Trả lời ngắn: Chưa có thử nghiệm lâm sàng ở người cho thấy trà hoa cúc làm tăng mật độ khoáng xương hoặc ngăn gãy xương ở phụ nữ sau mãn kinh. Một thử nghiệm nhỏ về viên chiết xuất hoa cúc đánh giá triệu chứng mãn kinh trong 12 tuần, không đo mật độ xương; nghiên cứu tế bào cũng không thể chứng minh hiệu quả trong cơ thể người [1,2,3]. Vì vậy, có thể uống trà như đồ uống nếu phù hợp, nhưng không nên xem đây là cách điều trị hay phòng loãng xương. Nếu có nguy cơ gãy xương, hãy trao đổi với bác sĩ về đánh giá nguy cơ và biện pháp đã được khuyến nghị [4,5].

Trà hoa cúc có phải trà dùng để cải thiện xương?

Hoa cúc dùng làm trà thường là hoa khô của cúc Đức (Matricaria recutita, còn gọi Matricaria chamomilla) hoặc cúc La Mã (Chamaemelum nobile). Thành phần hóa học khác nhau theo loài, phần cây, cách chế biến và sản phẩm. Vì thế, một nghiên cứu trên chiết xuất chuẩn hóa hoặc hỗn hợp thảo dược không tự động áp dụng cho tách trà pha tại nhà [1].

Một số thông tin quảng bá nói hoa cúc “giống estrogen” hoặc có thể hỗ trợ xương. Cần tách ba loại thông tin: tác động trong tế bào, thử nghiệm ở người về một triệu chứng, và bằng chứng trực tiếp về mật độ xương hoặc gãy xương. Ba loại này không tương đương nhau. Một chất làm thay đổi dấu ấn sinh học hoặc hoạt động của tế bào xương trong phòng thí nghiệm chưa chứng minh người uống trà sẽ có xương chắc hơn.

Nghiên cứu ở người đã đo mật độ xương chưa?

Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên mù ba, 80 phụ nữ quanh thời kỳ mãn kinh được phân vào nhóm viên hoa cúc hoặc giả dược trong 12 tuần. Can thiệp là viên Matricaria chamomilla 100 mg, được mô tả có 1,2% apigenin và dùng bốn lần mỗi ngày; mục tiêu chính là đánh giá thang điểm triệu chứng mãn kinh [2]. Đây là chế phẩm bổ sung với liều và thành phần định lượng, không phải một tách trà thông thường.

Kết quả về triệu chứng trong thử nghiệm đó không trả lời câu hỏi xương: nghiên cứu không đo mật độ khoáng xương bằng DXA, không theo dõi gãy xương và thời gian 12 tuần quá ngắn để suy ra tác động lâu dài lên các kết cục này [2]. Cũng không thể quy kết lợi ích của một chế phẩm đơn lẻ cho trà phối hợp hoặc sản phẩm khác có hàm lượng không rõ.

NCCIH nhận định bằng chứng đáng tin cậy hiện chưa đủ để xếp hạng hiệu quả lâm sàng của hoa cúc cho các tình trạng cụ thể; tờ thông tin này không xác lập hoa cúc là phương pháp phòng hay điều trị loãng xương [1]. Các thử nghiệm về triệu chứng mãn kinh, giấc ngủ hoặc lo âu—nếu có—cần được đọc đúng theo kết cục chúng thực sự đo, thay vì suy rộng thành tác động lên xương.

Nghiên cứu tế bào có ý nghĩa gì?

Một bài tổng quan về hoa cúc mô tả nghiên cứu tiền lâm sàng trong đó chiết xuất hoa cúc ảnh hưởng đến biệt hóa của tế bào tạo xương. Tác giả đồng thời nêu cần thêm nghiên cứu trước khi cân nhắc ứng dụng lâm sàng [3]. Kết quả này có thể gợi ý câu hỏi nghiên cứu, nhưng không cho biết lượng hoạt chất nào đi vào máu sau khi uống trà, tác động có lặp lại ở người hay không, hoặc có làm giảm gãy xương hay không.

Trong cơ thể, xương liên tục được tạo mới và tiêu hủy; mật độ xương còn chịu ảnh hưởng bởi tuổi, thời gian từ khi mãn kinh, di truyền, vận động, dinh dưỡng, bệnh nền và một số thuốc. Kết quả trên một loại tế bào trong điều kiện phòng thí nghiệm không thể tính đến đầy đủ các yếu tố đó. Cũng không thể dùng “có hoạt tính estrogen trong thí nghiệm” để kết luận sản phẩm sẽ thay thế estrogen hoặc thuốc điều trị loãng xương.

Vì sao xương cần được quan tâm sau mãn kinh?

Sau mãn kinh, nồng độ estrogen giảm và quá trình mất xương có thể tăng trong một giai đoạn. Tuy nhiên, nguy cơ gãy xương của mỗi người không chỉ dựa vào tuổi mãn kinh hay một loại thực phẩm: tiền sử gãy xương do chấn thương nhẹ, cân nặng thấp, hút thuốc, dùng glucocorticoid kéo dài, bệnh ảnh hưởng đến xương, tiền sử gia đình và nguy cơ té ngã đều có thể quan trọng [4,5].

Đo mật độ xương bằng DXA là một phần của đánh giá khi phù hợp, nhưng quyết định có cần đo và có cần điều trị còn dựa trên tổng nguy cơ gãy xương và bối cảnh sức khỏe. Hướng dẫn NOGG khuyến nghị đánh giá nguy cơ gãy xương bằng FRAX khi có yếu tố nguy cơ; đo mật độ xương có thể giúp xác định nguy cơ ở nhóm phù hợp. Người có nguy cơ cao cần được đánh giá điều trị thay vì dựa vào một loại trà [4].

Điều gì có bằng chứng thực tế hơn để bảo vệ xương?

Hướng dẫn NOGG 2024 khuyên duy trì chế độ ăn cân bằng, có đủ canxi và vitamin D từ khẩu phần; bổ sung khi cần thiết, tránh hút thuốc, điều độ rượu bia và kết hợp hoạt động chịu trọng lượng với bài tập tăng sức mạnh cơ [4]. Đây là khuyến nghị sức khỏe xương tổng thể, không có nghĩa mọi người cần tự uống viên canxi hoặc vitamin D liều cao. Nhu cầu bổ sung phụ thuộc khẩu phần, tình trạng thiếu hụt, bệnh lý và thuốc đang dùng.

Nếu đã được chẩn đoán loãng xương hoặc có gãy xương do chấn thương nhẹ, các biện pháp lối sống không thay thế thuốc khi bác sĩ xác định cần điều trị. NOGG khuyến nghị thuốc cho người có nguy cơ gãy xương cao hoặc rất cao và lựa chọn dựa trên nguy cơ, chống chỉ định, lợi ích, tác dụng phụ và ưu tiên của người bệnh [4]. Không tự ngừng thuốc chống loãng xương để chuyển sang thảo dược.

Có nên uống trà hoa cúc không?

Uống trà ở lượng thường dùng trong thực phẩm thường được xem là an toàn với đa số người, nhưng “an toàn như thực phẩm” không đồng nghĩa “có tác dụng chữa bệnh”. Hoa cúc có thể gây dị ứng, đặc biệt ở người nhạy cảm với cúc dại, cúc vạn thọ, cúc họa mi hoặc các cây cùng họ. NCCIH cũng lưu ý khả năng tương tác với warfarin, một số thuốc được chuyển hóa qua gan và thuốc an thần; người đang dùng thuốc nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng chế phẩm bổ sung [1].

NCCIH nêu hoa cúc có thể có một số tác động giống estrogen và cảnh báo thận trọng với một số tình trạng nhạy cảm estrogen, chẳng hạn ung thư vú hoặc tử cung [1]. Đây không phải bằng chứng hoa cúc làm tăng mật độ xương, cũng không đồng nghĩa một tách trà sẽ gây hại cho mọi người. Người có tiền sử bệnh nhạy cảm hormone nên trao đổi cá nhân với bác sĩ, nhất là trước khi dùng viên chiết xuất đậm đặc hoặc sản phẩm phối hợp.

Khi chọn uống, hãy xem đây là đồ uống không đường nếu phù hợp với khẩu phần, không dùng thay nước hoặc thức ăn giàu dinh dưỡng, và không trì hoãn việc kiểm tra nguy cơ loãng xương. Nếu đang điều trị, hãy báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về trà thảo dược và thực phẩm bổ sung bạn dùng.

Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?

Hãy hỏi bác sĩ nếu từng gãy xương sau một va chạm nhẹ, giảm chiều cao, đau lưng mới xuất hiện, dùng corticoid kéo dài, có bệnh ảnh hưởng chuyển hóa xương, hoặc có cha mẹ từng gãy cổ xương đùi. Đau lưng dữ dội mới xuất hiện hoặc sau chấn thương cần được đánh giá, đặc biệt ở người đã biết có loãng xương. Đừng chờ thử trà để xem triệu chứng có hết hay không.

Để hiểu cách đọc một tuyên bố về thảo dược và xương, xem thêm bài bạch truật và bằng chứng về phòng loãng xương sau mãn kinh. Cùng một nguyên tắc áp dụng: cơ chế hoặc dữ liệu tiền lâm sàng không đủ để khẳng định lợi ích lâm sàng.

Câu hỏi thường gặp

Trà hoa cúc có làm tăng mật độ xương không?

Chưa có thử nghiệm lâm sàng ở người được nêu trong các nguồn này chứng minh trà hoa cúc làm tăng mật độ xương hoặc giảm gãy xương. Không nên dùng trà thay cho đánh giá nguy cơ hay điều trị đã được chỉ định.

Nghiên cứu viên hoa cúc ở phụ nữ mãn kinh có chứng minh lợi ích cho xương không?

Không. Thử nghiệm 80 người đánh giá triệu chứng mãn kinh trong 12 tuần, không đo mật độ xương hoặc gãy xương. Hơn nữa, viên chiết xuất chuẩn hóa không tương đương trà pha uống [2].

Nghiên cứu tế bào tạo xương có đủ để khuyến nghị dùng hoa cúc?

Không. Nghiên cứu tế bào giúp hình thành giả thuyết, nhưng chưa cho biết hiệu quả và độ an toàn ở người. Cần thử nghiệm lâm sàng với sản phẩm được xác định rõ và kết cục xương phù hợp [3].

Uống trà hoa cúc có an toàn nếu đang dùng thuốc?

Không thể trả lời chung cho mọi thuốc và mọi người. NCCIH ghi nhận một số tương tác đã được báo cáo, gồm warfarin và thuốc chuyển hóa qua gan; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang dùng thuốc thường xuyên [1].

Tôi nên làm gì để giảm nguy cơ loãng xương sau mãn kinh?

Đánh giá nguy cơ cá nhân; bảo đảm chế độ ăn đủ canxi và vitamin D, tập chịu trọng lượng và tăng sức mạnh phù hợp, tránh thuốc lá, hạn chế rượu bia; hỏi bác sĩ xem có cần đo DXA hoặc điều trị không [4].

Kết luận

Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đủ để nói trà hoa cúc cải thiện mật độ xương sau mãn kinh. Một nghiên cứu tế bào và một thử nghiệm về triệu chứng mãn kinh không thay thế được thử nghiệm đo mật độ xương hoặc gãy xương. Có thể uống như đồ uống nếu phù hợp với sức khỏe và thuốc đang dùng, nhưng không coi đây là biện pháp phòng hay điều trị loãng xương. Khi có yếu tố nguy cơ, đánh giá và chăm sóc theo hướng dẫn lâm sàng đáng tin cậy hơn việc tự dựa vào một loại trà.

Tài liệu tham khảo

[1] National Center for Complementary and Integrative Health. Chamomile: Usefulness and Safety. Updated November 2024. https://www.nccih.nih.gov/health/chamomile.

[2] Efficacy and safety of Matricaria chamomilla intervention in managing menopausal symptoms: a triple-blind clinical trial. PMID: 39836709. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39836709/.

[3] McKay DL, Blumberg JB. Chamomile: A herbal medicine of the past with bright future. Mol Med Rep. 2010;3(6):895–901. PMID: 21132119. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2995283/.

[4] National Osteoporosis Guideline Group. NOGG 2024: Clinical guideline for the prevention and treatment of osteoporosis. https://www.nogg.org.uk/sites/nogg/download/NOGG-Guideline-2024.pdf.

[5] National Institute on Aging. Osteoporosis. https://www.nia.nih.gov/health/osteoporosis/osteoporosis.