Nhiều người có thói quen chọn thực đơn lành mạnh như chế độ ăn DASH trước các buổi tập luyện thể lực nặng. Tuy nhiên, việc nạp các bữa ăn giàu dưỡng chất này ngay sát giờ vận động cường độ cao lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó chịu cho hệ tiêu hóa.
Bằng chứng thử nghiệm ngẫu nhiên trên người cho thấy chế độ ăn DASH giàu chất xơ làm tăng nguy cơ đầy hơi [1]. Khi kết hợp cùng áp lực cơ học và tình trạng giảm tưới máu nội tạng trong lúc tập nặng [2], bữa ăn này dễ dẫn đến đau quặn bụng, buồn nôn và giảm hiệu suất vận động [4, 5].
Chế độ ăn DASH và nguy cơ đầy hơi dạ dày ruột
Chế độ ăn DASH tiêu chuẩn cung cấp lượng thực phẩm dồi dào từ rau củ, quả, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu [3]. Đặc điểm này đem lại hàm lượng chất xơ rất cao, lên đến khoảng 32 g mỗi ngày [1].
Thử nghiệm ngẫu nhiên DASH-Sodium trên 412 người trưởng thành cho thấy chế độ ăn DASH giàu chất xơ làm tăng nguy cơ đầy hơi so với chế độ ăn kiểu phương Tây ít chất xơ (11 g/ngày), với tỷ số nguy cơ là 1,41 (khoảng tin cậy 95%: 1,22 - 1,64) [1]. Ảnh hưởng gây đầy hơi này ghi nhận rõ rệt hơn ở nam giới so với nữ giới [1]. Ngoài ra, một đánh giá hệ thống năm 2025 gồm 7 nghiên cứu trên người trưởng thành ghi nhận bằng chứng chất lượng trung bình cho thấy chế độ DASH giàu đạm và DASH giàu chất béo chưa bão hòa làm tăng hội chứng khó chịu sau ăn [4].
Hiện tượng suy giảm tưới máu tiêu hóa khi tập nặng
Trong lúc tập luyện nặng hoặc gắng sức, lưu lượng máu nuôi nội tạng có thể giảm tới 80% để ưu tiên chuyển hướng đến cơ xương, tim, phổi và não [2]. Khi ruột bị thiếu máu cục bộ kéo dài kết hợp với rung lắc cơ học và tăng áp lực ổ bụng, chức năng đường tiêu hóa sẽ suy giảm rõ rệt [2, 7].
Chất xơ cần thời gian tiêu hóa lâu vì không bị phân giải bởi men ruột thông thường [3]. Khi ăn chất xơ, cơ thể có phản xạ làm giảm sức cản và tăng tưới máu nội tạng; phản xạ này đối lập hoàn toàn với trạng thái thiếu máu nội tạng tự nhiên lúc tập luyện [5]. Ngoài ra, chất xơ nhớt làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, trong khi chất xơ không hòa tan kích thích nhu động ruột làm tăng cảm giác buồn đại tiện hoặc tiêu chảy [5]. Sự xung đột này khiến thức ăn ứ trệ, sinh hơi và gây co thắt dạ dày ruột [4, 5].
Ảnh hưởng của khó chịu tiêu hóa đến thành tích vận động
Rối loạn tiêu hóa khi vận động gắng sức không chỉ gây khó chịu đơn thuần mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tập luyện [2, 4]. Một nghiên cứu năm 2016 về carbohydrate hấp thu chậm trước và trong lúc đạp xe kéo dài cho thấy các triệu chứng buồn nôn và đau quặn bụng là yếu tố trung gian dẫn đến suy giảm hiệu suất thực tế [6].
Chính vì lý do này, vận động viên chạy bền thường hạn chế thực phẩm nhiều chất xơ trong bữa ăn trước buổi tập nhằm phòng ngừa chuột rút ruột và đau bụng [5]. Ngay cả lượng dung dịch carbohydrate nồng độ cao đưa vào trước giờ tập cũng dễ gây chậm rỗng dạ dày và khó chịu đường ruột nếu không được tính toán kỹ [2].
Điều chưa biết
Các nghiên cứu hiện tại chưa xác định chính xác thời gian tối thiểu cần cách ly giữa một bữa ăn chuẩn DASH với buổi tập nặng để ruột kịp tiêu hóa hết xơ. Nghiên cứu cũng chưa làm rõ từng loại thực phẩm riêng lẻ thuộc nhóm DASH sẽ gây mức độ đầy hơi khác nhau ra sao trên vận động viên cử tạ so với vận động viên sức bền.
Ai nên thận trọng?
Người tham gia các buổi tập cường độ cao, chạy đường trường, nâng tạ nặng hoặc tập luyện trong môi trường nhiệt độ cao cần thận trọng trước các bữa ăn giàu chất xơ [5, 7]. Những người từng có tiền sử mắc hội chứng khó tiêu chức năng, hội chứng khó chịu sau ăn hoặc dễ bị chướng bụng khi ăn thực phẩm giàu FODMAP cũng cần tránh nạp thực đơn dạng này sát giờ vận động [1, 3, 5].
Cách áp dụng thực tế
Để tránh rối loạn tiêu hóa, người tập không nên ăn bữa chính giàu chất xơ kiểu DASH ngay sát giờ tập [3, 5]. Nên chuyển các bữa ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt, đậu và rau quả sang thời điểm xa buổi tập hoặc dùng sau khi tập [5, 6]. Nếu cần bổ sung năng lượng sát buổi tập, các dung dịch carbohydrate nồng độ thấp như glucose 6% hoặc hỗn hợp glucose và fructose 8-10% được khuyến nghị nhằm hạn chế chậm rỗng dạ dày [2].
Người tập thể lực nặng nên điều chỉnh lượng chất xơ linh hoạt theo từng bữa ăn. Chế độ ăn DASH vẫn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe lâu dài như kiểm soát huyết áp và giấc ngủ [6, 8], nhưng việc phân bổ thời gian ăn uống hợp lý trước giờ tập là yếu tố quyết định để tránh khó chịu đường ruột [2, 5].






