Nhiều bà mẹ đang cho con bú thường truyền tai nhau rằng nên kiêng tuyệt đối các loại gia vị nặng mùi, đặc biệt là tỏi, vì sợ mùi nồng sẽ làm sữa bị hôi khiến em bé chê và bỏ bú. Quan niệm dân gian này khiến không ít bữa ăn ở cữ trở nên nhạt nhẽo, đơn điệu, gây cảm giác căng thẳng không đáng có trong hành trình nuôi con nhỏ.
Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học thực nghiệm lại cho thấy điều hoàn toàn trái ngược với nỗi lo ngại phổ biến đó. Trẻ sơ sinh không hề từ chối dòng sữa thoảng hương vị tỏi; thậm chí khi người mẹ tiêu thụ tỏi, trẻ còn có xu hướng ngậm bắt núm vú lâu hơn và tích cực mút sữa hơn [1].
Trẻ ngậm ti lâu hơn khi sữa mẹ thoảng hương tỏi
Để trả lời cho câu hỏi liệu chế độ ăn của mẹ có làm thay đổi chất lượng cảm quan của sữa và hành vi của trẻ hay không, một nghiên cứu đã được tiến hành vào năm 1991 [1]. Nghiên cứu này tập trung kiểm tra tác động của việc người mẹ ăn tỏi đối với mùi của sữa mẹ và phản ứng bú mớm trực tiếp của em bé [1].
Các mẫu sữa sau khi thu thập được đưa qua một hội đồng đánh giá cảm quan độc lập [1]. Kết quả cho thấy việc người mẹ nạp tỏi đã làm gia tăng đáng kể và nhất quán cường độ mùi nhận biết được trong sữa mẹ [1]. Đáng chú ý, sự gia tăng mùi này chưa xuất hiện rõ ràng ở mốc 1 giờ sau khi ăn, đạt độ nồng đậm đỉnh điểm vào khoảng 2 giờ sau khi mẹ ăn tỏi, rồi sau đó giảm dần [1].
Điều thú vị nhất nằm ở phản ứng của chính các em bé [1]. Dữ liệu ghi nhận trẻ nhận biết được sự thay đổi hương vị này trong sữa mẹ: các bé ngậm vú mẹ trong thời gian dài hơn và mút nhiều hơn hẳn khi bầu sữa mẹ có mùi thoảng hương tỏi [1]. Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng ghi nhận xu hướng trẻ uống nhiều sữa hơn; sự khác biệt này không đạt mức ý nghĩa thống kê có thể chỉ do giới hạn tự nhiên về tổng lượng sữa sẵn có trong bầu ngực mẹ ở thời điểm đó [1].
Sự quen thuộc với hương vị làm thay đổi phản xạ bú
Tiếp nối các phát hiện trên, một nghiên cứu công bố năm 1993 đã đi sâu tìm hiểu xem liệu việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với sữa mẹ có vị tỏi có làm thay đổi hành vi của bé khi mẹ dùng tỏi ở những lần tiếp theo hay không [2].
Thử nghiệm kéo dài trong 11 ngày với sự tham gia của 3 nhóm cặp mẹ con [2]. Các nhóm khác nhau về loại viên nang uống (viên giả dược hoặc viên tinh chất tỏi) và thời điểm uống (vào các ngày 5-7 hoặc ngày 8-10), dẫn đến lượng và độ mới của sự tiếp xúc với sữa vị tỏi ở các bé là khác nhau [2]. Mỗi cặp mẹ con được quan sát kỹ trong hai buổi thử nghiệm kéo dài 4 giờ [2]. Buổi thứ nhất diễn ra vào đầu giai đoạn (ngày 4) khi mẹ dùng giả dược; buổi thứ hai diễn ra vào cuối giai đoạn (ngày 11) khi mẹ uống viên tỏi [2].
Trong suốt các buổi thử nghiệm kéo dài 4 giờ này, trẻ được cho bú theo nhu cầu, được cân trước và sau mỗi cữ bú để xác định lượng sữa bú được, đồng thời toàn bộ hành vi bú mẹ được ghi hình lại bằng camera [2]. Kết quả đã chứng minh trải nghiệm trước đó với mùi tỏi đóng vai trò rất quan trọng [2]. Những bé chưa từng tiếp xúc với các hợp chất dễ bay hơi của tỏi trong sữa mẹ suốt giai đoạn thử nghiệm đã dành nhiều thời gian bú mẹ hơn đáng kể sau khi người mẹ uống viên tỏi, so với nhóm trẻ có mẹ thường xuyên dùng tỏi liên tục trong suốt 11 ngày [2].
Hơn nữa, nhóm trẻ chưa từng tiếp xúc này cũng dành thời gian ngậm chặt vú mẹ trong phiên thử nghiệm 4 giờ dài hơn rõ rệt khi mẹ uống tỏi so với lúc mẹ chỉ uống viên giả dược [2]. Điều này cho thấy khi gặp một mùi vị mới lạ kích thích vị giác và khứu giác, em bé có phản xạ tự nhiên là tò mò, khám phá và bám chặt lấy nguồn sữa mẹ nhiều hơn [2]. Khi đã quen thuộc dần, hành vi bú của trẻ sẽ tự điều chỉnh trở lại trạng thái bình thường [2].
Lợi ích và giới hạn từ các nghiên cứu hiện có
Các bằng chứng khoa học cho thấy sữa mẹ không phải là một chất lỏng cố định, bất biến về mùi vị [1]. Chế độ ăn uống đa dạng của mẹ giúp truyền tải các phân tử hương thơm phong phú vào sữa, mang lại trải nghiệm cảm quan đầu đời sống động cho con [1], [2]. Điều này chứng minh trẻ sơ sinh sở hữu khứu giác và vị giác vô cùng nhạy bén ngay từ những năm tháng đầu đời [1]. Trẻ có khả năng nhận biết sự biến đổi và không hề ác cảm hay bỏ bú chỉ vì một chút hương vị tự nhiên từ tỏi [1], [2].
Dù vậy, các nghiên cứu này cũng có những giới hạn nhất định. Cả hai thử nghiệm lâm sàng năm 1991 và 1993 đều khảo sát trên quy mô nhóm nhỏ và sử dụng viên nang tỏi để kiểm soát liều lượng chính xác [1], [2]. Do đó, phản ứng thực tế ở từng trẻ có thể dao động tùy vào thể trạng, độ nhạy cảm của hệ tiêu hóa và thói quen ăn uống hàng ngày trong gia đình. Lượng sữa bé hấp thu thêm cũng chịu ảnh hưởng bởi sức chứa và phản xạ tiết sữa tự nhiên của bầu ngực người mẹ chứ không đơn thuần chỉ phụ thuộc vào sự hào hứng của trẻ [1].
Những hiểu lầm phổ biến khi mẹ ăn tỏi
Hiểu lầm lớn nhất của các bà mẹ là cho rằng tỏi làm sữa bị hôi, đắng và bé sẽ từ chối bú. Bằng chứng khoa học đã bác bỏ định kiến này: mùi tỏi chỉ thoảng qua dạng hương tự nhiên, tạo sự mới lạ và kích thích bé bú tích cực hơn chứ không làm hư hỏng chất lượng sữa [1], [2].
Một hiểu lầm khác là nếu ăn tỏi thì mùi vị sẽ tồn tại vĩnh viễn hoặc suốt cả ngày trong sữa. Thực tế kiểm nghiệm cho thấy nồng độ mùi trong sữa biến thiên rõ rệt theo thời gian: không nhận thấy rõ sau 1 giờ, đạt đỉnh sau khoảng 2 giờ rồi nhanh chóng giảm dần [1]. Vì vậy, cơ thể mẹ liên tục chuyển hóa và đào thải các hợp chất này chứ không tích tụ lâu dài [1].
Nhiều người cũng nghĩ rằng bé sẽ luôn bú nhiều hơn mãi mãi mỗi khi mẹ ăn tỏi. Tuy nhiên, nghiên cứu năm 1993 chỉ ra rằng đây là phản ứng đặc trưng trước hương vị mới lạ; khi trẻ đã tiếp xúc thường xuyên qua nhiều ngày, sự tò mò sẽ giảm bớt và hành vi bú trở về nhịp độ ổn định bình thường [2].
Ai nên thận trọng khi sử dụng tỏi?
Dù tỏi đem lại kích thích tích cực cho phản xạ bú của trẻ, người mẹ vẫn cần lắng nghe cơ thể mình và quan sát biểu hiện của bé [1], [2].
Những phụ nữ đang mắc bệnh lý dạ dày, trào ngược thực quản hoặc nhạy cảm với các món cay nóng nên tránh ăn tỏi sống nguyên tép với lượng lớn vì có thể gây ợ nóng, cồn cào ruột. Đối với trẻ nhỏ, nếu bé có cơ địa quá nhạy cảm hoặc đang gặp vấn đề về tiêu hóa, việc mẹ đột ngột nạp lượng tỏi quá đậm đặc có thể khiến một số bé cảm thấy khó chịu. Nếu nhận thấy con có dấu hiệu quấy khóc khác thường hoặc bản thân người mẹ đang có bệnh lý nền, việc tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa luôn là điều cần thiết.
Gợi ý cách áp dụng tỏi vào bữa ăn hàng ngày
Người mẹ không cần phải kiêng khem tỏi một cách cực đoan trong giai đoạn cho con bú. Để tận dụng các hương vị tự nhiên giúp kích thích bé bú tốt mà vẫn đảm bảo êm dịu cho hệ tiêu hóa, mẹ có thể lưu ý một số điểm sau:
- Thời điểm ăn uống: Vì nồng độ hương tỏi đạt đỉnh trong sữa sau khoảng 2 giờ kể từ khi mẹ ăn [1], nếu mẹ muốn quan sát phản ứng bú mớm của con với vị sữa mới, cữ bú sau bữa ăn khoảng 2 giờ sẽ là thời điểm thích hợp nhất [1].
- Cách chế biến: Thay vì ăn tỏi sống dễ gây nồng gắt, mẹ nên dùng tỏi làm gia vị phi thơm nấu cùng các món xào, món canh, thịt hầm hoặc nước chấm pha loãng. Nấu chín giúp làm dịu bớt vị cay hăng mà vẫn giữ được hương vị thoang thoảng dịu nhẹ.
- Liều lượng vừa phải: Bắt đầu bằng một lượng nhỏ tỏi trong món ăn hàng ngày để cả mẹ và bé cùng làm quen dần, tránh việc sử dụng các chế phẩm tinh chất tỏi cô đặc liều cao nếu chưa có hướng dẫn y tế.
Hành trình nuôi con bằng sữa mẹ không đòi hỏi những bữa ăn kiêng khem khắt khe và nhàm chán. Việc mẹ ăn uống đa dạng, vừa phải các loại gia vị tự nhiên như tỏi không hề làm trẻ từ chối ti mẹ mà còn kích thích sự tò mò, giúp trẻ làm quen với thế giới hương vị phong phú ngay từ dòng sữa ngọt ngào đầu đời [1], [2].
