tác dụng ngoại ý (NOAEL) là 2,10 g/kg thể trọng ở chuột đực và 2,69 g/kg thể trọng ở chuột cái ^[8].

Tuy nhiên, việc sử dụng các sản phẩm tảo đỏ ở liều cao kéo dài tiềm ẩn nguy cơ gây độc. Một nghiên cứu năm 2012 trên chuột Wistar sử dụng chế phẩm bổ sung Lithothamnion calcareum (sản phẩm thương mại Vitality 50+) ghi nhận: ở các mức liều bán trường diễn 1000 mg/kg và 2000 mg/kg, nồng độ albumin, protein toàn phần và canxi huyết thanh giảm, trong khi creatinine huyết thanh tăng cao ^[1]. Các biến đổi này gợi ý nguy cơ tăng canxi huyết cùng tổn thương thận và gan không thể hồi phục ^[1]. Đáng chú ý, các liều 30, 120 và 480 mg/kg không mang lại tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày ^[1].

Do đó, người tiêu dùng không nên lạm dụng các sản phẩm bổ sung khoáng chất tảo đỏ với liều lượng quá cao hoặc tự ý uống kéo dài mà không theo dõi chức năng cơ quan.

Ai nên thận trọng khi sử dụng?

Dữ liệu an toàn trên người của các chế phẩm từ tảo biển đỏ hiện chủ yếu giới hạn trong các nhóm can thiệp thử nghiệm ngắn hạn ^[2]. Phụ nữ mang thai, bà mẹ đang cho con bú và trẻ nhỏ chưa được nghiên cứu đầy đủ về mặt lâm sàng; nhóm đối tượng này tuyệt đối không tự ý dùng liều bổ sung ngoài hướng dẫn y tế.

Người có tiền sử bệnh lý thận, sỏi thận, rối loạn xuất huyết tiêu hóa hoặc viêm ruột mạn tính đã bị loại trừ trong các thử nghiệm lâm sàng dùng Aquamin ^[2]. Nhóm đối tượng này cần tránh tự sử dụng do nguy cơ tích lũy khoáng chất và tổn thương thận tiềm tàng [2, 4].

Những người đang gặp vấn đề về suy giảm chức năng gan, thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi bắt đầu bất kỳ phác đồ bổ sung khoáng chất nào từ đại dương.

Lựa chọn và bổ sung canxi đúng cách

Canxi từ tảo biển đỏ Lithothamnion là nguồn cung cấp canxi tự nhiên đi kèm magie và các nguyên tố vi lượng [1, 4]. Tuy nhiên, nó không phải là "thần dược" hấp thu vô điều kiện như các thông tin tiếp thị phóng đại.

Bản chất canxi trong tảo đỏ là canxi cacbonat ^[1]. Người sử dụng nên dùng sản phẩm cùng hoặc ngay sau bữa ăn để dịch vị dạ dày hỗ trợ quá trình hòa tan tốt hơn. Không nên uống dồn một lượng lớn canxi trong một lần, nên chia nhỏ lượng bổ sung trong ngày để tối ưu hóa sự hấp thu.

Trước khi chi trả cho các chế phẩm tảo biển đắt tiền, người dân cần ưu tiên chế độ ăn uống đa dạng từ thực phẩm tự nhiên, bổ sung đủ nước và chỉ dùng viên uống bổ sung khi có chỉ định hoặc tư vấn chuyên môn.