Nhiều người tìm đến các loại trà thảo mộc giảm cân với hy vọng nhanh chóng thu gọn vóc dáng mà không cần ăn kiêng hay tập luyện khắt khe. Trong số đó, trà đông quỳ (Malva verticillata) thường được quảng bá như một giải pháp thần kỳ giúp tiêu mỡ, thải độc cơ thể. Chỉ sau vài lần uống, người dùng thấy kim bàn cân dịch chuyển rõ rệt và cảm thấy bụng nhẹ đi nhanh chóng.
Tuy nhiên, sự thật là trà đông quỳ không có cơ chế nào giúp tiêu hao hay đốt cháy mô mỡ thừa. Trọng lượng sụt giảm chủ yếu bắt nguồn từ tác dụng nhuận tràng, tăng bài tiết và làm mất nước tạm thời của đường ruột. Việc lầm tưởng giữa mất nước và giảm mỡ thực tế có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe.
Bản chất hiện tượng sụt cân sau khi dùng trà
Khi uống các loại trà thảo dược có tính nhuận tràng, người dùng thường đi ngoài nhiều lần và phân lỏng hơn bình thường. Quá trình này đẩy nhanh thức ăn qua ruột và rút bớt dịch thể khỏi lòng ruột khiến trọng lượng cơ thể giảm sút ngay trong ngày. Đây hoàn toàn là hiện tượng mất nước và đào thải phân ứ đọng, không phải sự thu nhỏ của các tế bào mỡ dưới da hay mỡ nội tạng.
Mỡ cơ thể chỉ tiêu hao khi có sự thâm hụt năng lượng kéo dài, tức là lượng calo tiêu thụ lớn hơn lượng nạp vào. Uống trà thảo mộc không làm tăng mức tiêu thụ calo toàn thân để kích hoạt quá trình oxy hóa chất béo. Ngay khi cơ thể được bù đủ nước và ăn uống bình thường trở lại, cân nặng sẽ hồi phục về mức ban đầu.
Tác động nhuận tràng từ các thành phần liên quan
Để hiểu tại sao các sản phẩm mang tên đông quỳ gây đi ngoài nhiều, cần xem xét các nghiên cứu về chiết xuất thực vật cùng chi và thành phần thực tế trong trà. Nghiên cứu thực nghiệm năm 2017 trên chuột đực Wistar bị táo bón do dùng loperamide đã phân tích chiết xuất nước từ lá cây cùng chi Malva sylvestris [1]. Chuột được chia thành sáu nhóm, mỗi nhóm 6 con, thử nghiệm các liều 100, 200 và 400 mg/kg thể trọng qua đường uống [1].
Kết quả cho thấy chiết xuất Malva sylvestris giúp giảm táo bón phụ thuộc vào liều lượng thông qua việc gia tăng trọng lượng, tần suất và lượng nước trong phân [1]. Các nhà nghiên cứu kết luận chiết xuất này thúc đẩy nhu động đường tiêu hóa và kích thích tiết nước vào lòng ruột, đồng thời giảm căng thẳng oxy hóa ở đại tràng [1]. Dù nghiên cứu này thực hiện trên loài Malva sylvestris ở động vật chứ không phải trực tiếp trên lá Malva verticillata ở người, nó giải thích phần nào tính chất kích thích bài tiết nước của nhóm thực vật này [1].
Nghiên cứu chỉ ra nguồn gốc chất tẩy xổ trong trà thảo mộc
Một điểm mấu chốt được khoa học làm sáng tỏ là sự xuất hiện của các chất nhuận tràng mạnh trong những gói trà giảm cân gắn mác đông quỳ. Nghiên cứu công bố năm 2001 đã phân tích lá Malva verticillata để xác định xem loại lá này có chứa hoạt chất sennoside hay không [2]. Bằng phương pháp sắc ký lớp mỏng và sắc ký lỏng hiệu năng cao, các nhà khoa học xác định lá cây Malva verticillata hoàn toàn không chứa sennoside A hoặc sennoside B [2].
Tuy nhiên, khi kiểm tra 10 mẫu trà bảo vệ sức khỏe chứa lá đông quỳ thu mua trên thị trường, kết quả cho thấy tất cả các mẫu đều chứa lá và gân lá của cây senna (phan tả diệp) [2]. Lượng sennoside nhỏ nhất được tìm thấy trong các mẫu trà này là 6,1 mg/túi [2]. Nghiên cứu đi đến kết luận rằng hoạt chất sennoside có tác dụng nhuận tràng, tẩy xổ trong các loại trà giảm cân chứa đông quỳ không bắt nguồn từ lá đông quỳ mà thực chất đến từ thành phần lá senna được phối trộn vào [2].
Các hoạt tính sinh học khác của đông quỳ trong phòng thí nghiệm
Bỏ qua những lời đồn thổi về việc đốt mỡ, đông quỳ đã được nghiên cứu ở nhiều khía cạnh sinh học khác nhau. Nghiên cứu năm 2018 kiểm tra phân đoạn nước phần trên mặt đất của Malva verticillata trên ấu trùng cá sọc ngựa bị tổn thương đảo tụy do alloxan [3]. Các nhà nghiên cứu đã phân lập được malvaflavone A cùng 5 hợp chất flavonoid khác [3]. Ở nồng độ 0,1 micromol, các hợp chất 1, 3, 4 và 6 giúp cải thiện kích thước đảo tụy ở cá sọc ngựa, đồng thời thể hiện hoạt tính chống oxy hóa cao trong các thử nghiệm ABTS, ORAC và SOD [3].
Về mặt xương khớp, nghiên cứu năm 2016 trên đại thực bào tủy xương cho thấy chiết xuất nước hạt Malva verticillata ức chế quá trình tạo hủy cốt bào do RANKL kích thích [4]. Chiết xuất này ức chế mạnh biểu hiện của c-Fos và NFATc1, làm giảm hoạt động tiêu xương của hủy cốt bào trưởng thành [4]. Tiếp đó, nghiên cứu năm 2020 chỉ ra rằng lá Malva verticillata lên men bằng vi khuẩn Bacillus subtilis MV1 trong 7 ngày ở 30 độ C giúp tăng hoạt tính chống oxy hóa và kích thích tế bào C3H10T1/2 biệt hóa thành tạo cốt bào qua con đường tín hiệu TGF-beta [5].
Ở phương diện phục hồi nang tóc, nghiên cứu năm 2021 phân lập axit linoleic từ hạt Malva verticillata [6]. Hoạt chất này giúp kích hoạt tín hiệu Wnt/beta-catenin, thúc đẩy tế bào nhú bì nang tóc người tăng sinh và ức chế protein DKK-1 liên quan đến rụng tóc do dihydrotestosterone [6]. Tuy nhiên, toàn bộ các thử nghiệm trên chỉ giới hạn ở mức tế bào hoặc động vật và không có bất kỳ dữ liệu nào chứng minh đông quỳ có khả năng tiêu biến mỡ thừa ở người [6] [3] [4] [5].
Những hiểu lầm thường gặp về trà giảm cân
Hiểu lầm phổ biến nhất là đánh đồng cảm giác nhẹ bụng và sụt cân nhanh với việc đốt cháy mỡ thừa thành công. Khi ruột bị kích thích tháo rỗng liên tục do thành phần nhuận tràng như sennoside, khối lượng chất thải và nước trong cơ thể giảm mạnh [2]. Người dùng dễ ngộ nhận rằng sản phẩm đang có hiệu quả đào thải chất béo tích tụ lâu ngày.
Một sai lầm khác là tin rằng các sản phẩm thảo dược hoàn toàn vô hại nên có thể uống thay nước lọc mỗi ngày. Việc lạm dụng trà nhuận tràng kéo dài để duy trì cân nặng khiến cơ thể mất dịch và chất điện giải, gây rối loạn hoạt động tự nhiên của hệ tiêu hóa. Chưa kể, nhiều sản phẩm trà trôi nổi không công bố rõ tỷ lệ pha trộn lá senna, khiến người dùng vô tình nạp các hợp chất tẩy xổ liều cao mà không hề hay biết [2].
Nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng
Những người đang gặp vấn đề về tiêu hóa như tiêu chảy mạn tính, viêm loét đại tràng hoặc hội chứng ruột kích thích không nên sử dụng các loại trà có tính tẩy xổ. Hoạt động kích thích co bóp và bài tiết nước vào lòng ruột có thể làm trầm trọng thêm các cơn đau thắt bụng và khiến tình trạng mất nước trở nên nguy hiểm [1].
Người có bệnh lý về thận, tim mạch hoặc đang sử dụng các loại thuốc điều trị cần tuyệt đối thận trọng. Sự mất cân bằng điện giải do mất nước cấp tính có thể ảnh hưởng xấu đến chức năng lọc của thận và nhịp tim. Hiện tại chưa có nghiên cứu an toàn trên phụ nữ mang thai và người cho con bú, do đó các nhóm đối tượng này không nên tự ý dùng các loại trà thảo mộc giảm cân.
Lời khuyên áp dụng thực tế và quản lý cân nặng
Nếu muốn sử dụng trà thảo mộc như một thức uống thưởng thức thông thường, người tiêu dùng cần đọc kỹ nhãn thành phần để kiểm tra xem có chứa thành phần nhuận tràng như lá senna hay không [2]. Chỉ nên dùng lượng vừa phải và dừng lại ngay khi xuất hiện dấu hiệu đau quặn bụng hoặc tiêu chảy nhiều lần.
Việc giảm mỡ thừa bền vững đòi hỏi một chiến lược tổng thể về lối sống thay vì trông chờ vào các loại trà thảo dược. Người muốn cải thiện vóc dáng cần duy trì chế độ ăn uống cân bằng, kiểm soát tổng lượng calo nạp vào và tăng cường vận động thể chất hàng ngày. Khi có ý định áp dụng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ cân nặng nào, người dùng nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo an toàn.
Trà đông quỳ hay các sản phẩm thảo mộc nhuận tràng chỉ tạo ra cảm giác sụt cân ảo thông qua cơ chế đào thải nước và phân ứ đọng tạm thời. Hiểu đúng bản chất khoa học giúp người tiêu dùng tỉnh táo trước các bẫy quảng cáo thần thánh hóa công dụng giảm mỡ. Xây dựng lối sống lành mạnh với dinh dưỡng hợp lý vẫn luôn là con đường duy nhất để giảm cân an toàn và duy trì sức khỏe dài lâu.