Nhiều người tìm đến collagen peptide như một giải pháp cứu cánh cho mái tóc thưa yếu, gãy rụng. Mạng xã hội tràn ngập những lời quảng cáo về việc chỉ cần uống bột hoặc nước collagen mỗi ngày, mái tóc sẽ nhanh chóng dày mượt và bồng bềnh trở lại. Nhưng liệu thực tế có đúng như vậy?

Câu trả lời ngắn gọn: Dù các nghiên cứu tiền lâm sàng trong ống nghiệm và trên động vật ghi nhận collagen peptide kích thích tế bào mầm tóc phát triển, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn rất hạn chế [1]. Những lời quảng cáo trên mạng xã hội hiện vượt xa thực tế khoa học đã được chứng minh [1].

Collagen hỗ trợ nang tóc qua cơ chế nào

Sợi tóc được cấu tạo chủ yếu từ keratin, một loại protein giàu axit amin. Collagen peptide khi vào cơ thể sẽ phân cắt thành các axit amin và chuỗi peptide ngắn, cung cấp nguồn nguyên liệu cấu tạo nên protein sợi.

Bên cạnh vai trò dinh dưỡng, các dạng peptide thủy phân như tripeptide glycine-proline-hydroxyproline kích hoạt con đường tín hiệu nội bào GSK-3beta/beta-catenin [2]. Con đường này thúc đẩy sự tăng sinh của tế bào nhú bì (hDPCs) và tế bào bao rễ ngoài nang tóc người (hORSCs) [2]. Đồng thời, nó kích thích tiết các yếu tố tăng trưởng quan trọng như IGFBP-6, PDGF-AB, PIGF và VEGF [2].

Các peptide cá trọng lượng phân tử thấp cũng can thiệp vào trục Wnt/beta-catenin và ức chế yếu tố kìm hãm phát triển TGF-beta1 [3]. Quá trình này giúp kéo dài giai đoạn anagen (giai đoạn mọc tóc chủ động) và thúc đẩy các nang tóc đang nghỉ ngơi (giai đoạn telogen) chuyển nhanh sang giai đoạn mọc sợi tóc mới [1, 2].

Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận tín hiệu tích cực

Nhiều thử nghiệm trên tế bào và mô hình động vật đã ghi nhận tác động của collagen peptide đối với sự tăng trưởng sợi tóc.

Năm 2024, một nghiên cứu đánh giá tác dụng của AP collagen peptide (APCPs) cho thấy dưỡng chất này kích thích tế bào nhú bì và bao rễ ngoài nang tóc người nhân lên [2]. Nuôi cấy mô nang tóc người ngoài cơ thể (ex vivo) và thử nghiệm cấy ghép (patch assay) chỉ ra APCPs thúc đẩy kéo dài nang tóc và tạo thân tóc mới [2]. Khi cho chuột uống, APCPs kéo dài pha anagen, cải thiện độ dày, độ nhám và hàm lượng axit amin cystine và methionine của sợi lông [2].

Trước đó, nghiên cứu năm 2022 trên chuột C57BL/6 dùng collagen peptide chiết xuất từ vảy cá rô phi Mozambique đường uống trong 6 tuần [3]. Động vật chia làm 4 nhóm: đối chứng âm (nước cất), đối chứng dương (finasteride 1 mg/kg), nhóm dùng collagen liều 500 mg/kg và nhóm dùng liều 1000 mg/kg [3]. Nhóm uống collagen 1000 mg/kg đạt chỉ số mọc lông tương đương finasteride, tăng biểu hiện các yếu tố tăng trưởng IGF-1, VEGF, krt27, Gprc5d, Ki67 và giảm TGF-beta1 [3].

Năm 2023, nghiên cứu về collagen peptide từ cá trọng lượng phân tử thấp (LMWCP) ghi nhận chất này làm tăng tiết EGF, HB-EGF, FGF-4, FGF-6 và tăng điện thế ty thể ở tế bào nhú bì [4]. Chuột uống LMWCP kích thích mọc lông rõ rệt, tăng biểu hiện Wnt3a, beta-catenin, PCNA, Cyclin D1, VEGF, cytokeratin cùng keratin nhóm I và II [4].

Năm 2025, thử nghiệm trên chuỗi peptide Gly-Pro-Val-Gly-Pro-Ser từ cá với các liều 200, 400 và 800 mg/kg trên chuột C57BL/6 [5]. Kết quả cho thấy kích thước, mật độ nang lông cải thiện rõ rệt cùng sự gia tăng VEGF, PCNA, yếu tố tăng trưởng tế bào gan (HGF) và IGF-1 [5].

Ở mức độ biểu hiện gen, nghiên cứu năm 2015 chỉ ra chuột không lông uống collagen peptide trong 6 tuần gia tăng biểu hiện các gen cấu trúc Krt và Krtap [6]. Dipeptide Pro-Hyp ở nồng độ 200 muM cũng làm tăng các gen biểu bì và chu kỳ lông (Krtap16-7, Krtap15, Krtap14, Krtap8-2) khi nuôi cấy tế bào sừng phối hợp với nguyên bào sợi [6].

Lợi ích thực tế và giới hạn của các bằng chứng

Dữ liệu phòng thí nghiệm mở ra triển vọng cho việc phòng ngừa rụng tóc [1, 2]. Tuy nhiên, từ ống nghiệm đến mái tóc người là một khoảng cách lớn.

Hầu hết các nghiên cứu đạt kết quả ấn tượng kể trên chỉ dừng lại ở chuột hoặc mẫu nuôi cấy tế bào nhân tạo [1, 2, 3, 4]. Tỷ lệ trao đổi chất, chu kỳ nang lông và sự hấp thu dinh dưỡng giữa loài gặm nhấm và con người có sự khác biệt rất lớn.

Một bài tổng quan năm 2022 về việc bổ sung collagen đường uống cho da, móng và tóc đã chỉ rõ: các tuyên bố quảng bá về tóc trên mạng xã hội hiện thiếu cơ sở vững chắc [1]. Trong khi các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng giả dược chứng minh được collagen peptide cải thiện độ ẩm da sau 8 tuần và giảm phân mảnh mạng lưới collagen trung bì sau 4 tuần [7], dữ liệu lâm sàng chất lượng cao trên tóc người vẫn chưa đầy đủ [1].

Những hiểu lầm thường gặp khi dùng collagen cho tóc

Hiểu lầm phổ biến nhất là xem collagen peptide như một loại thuốc điều trị hói đầu cấp tốc. Collagen chỉ là thực phẩm bổ sung cung cấp chuỗi peptide và axit amin, không thể đảo ngược nhanh chóng các tình trạng rụng tóc do di truyền hay rối loạn nội tiết tố.

Nhiều người cũng tin rằng toàn bộ lượng collagen uống vào sẽ đi thẳng tới nang tóc để tạo sợi tóc mới. Khi tiêu hóa, chuỗi peptide được phân giải và phân bổ khắp cơ thể tùy theo nhu cầu chuyển hóa, không có cơ chế ưu tiên riêng cho da đầu.

Việc tăng liều uống ồ ạt để ép tóc mọc nhanh cũng là sai lầm. Cơ thể chỉ hấp thu một lượng axit amin nhất định mỗi ngày, phần dư thừa sẽ bị đào thải qua hệ bài tiết hoặc chuyển hóa thành năng lượng.

Ai nên thận trọng trước khi sử dụng

Collagen peptide chiết xuất từ cá biển rất phổ biến trong các nghiên cứu mọc tóc [2, 3, 4]. Người có tiền sử dị ứng hải sản cần đọc kỹ nhãn thành phần để tránh phản ứng phản vệ nguy hiểm.

Người có bệnh lý thận mạn tính hoặc đang phải tuân thủ chế độ ăn giảm đạm cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng. Việc bổ sung lượng lớn protein và axit amin kéo dài có thể gây gánh nặng lọc cho cầu thận.

Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, người đang điều trị các bệnh tự miễn hay dùng thuốc đặc trị rụng tóc cũng cần tham vấn nhân viên y tế để tránh các tương tác không mong muốn.

Cách áp dụng thực tế và xây dựng thói quen chăm sóc

Nếu muốn bổ sung collagen peptide vào chế độ ăn để hỗ trợ sức khỏe nói chung và sợi tóc nói riêng, bạn nên duy trì đều đặn thay vì dùng ngắt quãng. Hãy chọn các sản phẩm collagen thủy phân có trọng lượng phân tử thấp để cơ thể dễ hấp thu [3, 4].

Thời điểm sử dụng thích hợp là buổi sáng trước khi ăn hoặc buổi tối trước khi đi ngủ. Kết hợp collagen với thực phẩm giàu vitamin C như cam, ổi, dâu tây giúp hỗ trợ quá trình tổng hợp protein của cơ thể.

Bên cạnh việc dùng thực phẩm bổ sung, cần duy trì chế độ ăn đủ chất đạm (thịt, cá, trứng, đậu), uống đủ nước, ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng tâm lý. Tránh lạm dụng hóa chất uốn nhuộm hoặc nhiệt độ cao tác động liên tục lên thân tóc.

Tóm lại, collagen peptide cho thấy tiềm năng sinh học rõ rệt trong việc kích thích nang tóc phát triển ở các thử nghiệm tiền lâm sàng [1, 2, 3]. Dù vậy, người tiêu dùng không nên xem đây là thần dược chữa hói đầu thay thế các phác đồ y khoa [1]. Khi gặp tình trạng tóc rụng nhiều bất thường kéo dài, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa da liễu luôn là bước can thiệp quan trọng nhất.