Nhiều người tìm đến các khoáng chất tự nhiên như một giải pháp hỗ trợ kiểm soát huyết áp bên cạnh việc điều chỉnh lối sống. Trong đó, bổ sung magie là phương pháp được quan tâm hàng đầu nhờ vai trò thiết yếu của vi chất này đối với hệ tim mạch.

Các phân tích gộp lâm sàng cho thấy magie thực sự có khả năng hỗ trợ hạ huyết áp tâm thu và tâm trương, đặc biệt rõ rệt ở mức liều từ 360–370 mg/ngày trở lên. Dù vậy, hiệu quả giảm huyết áp của khoáng chất này ở mức khiêm tốn và đóng vai trò hỗ trợ chứ không thay thế thuốc điều trị.

Cơ chế giúp giãn mạch và hạ áp của magie

Magie đóng vai trò then chốt trong hoạt động sinh lý của tế bào cơ trơn mạch máu. Tác dụng làm giãn động mạch ngoại biên của magie giúp làm giảm sức cản mạch máu toàn thân [1].

Cơ chế giãn mạch này đạt được thông qua sự tác động trực tiếp của magie lên nồng độ canxi nội bào, quá trình sản xuất prostacyclin và mức độ nhạy cảm của mạch máu đối với angiotensin II [1].

Ở cấp độ tế bào, việc bổ sung magie đường uống đã được ghi nhận làm tăng nồng độ magie huyết thanh và nội bào, đồng thời làm tăng bài tiết khoáng chất này qua nước tiểu [2]. Song song đó, nồng độ kali nội bào gia tăng trong khi nồng độ canxi và natri nội bào suy giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho sự thư giãn của thành mạch [2].

Hiệu quả hạ áp qua các phân tích gộp lớn

Bằng chứng từ các phân tích gộp thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) cho thấy tác động hạ áp của magie phụ thuộc đáng kể vào liều dùng và đặc điểm bệnh lý nền của người tham gia.

Một phân tích gộp gồm 20 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 1.220 người (gồm 14 nghiên cứu trên bệnh nhân tăng huyết áp và 6 trên người có huyết áp bình thường) với liều từ 10–40 mmol/ngày (tương đương 240–960 mg/ngày) cho thấy mức giảm gộp chung chưa lớn: huyết áp tâm thu giảm 0,6 mm Hg (KTC 95%: -2,2 đến 1,0) và huyết áp tâm trương giảm 0,8 mm Hg (KTC 95%: -1,9 đến 0,4) [3], [4]. Tuy nhiên, nghiên cứu ghi nhận hiệu ứng phụ thuộc liều rõ nét: mỗi khi tăng liều thêm 10 mmol magie/ngày, huyết áp tâm thu giảm 4,3 mm Hg (KTC 95%: 6,3 đến 2,2; p < 0,001) và huyết áp tâm trương giảm 2,3 mm Hg (KTC 95%: 4,9 đến 0,0; p = 0,09) [3], [4].

Một phân tích gộp khác gồm 12 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng theo dõi từ 8 đến 26 tuần trên 545 bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát ghi nhận bổ sung magie không làm giảm đáng kể huyết áp tâm thu (chênh lệch trung bình: -1,3 mm Hg, KTC 95%: -4,0 đến 1,5), nhưng làm giảm có ý nghĩa thống kê huyết áp tâm trương (chênh lệch trung bình: -2,2 mm Hg, KTC 95%: -3,4 đến -0,9) [3], [5].

Phân tích gộp trên 22 thử nghiệm lâm sàng với 1.173 người trưởng thành (cả người bình thường và người tăng huyết áp) theo dõi từ 3 đến 24 tuần (thời gian trung bình 11,3 tuần) cho thấy việc bổ sung magie ở khoảng liều 120–973 mg/ngày làm giảm huyết áp tâm thu trung bình 3–4 mm Hg và huyết áp tâm trương 2–3 mm Hg [3], [1]. Hiệu quả giảm áp này thể hiện rõ rệt hơn khi liều bổ sung hàng ngày vượt mức 370 mg [3], [1].

Tác dụng này cũng được xác nhận trong phân tích gộp gồm 34 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 2.028 người (18 thử nghiệm ở người bình thường và 16 thử nghiệm ở người tăng huyết áp không mắc bệnh thận mạn), với mức liều trung vị 368 mg/ngày trong thời gian trung vị 3 tháng, ghi nhận mức giảm huyết áp tâm thu là 2,00 mm Hg (KTC 95%: 0,43 đến 3,58) và huyết áp tâm trương là 1,78 mm Hg (KTC 95%: 0,73 đến 2,82) [6]. Kết quả tương tự cũng được báo cáo với liều trung vị 368 mg/ngày làm giảm tâm thu 2,0 mm Hg và tâm trương 1,8 mm Hg [7].

Tác động trên nhóm người có rối loạn chuyển hóa

Nhóm đối tượng có bệnh lý mạn tính không lây hoặc hội chứng chuyển hóa ghi nhận mức đáp ứng huyết áp tương đối tích cực khi dùng khoáng chất này.

Một phân tích gộp công bố năm 2017 tổng hợp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên 543 người có kháng insulin, tiền tiểu đường hoặc các bệnh mạn tính không lây khác [8]. Các thử nghiệm này kéo dài từ 1 đến 6 tháng (trung bình 3,6 tháng) với liều magie nguyên tố dao động từ 365 đến 450 mg/ngày [8].

Kết quả phân tích cho thấy nhóm dùng magie có mức giảm vượt trội so với nhóm chứng, cụ thể làm giảm trung bình 4,18 mm Hg đối với huyết áp tâm thu và 2,27 mm Hg đối với huyết áp tâm trương [8]. Ngoài ra, ở người mắc đái tháo đường týp 2, phân tích gộp trên 370 bệnh nhân với liều trung vị 360 mg/ngày trong 13 tuần còn giúp hạ đường huyết lúc đói 10,1 mg/dL [7].

Các dạng muối magie và mức hấp thu thực tế

Hiệu quả của việc bổ sung magie phụ thuộc nhiều vào khả năng hấp thu và dạng muối sử dụng trong các nghiên cứu lâm sàng.

Các tổng quan phân tích chỉ ra sự không đồng nhất giữa kết quả các nghiên cứu xuất phát từ loại muối magie, hàm lượng cũng như đặc điểm dân số nghiên cứu [7], [2]. Chẳng hạn, một thử nghiệm can thiệp với liều 400 mg magie oxit (magnesium oxide) mỗi ngày làm tăng nồng độ magie huyết thanh thêm 0,07 mEq/L [7]. Tuy nhiên, một thử nghiệm mù đôi ngẫu nhiên trên 13 bệnh nhân dùng liều rất cao là 40 mmol (972 mg) magie aspartate mỗi ngày trong 3 tháng lại không ghi nhận thay đổi trên huyết áp [1].

Ngoài ra, magie còn hỗ trợ chức năng nội mô thành mạch. Một phân tích gộp trên 6 thử nghiệm ngẫu nhiên với 262 bệnh nhân dùng liều từ 107 đến 730 mg/ngày trong thời gian trung vị 3 tháng cho thấy bổ sung magie làm tăng đáng kể độ giãn mạch qua dòng chảy (FMD) với mức chênh lệch 2,97% [6].

Hiểu lầm thường gặp và giới hạn bằng chứng

Nhiều người lầm tưởng rằng cứ uống magie liều cao là huyết áp sẽ trở về mức bình thường. Thực tế, không phải mọi nghiên cứu đều ghi nhận tác động hạ áp.

Nghiên cứu TOHP (Trial of Hypertension Prevention) theo dõi 698 bệnh nhân trong suốt 6 tháng điều trị magie đã không tìm thấy bất kỳ lợi ích hạ áp nào [2]. Tương tự, một nghiên cứu tại Mỹ trên phụ nữ có huyết áp bình thường dùng liều 14 mmol (336 mg) magie mỗi ngày trong 16 tuần cũng không ghi nhận tác dụng hạ huyết áp so với nhóm giả dược [1]. Thử nghiệm phi công năm 2018 dùng bổ sung magie cũng không cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thay đổi huyết áp so với nhóm chứng [7].

Do đó, các bằng chứng khoa học hiện tại chỉ xếp magie vào nhóm hỗ trợ cải thiện chỉ số huyết áp khiêm tốn [4]. Bổ sung magie đơn thuần không thể thay thế phác đồ điều trị tăng huyết áp được chỉ định.

Nhóm đối tượng cần thận trọng

Dù là khoáng chất quen thuộc, việc tự ý bổ sung magie liều cao tiềm ẩn rủi ro đối với một số tình trạng bệnh lý nhất định.

Người mắc bệnh thận mạn tính nặng cần đặc biệt cẩn trọng. Một thử nghiệm nhỏ trên bệnh nhân chạy thận nhân tạo 3 lần mỗi tuần sử dụng magie oxit liều 440 mg (3 lần/tuần) trong 6 tháng không ghi nhận cải thiện chức năng giãn mạch nội mô [6]. Ở nhóm suy thận giai đoạn cuối, việc bài tiết magie qua thận bị suy giảm, dễ dẫn đến nguy cơ tích lũy khoáng chất trong cơ thể.

Người đang dùng thuốc hạ huyết áp cũng cần tham khảo ý kiến bác sĩ. Các phân tích tổng quan trên 44 nghiên cứu cho thấy magie có thể hiệp đồng làm tăng tác dụng hạ áp của các thuốc điều trị tăng huyết áp [3], [2]. Bổ sung liều từ 10 đến 15 mmol/ngày có thể làm hạ thêm chỉ số huyết áp ở nhóm bệnh nhân này [1], đòi hỏi phải theo dõi chặt chẽ để tránh nguy cơ hạ huyết áp quá mức.

Hướng dẫn bổ sung và liều lượng phù hợp

Dựa trên dữ liệu lâm sàng, mức liều magie nguyên tố mang lại hiệu quả hạ huyết áp rõ rệt nhất thường nằm trong khoảng từ 360 mg đến 450 mg mỗi ngày [7], [8], đặc biệt khi vượt ngưỡng 370 mg/ngày [3], [1].

Thời gian bổ sung cần duy trì đủ lâu để ghi nhận sự thay đổi, đa phần các nghiên cứu có hiệu quả can thiệp kéo dài từ 8 đến 24 tuần, với thời gian trung vị thường là 3 tháng (khoảng 11 đến 13 tuần) [7], [8], [6], [1].

Người có nhu cầu bổ sung nên bắt đầu bằng chế độ ăn giàu thực phẩm tự nhiên và chỉ sử dụng viên uống bổ sung khi có sự tư vấn chuyên môn. Khi dùng kèm thuốc điều trị tim mạch, người bệnh bắt buộc phải trao đổi trước với bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn.

Bổ sung magie liều thích hợp mang lại lợi ích hỗ trợ hạ áp khiêm tốn nhưng có ý nghĩa đối với sức khỏe tim mạch. Việc duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống cân bằng và tuân thủ chỉ định y khoa vẫn là nền tảng cốt lõi để kiểm soát huyết áp lâu dài.