Bối cảnh và lời đồn về thần dược phòng the
Trong văn hóa dân gian và y học cổ truyền Á Đông, các sản phẩm từ gạc hươu, nai như lộc giác (gạc hươu nai đã hóa xương cứng) luôn được xem là vị thuốc đại bổ. Nhiều người truyền tai nhau rằng dùng lộc giác ngâm rượu hoặc nấu cao uống sẽ giúp bổ thận, tráng dương, tăng nhanh lượng hormone nam và phục hồi sinh lực tức thì. Lời đồn này khiến không ít quý ông chi tiền triệu tìm mua với kỳ vọng cải thiện phong độ chốn phòng the.
Tuy nhiên, sự thật có như kỳ vọng? Câu trả lời ngắn gọn dưới góc nhìn y học chứng cứ hiện đại là: Chưa có bằng chứng khoa học trực tiếp trên người chứng minh lộc giác có khả năng làm tăng nồng độ testosterone trong máu hoặc trực tiếp điều trị rối loạn cương dương. Dù testosterone đóng vai trò cốt lõi trong chức năng sinh lý nam, các dữ liệu nghiên cứu về lộc giác hiện nay chủ yếu tập trung vào mật độ xương hoặc hệ thần kinh tự chủ chứ chưa hề ghi nhận tác động cụ thể lên hormone sinh dục người.
Cơ chế sinh lý nam và vai trò thực sự của testosterone
Để hiểu vì sao người ta hay gán ghép lộc giác với testosterone, cần nhìn vào cơ chế sinh học của nội tiết tố nam đối với chức năng tình dục. Theo báo cáo khoa học tổng quan công bố năm 2017 của Ủy ban Khoa học Cơ bản thuộc Hiệp hội Y học Tình dục Bắc Mỹ, testosterone đóng vai trò rất quan trọng trong chức năng tình dục nam giới thông qua nhiều quá trình sinh học phức tạp [1]. Cụ thể, hormone này kích thích hoạt tính của men tổng hợp oxit nitric (NOS) – yếu tố mở đường cho sự giãn mạch máu dương vật [1].
Bên cạnh đó, testosterone chịu trách nhiệm phát triển, duy trì tính toàn vẹn về cấu trúc và chức năng của dương vật, bảo tồn hoạt động và tính dẻo dai của các dây thần kinh thể hang cùng hạch thần kinh vùng chậu [1]. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc bổ sung testosterone đúng cách mang lại lợi ích điều trị điều hòa rối loạn liên quan đến lão hóa, tiểu đường hoặc phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt, đồng thời hỗ trợ cải thiện tình trạng kháng thuốc ức chế PDE5 [1]. Dù vậy, vai trò này dựa trên liệu pháp hormone nội tiết được kiểm soát chặt chẽ, không đồng nghĩa với việc uống hay dùng dược liệu thô như lộc giác sẽ tự sinh ra testosterone.
Ngoài ra, ở cấp độ tế bào, nghiên cứu năm 2023 trên chuột già và chuột trẻ cho thấy testosterone có khả năng ức chế hiện tượng xơ hóa thể hang thông qua cơ chế điều hòa biểu hiện miR-22-3p [2]. Khi can thiệp testosterone trên chuột già, mức GnRH, testosterone toàn phần (tT), LH và testosterone tự do (F-TESTO) đều tăng lên [2]. Đồng thời, sự can thiệp này làm giảm biểu hiện protein TGFbetaR1, Galectin-1, SMAD2, p-SMAD2, collagen I, collagen IV, FN và giảm tỷ lệ chết tế bào theo chương trình (apoptosis) của tế bào cơ trơn thể hang [2]. Dù vậy, đây là kết quả của việc can thiệp trực tiếp hormone testosterone trên mô hình động vật thí nghiệm, hoàn toàn không phải thử nghiệm dùng lộc giác [2].
Bằng chứng khoa học về lộc giác thực sự nói gì?
Khi rà soát các nghiên cứu hiện đại về gạc hươu, dữ liệu sinh học có được lại cho thấy những hướng tác động hoàn toàn khác với lời đồn phòng the.
Một nghiên cứu công bố năm 2014 đã khảo sát tác dụng của 8 quy cách gạc hươu khác nhau trên mô hình 100 chuột cống cái giống SD bị cắt bỏ buồng trứng hai bên để gây loãng xương [3]. Đàn chuột được chia ngẫu nhiên thành 10 nhóm gồm nhóm bình thường, nhóm mô hình và 8 nhóm sử dụng các loại gạc hươu liên tục trong 12 tuần [3]. Kết quả cho thấy sau 12 tuần, các quy cách gạc hươu giúp cải thiện đáng kể các chỉ số sinh hóa huyết thanh gồm ALP, BMP-2, BGP và mật độ khoáng chất của xương [3]. Nghiên cứu kết luận gạc hươu có thể chống lại tình trạng loãng xương ở chuột cống cái bị cắt buồng trứng [3]. Rõ ràng, thử nghiệm này chỉ chứng minh tác dụng trên xương của chuột cái, hoàn toàn không khảo sát chức năng tình dục hay hormone testosterone ở nam giới.
Ở khía cạnh can thiệp trên người, một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi công bố năm 2016 đã đánh giá tác động của thủy châm dịch chiết gạc hươu và thục địa tại huyệt Kiên tỉnh (GB21) trên hệ thần kinh tự chủ thông qua đo biến thiên nhịp tim (HRV) [4]. Nghiên cứu tiến hành trên 40 nam giới khỏe mạnh, chia làm hai nhóm [4]. Kết quả đo HRV lặp lại 7 lần ghi nhận thủy châm dịch chiết gạc hươu có xu hướng kích hoạt hệ thần kinh giao cảm trong giới hạn bình thường, trong khi thục địa kích hoạt cả hệ giao cảm và phó giao cảm [4]. Thử nghiệm này chỉ dừng lại ở việc đánh giá phản ứng của hệ thần kinh thực vật và nhịp tim sau thủ thuật thủy châm, không hề đo lường nồng độ testosterone hay sự cương cứng ở người tham gia [4].
Mối liên hệ giữa thể lực, mạch máu và sinh lý nam
Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần testosterone cao là sinh lý sẽ mạnh bất chấp lối sống. Nghiên cứu công bố năm 2019 thực hiện trên nhóm nam giới trưởng thành tại Nhật Bản đã mang lại cái nhìn thực tế và toàn diện hơn về vấn đề này [5].
Nghiên cứu cắt ngang này ghi nhận một điểm đáng chú ý: không có mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa nồng độ testosterone huyết thanh và điểm số bảng câu hỏi chức năng cương dương (IIEF5) sau khi đã điều chỉnh các yếu tố gây nhiễu [5]. Nguyên nhân một phần do mức testosterone ở nhóm nam giới tham gia nghiên cứu này vốn ở mức tương đối cao [5]. Thay vào đó, mức tiêu thụ oxy tối đa (VO2 peak - đại diện cho sức bền tim mạch) và lực nắm bàn tay (HGS - đại diện cho sức mạnh cơ bắp) có mối tương quan đáng kể với cả chức năng tình dục nam và độ cứng động mạch [5].
Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến trong nghiên cứu này chỉ ra rằng VO2 peak, HGS và vận tốc sóng mạch (cfPWV - chỉ số đo xơ cứng động mạch) liên quan chặt chẽ với chức năng tình dục sau khi đã tính đến tuổi tác và testosterone [5]. Kết quả gợi ý rằng sức bền hiếu khí và sức mạnh cơ bắp duy trì phong độ tình dục thông qua việc cải thiện chức năng mạch máu, và thể lực tốt có thể bù đắp cho sự suy giảm chức năng tình dục do tuổi tác [5]. Điểm hạn chế là nghiên cứu có thiết kế cắt ngang nên chưa khẳng định được mối quan hệ nhân quả tuyệt đối, đòi hỏi các nghiên cứu theo dõi dọc trong tương lai [5].
Những hiểu lầm phổ biến về lộc giác
Hiểu lầm lớn nhất hiện nay là đồng nhất việc bổ sung lộc giác với việc tiêm hoặc kích thích tăng testosterone tự nhiên. Lộc giác về bản chất chứa nhiều khoáng chất, canxi, phốt pho và các chuỗi peptide hoặc protein dạng keo, hữu ích trong việc hỗ trợ xương khớp như nghiên cứu trên chuột đã chỉ ra [3]. Dược liệu này hoàn toàn không chứa testosterone tự do ở dạng hoạt tính có thể nâng nồng độ hormone máu người lên ngưỡng điều trị.
Hiểu lầm thứ hai là quan niệm lộc giác ngâm rượu uống càng nhiều càng sung mãn. Rượu thuốc nồng độ cồn cao khi lạm dụng lâu ngày không những không cải thiện sinh lý mà còn gây tổn thương tế bào gan, xơ cứng mạch máu và ức chế hệ thần kinh trung ương – những yếu tố trực tiếp dẫn tới rối loạn cương dương và triệt tiêu lợi ích từ thể lực mạch máu [5].
Ai nên thận trọng khi muốn dùng lộc giác?
Người đang mắc các bệnh lý chuyển hóa, tim mạch hoặc huyết áp không nên tự ý dùng lộc giác, đặc biệt là các chế phẩm ngâm rượu. Dữ liệu từ thử nghiệm năm 2016 cho thấy dịch chiết gạc hươu có xu hướng kích hoạt hệ thần kinh giao cảm [4]. Việc kích thích thần kinh giao cảm có thể làm tăng nhẹ nhịp tim hoặc co mạch ở một số cơ địa nhạy cảm [4].
Những người có tiền sử bệnh gan, thận, người bị nóng trong, sốt cao hoặc đang sử dụng các thuốc điều trị rối loạn cương dương chuyên biệt cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng bất kỳ sản phẩm bổ trợ nào. Tuyệt đối không thay thế phác đồ điều trị y khoa bằng các bài thuốc truyền miệng.
Gợi ý cải thiện sinh lực an toàn từ khoa học
Thay vì tìm kiếm các thần dược đắt đỏ chưa được kiểm chứng đầy đủ như lộc giác, nam giới nên tập trung vào các giải pháp đã được chứng minh rõ ràng:
Rèn luyện thể lực toàn diện: Hãy chú trọng cả bài tập sức bền (chạy bộ, đạp xe, bơi lội để cải thiện VO2 peak) và bài tập sức mạnh (tập kháng lực, nâng tạ để tăng lực nắm HGS) [5]. Việc duy trì thể lực cao giúp bảo vệ chức năng mạch máu đàn hồi tốt, từ đó trực tiếp duy trì khả năng cương dương và giảm nguy cơ rối loạn chức năng tình dục do lão hóa [5].
Dinh dưỡng và thăm khám: Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc để cơ thể tự điều hòa hệ thống nội tiết. Nếu nhận thấy các dấu hiệu suy giảm ham muốn hoặc rối loạn cương dương nghiêm trọng, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa nam học để xét nghiệm định lượng testosterone và kiểm tra hệ mạch máu cụ thể, thay vì tự ý bồi bổ lộc giác không rõ nguồn gốc.
Kết luận
Lộc giác là một vị thuốc cổ truyền có giá trị hỗ trợ nhất định đối với sức khỏe xương khớp trên mô hình thí nghiệm, nhưng lời đồn thổi về khả năng tăng cường sinh lý vượt trội hay tăng trực tiếp hormone testosterone ở người vẫn chưa có bằng chứng khoa học xác thực. Một lối sống năng động, chăm chỉ rèn luyện sức bền tim mạch và sức mạnh cơ bắp mới chính là chìa khóa vững chắc, an toàn giúp nam giới duy trì phong độ dài lâu.
