Câu trả lời ngắn

Chưa có bằng chứng đáng tin cậy để khuyên dùng bạch quả (Ginkgo biloba) nhằm xử lý giảm ham muốn, khó hưng phấn hoặc khó đạt cực khoái khi dùng thuốc chống trầm cảm. Một thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi nhỏ không thấy bạch quả tốt hơn giả dược; tổng quan các thử nghiệm cũng ghi nhận không có hiệu quả ở nhóm người gặp rối loạn tình dục liên quan thuốc chống trầm cảm [1][2]. Bạch quả có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng warfarin và có thể tương tác với thuốc khác [4].

Triệu chứng tình dục có thể liên quan đến điều gì?

Trầm cảm tự nó có thể làm giảm ham muốn, năng lượng, cảm giác vui thích và sự gần gũi. Một số thuốc điều trị, đặc biệt thuốc tác động lên serotonin, cũng có thể ảnh hưởng ham muốn, hưng phấn, cương, bôi trơn hoặc cực khoái. Hai nguyên nhân có thể cùng tồn tại, vì vậy chỉ dựa vào thời điểm xuất hiện triệu chứng chưa đủ để tự kết luận hoặc tự điều chỉnh thuốc.

Nếu thay đổi bắt đầu sau khi dùng thuốc hoặc tăng liều, hãy ghi lại thời điểm, triệu chứng cụ thể, liều thuốc và các thuốc hay thực phẩm bổ sung khác. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá mối liên hệ và cân nhắc lựa chọn phù hợp với tình trạng tâm thần, bệnh nền và ưu tiên của người bệnh.

Bạch quả đã được nghiên cứu ra sao?

Một thử nghiệm mù đôi, có nhóm giả dược, phân 37 người bị rối loạn tình dục khi dùng thuốc chống trầm cảm vào nhóm bạch quả hoặc giả dược trong hai tháng. Nghiên cứu không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa giữa hai nhóm ở các mốc tuần 2, 4 và 8. Một số chỉ số cải thiện so với ban đầu ở cả hai nhóm, cho thấy không thể quy thay đổi đó riêng cho bạch quả [1]. Quy mô nhỏ cũng khiến nghiên cứu chưa thể loại trừ mọi tác dụng nhỏ hoặc xác định người nào có thể đáp ứng.

Tổng quan hệ thống năm 2021 xem xét năm thử nghiệm ngẫu nhiên với tổng cộng 475 người, thuộc nhiều vấn đề chức năng tình dục khác nhau. Tác giả ghi nhận tín hiệu lợi ích còn hạn chế ở một số nghiên cứu về phụ nữ sau mãn kinh, nhưng bằng chứng không cho thấy hiệu quả ở người dùng thuốc chống trầm cảm; đau đầu và khó chịu tiêu hóa cũng được báo cáo [2]. Không nên lấy kết quả ở một nhóm khác để khẳng định bạch quả điều trị được tác dụng phụ của thuốc.

Một tổng quan riêng về các sản phẩm dinh dưỡng bổ trợ cho rối loạn tình dục do thuốc chống trầm cảm cũng cho thấy nghiên cứu còn ít và không đồng nhất; bạch quả không có bằng chứng nhất quán để trở thành lựa chọn tự điều trị [3]. Các thử nghiệm nhỏ không đủ để bảo đảm rằng mọi chế phẩm thương mại có cùng thành phần, độ tinh khiết hoặc tác động như sản phẩm được nghiên cứu.

Rủi ro khi tự thêm sản phẩm bạch quả

Chiết xuất lá bạch quả thường được quảng bá cho nhiều mục tiêu sức khỏe, nhưng NCCIH lưu ý chưa có bằng chứng kết luận rằng bạch quả hữu ích cho bất kỳ tình trạng sức khỏe nào đã được nghiên cứu. Tác dụng không mong muốn có thể gồm chóng mặt, triệu chứng tiêu hóa và đau đầu. Bạch quả có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở người dùng thuốc chống đông như warfarin và có thể tương tác với thuốc khác [4].

Sản phẩm bổ sung không đồng nghĩa với thuốc đã được chứng minh hiệu quả. Hàm lượng, cách chiết xuất và chất lượng có thể khác nhau giữa các sản phẩm. Người đang dùng thuốc tâm thần, thuốc chống đông, chuẩn bị phẫu thuật, mang thai hoặc cho con bú nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất cứ chế phẩm bạch quả nào. Không dùng hạt bạch quả sống hoặc chế phẩm cây thô; hạt có thể độc [4].

Nên làm gì nếu thuốc ảnh hưởng đời sống tình dục?

Đừng tự ngừng thuốc đột ngột, giảm liều, bỏ liều trước khi quan hệ hoặc tự thêm thảo dược. Thay đổi như vậy có thể làm bệnh tái phát, gây triệu chứng ngừng thuốc hoặc tạo tương tác khó dự đoán. Hãy trao đổi với người kê đơn về thời điểm khởi phát, mức độ ảnh hưởng và những điều bạn muốn ưu tiên. Bác sĩ có thể đánh giá lại triệu chứng trầm cảm, liều và loại thuốc, bệnh lý đi kèm, hoặc các hướng xử trí đã được cân nhắc trong thực hành lâm sàng.

Nếu xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân, tình trạng tâm thần xấu đi nhanh hoặc phản ứng nghiêm trọng sau khi dùng thuốc, cần tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp. Với những thay đổi tình dục kéo dài nhưng không khẩn cấp, một cuộc trao đổi kín đáo với bác sĩ vẫn có giá trị; đây là tác dụng phụ có thể thảo luận, không phải điều người bệnh phải âm thầm chịu đựng.

Kết luận

Bạch quả chưa được chứng minh làm giảm rối loạn tình dục do thuốc chống trầm cảm. Thử nghiệm có đối chứng nhỏ không tìm thấy lợi ích hơn giả dược, còn tổng quan hệ thống đánh giá bằng chứng ở nhóm này là không ủng hộ hiệu quả. Vì bạch quả có thể gây tác dụng không mong muốn và tương tác thuốc, lựa chọn an toàn là không tự dùng để thay đổi triệu chứng; hãy trao đổi với người kê đơn và không tự ngừng thuốc [1][2][3][4].