Câu trả lời ngắn

Các nghiên cứu đã khảo sát nhân sâm, bạch tật lê và một số sản phẩm phối hợp đối với rối loạn cương. Tuy nhiên, kết quả không đồng nhất, chế phẩm trong nghiên cứu khác nhau và chất lượng bằng chứng còn hạn chế; hiện không thể xem nhóm thảo dược này là phương án thay thế chẩn đoán hay điều trị y khoa [1][2][3]. Một rủi ro riêng là sản phẩm bán với tên “tự nhiên” hoặc “thảo dược” có thể chứa dược chất không khai báo [4][5].

Rối loạn cương là tình trạng lặp lại hoặc kéo dài, không phải một lần khó cương trong hoàn cảnh căng thẳng. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố như bệnh tim mạch, tiểu đường, sức khỏe tâm thần, thuốc đang dùng hoặc các vấn đề khác; bài viết không thể xác định nguyên nhân cho từng người [6].

Nghiên cứu thảo dược nói gì?

Một tổng quan hệ thống năm 2021 tập hợp 42 nghiên cứu về nhiều phương pháp thay thế, trong đó có chiết xuất thảo dược, dinh dưỡng, vận động và châm cứu. Tác giả cho biết nhân sâm Hàn Quốc, một số chế phẩm phối hợp có vỏ thông và bạch tật lê là các hướng được nghiên cứu tương đối nhiều hơn; kết luận của tổng quan vẫn kêu gọi nghiên cứu lâm sàng tốt hơn trước khi có thể khuyến nghị dùng thường quy [1]. Việc một phương pháp xuất hiện trong tổng quan không đồng nghĩa mọi sản phẩm cùng tên có hiệu quả hoặc an toàn.

Tổng quan Cochrane về nhân sâm đánh giá một số kết quả trên thang đo chức năng cương là tác động nhỏ, với độ chắc chắn thấp. Tổng quan cũng không tìm thấy dữ liệu chất lượng sống trong các nghiên cứu được đưa vào. Vì vậy, kết quả này không đủ để kết luận nhân sâm điều trị được rối loạn cương ở mọi người [2].

Bạch tật lê cho thấy vì sao cần đọc từng thử nghiệm thay vì chỉ nhìn tiêu đề quảng cáo. Một thử nghiệm nhỏ năm 2014 gồm 30 nam giới không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa so với giả dược về triệu chứng rối loạn cương hoặc testosterone. Một thử nghiệm khác năm 2017 tuyển 180 nam giới 18–65 tuổi bị rối loạn cương nhẹ hoặc vừa và ghi nhận điểm chức năng tình dục cải thiện hơn nhóm giả dược sau 12 tuần [7][8]. Hai kết quả khác nhau không chứng minh mọi chế phẩm bạch tật lê đều có cùng tác dụng; đối tượng, chiết xuất, thiết kế và thời gian theo dõi đều ảnh hưởng khả năng áp dụng.

Một tổng quan khác về thực phẩm bổ sung thảo dược ghi nhận các thử nghiệm có khác biệt về phương pháp và mức nguy cơ sai lệch; tác giả kết luận vẫn cần nghiên cứu lớn hơn, chất lượng cao hơn trước khi đưa ra khuyến nghị sử dụng [3]. Các kết quả về điểm số ham muốn, cương dương, testosterone, tinh dịch hoặc khả năng có thai cũng là những kết cục khác nhau, không thể dùng thay thế lẫn nhau.

Sản phẩm “tự nhiên” có thể có rủi ro gì?

FDA duy trì danh sách thông báo về sản phẩm tăng cường sinh lý bị phát hiện có thành phần thuốc ẩn. Cơ quan này nhấn mạnh danh sách chỉ bao gồm một phần sản phẩm đã được phát hiện; việc một sản phẩm không xuất hiện trong danh sách không chứng minh sản phẩm đó an toàn [4]. NCCIH cũng lưu ý nhiều sản phẩm được quảng cáo như “thảo dược thay Viagra” có thể bị pha dược chất hoặc chất tương tự thuốc; người mua không thể dựa vào nhãn “tự nhiên” để biết chính xác thành phần [5].

Nguy cơ tương tác đáng chú ý là thuốc ức chế PDE5 bị pha trộn có thể tương tác với thuốc nitrate và làm huyết áp giảm nguy hiểm. Thành phần ẩn cũng khiến người dùng không biết mình đã dùng chất gì, ở lượng nào, hoặc có trùng với thuốc kê đơn hay không [5]. Nếu sau khi dùng sản phẩm xuất hiện đau ngực, ngất, khó thở hoặc phản ứng nghiêm trọng, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp và mang theo bao bì sản phẩm nếu có.

Đừng tự dừng thuốc tim mạch, tiểu đường, huyết áp hoặc thuốc chống trầm cảm vì cho rằng chúng gây vấn đề tình dục. Một số thuốc có thể liên quan đến triệu chứng, nhưng người kê đơn cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ trước khi thay đổi điều trị. Ghi lại tên thuốc, thực phẩm bổ sung và thời điểm triệu chứng bắt đầu sẽ giúp buổi trao đổi cụ thể hơn.

Khi nào nên đi khám?

Nếu khó cương tái diễn, giảm ham muốn mới xuất hiện, đau khi quan hệ hoặc triệu chứng ảnh hưởng đáng kể đến đời sống, nên trao đổi với nhân viên y tế thay vì chỉ thử thực phẩm bổ sung. Hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ xem rối loạn cương là một dấu hiệu có thể đi cùng nguy cơ tim mạch và khuyến nghị đánh giá sức khỏe toàn diện phù hợp với bệnh sử của người bệnh [6]. Điều này không có nghĩa mọi trường hợp đều báo trước bệnh tim, nhưng là lý do không nên bỏ qua triệu chứng kéo dài.

Đau ngực, khó thở, ngất hoặc triệu chứng thần kinh đột ngột cần được xử trí khẩn cấp. Cương đau kéo dài cũng cần đánh giá cấp cứu; không chờ xem thảo dược hoặc mẹo tại nhà có tác dụng hay không.

Cách đọc quảng cáo thảo dược

Hãy cảnh giác với lời hứa “tác dụng tức thì”, “không có tác dụng phụ”, “thay thế thuốc kê đơn” hoặc cam kết tăng testosterone mà không nêu rõ nghiên cứu trên người. Một nghiên cứu về chiết xuất chuẩn hóa không chứng minh sản phẩm khác có cùng thành phần; kết quả trên động vật hoặc tế bào không chứng minh hiệu quả ở người. Nguồn tham khảo cần khớp với tuyên bố cụ thể, không chỉ nhắc tên một loại cây.

Người đang dùng nitrate, thuốc tim mạch hoặc nhiều thuốc cùng lúc nên hỏi bác sĩ hay dược sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm tăng cường sinh lý nào. Người có bệnh gan, thận, huyết áp, tiểu đường hoặc chuẩn bị phẫu thuật cũng nên cung cấp đầy đủ danh sách thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng. Không có liều dùng chung nào trong bài viết này; liều của một nghiên cứu không phải hướng dẫn tự điều trị.

Điều chưa biết

Các nguồn hiện có không xác định được sản phẩm nào trên thị trường Việt Nam có thành phần và liều tương đương các chế phẩm đã thử nghiệm; cũng không cho phép dự đoán ai sẽ đáp ứng. Nhiều thử nghiệm nhỏ hoặc ngắn, và kết quả không đồng nhất. Cần nghiên cứu độc lập, mô tả rõ chế phẩm và theo dõi an toàn lâu hơn trước khi có kết luận chắc hơn [1][2][3].

Tóm lại, một số thảo dược đã được nghiên cứu nhưng bằng chứng chưa đủ để xem là giải pháp thay thế khám và điều trị rối loạn cương. Nguy cơ dược chất ẩn khiến sản phẩm tăng cường sinh lý không rõ nguồn gốc đặc biệt đáng thận trọng.