Trà xanh đường uống: Polyphenol giúp giảm nhờn da ra sao?

Làn da bóng dầu luôn là nỗi ám ảnh thường trực của nhiều người, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Không ít người tìm đến trà xanh như một giải pháp thanh lọc cơ thể và kỳ vọng việc uống trà mỗi ngày sẽ giúp kiềm dầu, ngăn mụn từ sâu bên trong.

Uống trà xanh có thực sự giúp kiểm soát bã nhờn trên da mặt? Bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy các polyphenol trong trà xanh có tác dụng sinh học tích cực, nhưng dữ liệu lâm sàng trực tiếp trên đường uống vẫn còn rất khiêm tốn so với đường bôi ngoài da.

Khái niệm về polyphenol trong trà xanh

Trà xanh được chế biến từ lá cây trà có tên thực vật là Camellia sinensis ^[1]. Trà chứa gần 4.000 hợp chất có hoạt tính sinh học, trong đó một phần ba là các polyphenol ^[1]. Nhóm chất này bao gồm các flavonoid chủ yếu là catechin, nổi bật là epigallocatechin-3-gallate (EGCG), epicatechin gallate (ECG), epicatechin (EC) và epigallocatechin (EGC) ^[1].

Các polyphenol là những phân tử chống oxy hóa tự nhiên xuất hiện trong nhiều loại thực phẩm như quả hạch, trái cây, rau củ, sô-cô-la, rượu vang và trà ^[2]. Chúng sở hữu đặc tính kháng khuẩn, chống viêm và chống hình thành khối u ^[2]. Sau khi được dung nạp qua đường uống, polyphenol được hấp thu qua biểu mô ruột non và đi vào vòng tuần hoàn chung của cơ thể ^[2].

Khi lưu thông trong hệ thống tuần hoàn, các chất chống oxy hóa này giữ vai trò ngăn ngừa các tổn thương oxy hóa do các gốc oxy hóa phản ứng (ROS) gây ra ^[2]. Chúng tham gia vào việc bảo vệ cơ thể trước các tác nhân viêm nhiễm và hỗ trợ bảo vệ da khỏi tác hại của bức xạ tia cực tím ^[2].

Cơ chế tác động đến tuyến bã nhờn và vi khuẩn

Quá trình tiết bã nhờn chịu sự kiểm soát chặt chẽ của các yếu tố nội tiết trong cơ thể. Các hợp chất trong trà xanh được ghi nhận mang lại lợi ích thẩm mỹ nhờ hoạt tính chống lại các rối loạn liên quan đến hormone androgen ^[3].

Bên cạnh ảnh hưởng nội tiết, polyphenol trong trà xanh còn hỗ trợ kiểm soát vi sinh vật trên da. Các catechin polyphenol của trà xanh, tiêu biểu là EGCG và ECG, đã được chứng minh có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều chủng vi khuẩn Gram âm và Gram dương ở mức độ vừa phải ^[4]. Đặc tính kháng khuẩn này kết hợp cùng khả năng chống viêm giúp điều hòa môi trường vi sinh trên bề mặt da ^[2], ^[4].

Nhờ vào việc hấp thu qua đường ruột và phân bố đến các mô, các chất này được kỳ vọng sẽ tác động trực tiếp đến thụ thể tuyến bã nhờn ^[2]. Khi bã nhờn giảm tích tụ, môi trường kỵ khí nuôi dưỡng vi khuẩn gây mụn sẽ bị hạn chế, hỗ trợ phòng ngừa mụn trứng cá tiến triển ^[2].

Nghiên cứu khoa học nói gì về đường uống và đường bôi?

Một tổng quan khoa học hệ thống năm 2017 đã rà soát cơ sở dữ liệu PubMed để đánh giá hiệu quả của polyphenol trong trà đối với việc tiết bã nhờn và mụn trứng cá ^[2]. Trong số 59 nghiên cứu được tìm thấy, chỉ có 8 nghiên cứu đáp ứng đủ tiêu chuẩn lựa chọn ^[2]. Nguồn polyphenol được kiểm tra gồm có trà xanh (6 nghiên cứu) và loại trà không xác định cụ thể (2 nghiên cứu) ^[2].

Đáng chú ý, có 2 nghiên cứu đánh giá trực tiếp tác động lên quá trình sản xuất bã nhờn và 6 nghiên cứu tập trung vào hiệu quả trị mụn trứng cá ^[2]. Tuy nhiên, có tới 7 nghiên cứu sử dụng dạng bào chế bôi ngoài da, trong khi chỉ có duy nhất 1 nghiên cứu đánh giá polyphenol dùng đường toàn thân (đường uống) ^[2]. Không có nghiên cứu nào so sánh trực tiếp song song cả hai đường dùng này ^[2]. Tổng quan rút ra kết luận rằng bằng chứng chủ yếu ghi nhận polyphenol dùng tại chỗ mang lại lợi ích giảm bã nhờn và hỗ trợ mụn, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn, chất lượng cao để đánh giá chính xác hiệu quả ngừa mụn và ức chế tổng hợp lipid qua đường uống ^[2].

Trái ngược với sự khan hiếm dữ liệu đường uống, các nghiên cứu dùng ngoài da cho thấy kết quả rõ ràng hơn. Một thử nghiệm lâm sàng mù đơn năm 2013 thực hiện trên 22 người khỏe mạnh theo thiết kế nửa mặt trong 60 ngày ^[5]. Những người tham gia được chia làm hai nhóm: nhóm 1 thoa nhũ tương chứa chiết xuất trà xanh đơn lẻ, nhóm 2 thoa nhũ tương kết hợp trà xanh và chiết xuất hoa sen, so sánh với giả dược ^[5]. Thiết bị quang học Sebumeter được dùng để đo lượng bã nhờn ngẫu nhiên trên mặt ^[5]. Kết quả cho thấy lượng bã nhờn giảm đều đặn và có ý nghĩa thống kê ở cả hai công thức so với giả dược, trong đó dạng kết hợp trà xanh và sen đạt mức giảm mạnh hơn (p = 0.0002) so với trà xanh đơn thuần (p = 0.0060) ^[5].

Năm 2016, một nghiên cứu lâm sàng khác đã đánh giá sản phẩm xịt dưỡng tóc chứa 2% chiết xuất trà xanh trên 20 người tình nguyện có da đầu nhờn suốt 28 ngày ^[3]. Sử dụng Sebumeter đo lường, sản phẩm được chứng minh giảm tiết bã nhờn da đầu rõ rệt sau 21 và 28 ngày dùng (p <= 0.024) mà không gây bất kỳ kích ứng nào ^[3].

Năm 2022, một nghiên cứu can thiệp bằng liệu pháp siêu âm dẫn thuốc (sonophoresis) kết hợp chiết xuất trà xanh, chiết xuất tre và axit lactic 5% trên phụ nữ trẻ bị mụn trứng cá ^[4]. Kết quả ghi nhận độ nhờn trên da mặt giảm xuống ở tuần thứ nhất và tuần thứ hai sau khi kết thúc liệu trình, đồng thời giảm các tổn thương viêm ^[4]. Tuy nhiên, các tác giả lưu ý phương pháp này thuộc lĩnh vực thẩm mỹ, chỉ đóng vai trò hỗ trợ chứ không thể thay thế các phác đồ điều trị da liễu chuyên sâu ^[4].

Lợi ích toàn thân và giới hạn của bằng chứng

Việc tiêu thụ trà xanh dạng uống được xác nhận là an toàn, không liên quan đến tác dụng ngoại ý nghiêm trọng ^[4]. Uống trà xanh thường xuyên mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe răng miệng, tim mạch và hỗ trợ chống oxy hóa toàn thân ^[2], ^[1].

Tại khoang miệng, bột trà xanh giúp giảm tạm thời nồng độ các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi (VSC) như H2S và CH3SH gây hôi miệng ngay sau khi dùng ^[6]. Catechin trong trà xanh còn ức chế vi khuẩn liên cầu khuẩn vùng miệng ^[7]. Ngoài ra, polyphenol trong trà xanh được ghi nhận kích hoạt quá trình tự hủy (apoptosis) của tế bào ung thư khoang miệng qua trung gian thụ thể p57 mà không làm hại tế bào biểu mô lành ^[8].

Dù có nhiều tác động sinh học tích cực sau khi hấp thu vào máu, bằng chứng chứng minh việc uống trà xanh trực tiếp làm giảm bã nhờn trên da mặt vẫn còn thiếu hụt ^[2]. Phần lớn tác dụng kiềm nhờn đo đạc bằng chỉ số khách quan hiện nay đều đến từ các chế phẩm thoa ngoài da ^[2], ^[3], ^[5]. Do đó, người dùng không nên kỳ vọng chỉ uống trà xanh là có thể giải quyết dứt điểm tình trạng da bóng dầu.

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng trà xanh trị nhờn

Nhiều người lầm tưởng rằng uống càng nhiều trà xanh đậm đặc thì da sẽ càng nhanh hết dầu. Trên thực tế, chưa có nghiên cứu nào xác định liều lượng uống tối ưu để ức chế tuyến bã nhờn ^[2]. Uống quá mức có thể gây cồn cào dạ dày hoặc mất ngủ do hàm lượng caffeine tự nhiên trong trà.

Một hiểu lầm phổ biến khác là tự ý bỏ các loại thuốc bôi hoặc thuốc uống do bác sĩ da liễu kê đơn để chuyển sang uống trà xanh thanh lọc. Nghiên cứu khẳng định các liệu pháp tự nhiên chỉ mang tính chất hỗ trợ chăm sóc da, không thể thay thế các phác đồ da liễu y khoa đối với bệnh lý da liễu hoặc mụn trứng cá nặng ^[4].

Nhiều người cũng tự pha nước trà xanh đậm đặc để rửa mặt thay cho mỹ phẩm chuẩn hóa. Tuy nhiên, các nghiên cứu đạt hiệu quả đều sử dụng chiết xuất trà xanh đã qua tinh chế và bào chế thành công thức nhũ tương hoặc dung dịch ổn định để thẩm thấu qua hàng rào da ^[3], ^[5].

Ai nên thận trọng khi uống trà xanh?

Mặc dù trà xanh đường uống không gây tác dụng phụ ở người bình thường ^[4], một số đối tượng vẫn cần cẩn trọng khi sử dụng thường xuyên:

• Người có tiền sử viêm loét dạ dày, trào ngược axit nên tránh uống trà xanh lúc bụng đói vì tanin có thể kích thích niêm mạc đường tiêu hóa.
• Người nhạy cảm với caffeine hoặc thường xuyên mất ngủ không nên uống trà xanh vào chiều muộn hoặc buổi tối.
• Phụ nữ mang thai, người đang dùng các thuốc điều trị bệnh mạn tính (tim mạch, huyết áp) cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm chiết xuất trà xanh cô đặc liều cao để tránh tương tác thuốc không mong muốn.

Gợi ý áp dụng thực tế và chăm sóc da

Để hỗ trợ kiểm soát bã nhờn và tận dụng các polyphenol một cách an toàn, bạn có thể áp dụng các bước thực tế sau:

• Thói quen uống: Uống 1-2 tách trà xanh tươi hoặc trà khô mỗi ngày sau bữa ăn khoảng 30-60 phút. Không uống nước trà quá đặc hoặc uống thay hoàn toàn nước lọc.
• Chăm sóc da bên ngoài: Tìm kiếm các sản phẩm bôi ngoài da chứa chiết xuất trà xanh ổn định (nồng độ khoảng 2%) dạng toner, serum hoặc nhũ tương kiềm dầu ^[3], ^[5].
• Kết hợp đa dạng hoạt chất: Có thể lựa chọn các công thức kết hợp chiết xuất trà xanh với các thành phần thực vật khác như hoa sen hoặc tre để tăng cường hiệu quả chống nhờn và làm dịu viêm ^[4], ^[5].
• Duy trì lối sống cân bằng: Uống đủ nước lọc hàng ngày, làm sạch da mặt đúng cách với sản phẩm dịu nhẹ, hạn chế đồ ăn nhiều đường ngọt và chất béo bão hòa để giảm kích thích tuyến bã nhờn.

Trà xanh chứa hàm lượng dồi dào các polyphenol quý giá với khả năng chống viêm, kháng khuẩn và chống oxy hóa mạnh mẽ. Dù việc thoa ngoài da đã chứng minh khả năng giảm bã nhờn rõ rệt, việc uống trà xanh chỉ nên coi là phương pháp hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Hãy kết hợp chế độ sinh hoạt điều độ cùng các sản phẩm chăm sóc da phù hợp, và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ da liễu nếu gặp các vấn đề da liễu dai dẳng.