Câu trả lời ngắn
Kẽm cần thiết cho nhiều chức năng của cơ thể, nhưng chưa có bằng chứng tốt để xem viên kẽm là thuốc điều trị rối loạn cương. Trong một nghiên cứu quan sát trên 720 nam giới có vấn đề tình dục, nồng độ kẽm thấp liên quan với testosterone thấp hơn, nhưng sau khi hiệu chỉnh, điểm đánh giá chức năng tình dục không liên hệ đáng kể với kẽm [1]. Bổ sung chỉ có thể hữu ích khi thực sự thiếu hoặc có chỉ định; dùng liều cao kéo dài có thể gây thiếu đồng và các tác dụng không mong muốn [3].
Kẽm, testosterone và khả năng cương là ba điều khác nhau
Kẽm tham gia hoạt động enzyme, miễn dịch và nhiều quá trình chuyển hóa. Testosterone có liên quan đến ham muốn và một số khía cạnh chức năng sinh dục, nhưng khả năng cương còn phụ thuộc mạch máu, thần kinh, bệnh chuyển hóa, thuốc, tâm trạng và bối cảnh quan hệ. Vì vậy, thấy hai chỉ số thay đổi cùng nhau không chứng minh rằng tăng một chất sẽ chữa được mọi triệu chứng.
Nghiên cứu ở 720 nam giới tại các cơ sở tiết niệu ghi nhận nồng độ kẽm huyết thanh thấp đi cùng testosterone thấp hơn trong phân tích xu hướng. Tuy vậy, khi xét điểm bảng hỏi về chức năng cương và sức khỏe tình dục sau hiệu chỉnh testosterone và cortisol, nhóm nghiên cứu không thấy mối liên hệ có ý nghĩa với kẽm [1]. Đây là nghiên cứu quan sát ở người đã có vấn đề tình dục; nó không thử cho người tham gia uống kẽm và không chứng minh nguyên nhân hay tác dụng điều trị.
Một thử nghiệm cũ ở nhóm bệnh nhân chạy thận có rối loạn tình dục cũng không tìm thấy lợi ích rõ của kẽm so với giả dược. Kết quả ở người bệnh thận giai đoạn nặng không thể áp thẳng cho mọi nam giới, nhưng nhắc rằng thay đổi nồng độ vi chất không mặc nhiên đồng nghĩa triệu chứng cải thiện [4].
Khi nào cần xem xét tình trạng kẽm?
Thiếu kẽm có thể xuất hiện khi khẩu phần thiếu đa dạng, hấp thu kém hoặc có một số bệnh lý. Người ăn thuần thực vật có thể cần chú ý nguồn kẽm vì phytate trong ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu làm giảm hấp thu; điều đó không có nghĩa mọi người ăn chay đều thiếu. Hải sản, thịt, trứng, sữa, đậu và hạt đều có thể đóng góp kẽm với lượng hấp thu khác nhau.
Nếu có nguy cơ thiếu vi chất, triệu chứng toàn thân hoặc bệnh ảnh hưởng hấp thu, hãy hỏi nhân viên y tế về đánh giá phù hợp thay vì tự chẩn đoán qua ham muốn hay khả năng cương. Xét nghiệm cũng cần được diễn giải cùng chế độ ăn, bệnh nền và thuốc; không nên dùng riêng một kết quả để kết luận nguyên nhân rối loạn cương.
Vì sao không nên tự uống liều cao?
Nhãn sản phẩm có thể ghi lượng hợp chất kẽm hoặc lượng kẽm nguyên tố; đây không phải hai con số giống nhau. NIH Office of Dietary Supplements nêu ngưỡng dung nạp tối đa ở người trưởng thành Hoa Kỳ là 40 mg kẽm mỗi ngày tính từ tất cả nguồn, trừ khi được sử dụng để điều trị dưới sự theo dõi chuyên môn. Liều bổ sung cao trong nhiều tuần có thể gây buồn nôn, khó chịu tiêu hóa, giảm đồng, ảnh hưởng miễn dịch và giảm HDL [3]. Mức này là giới hạn tham khảo dân số, không phải mục tiêu cần bổ sung.
Kẽm có thể làm giảm hấp thu một số kháng sinh nhóm quinolone hoặc tetracycline và thuốc penicillamine; thời điểm dùng có thể cần tách theo hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ [3]. Hãy báo với họ tất cả viên bổ sung, thuốc kê đơn và sản phẩm sinh lý đang dùng. Tránh phối hợp nhiều sản phẩm có chứa kẽm mà không cộng tổng lượng trên nhãn.
Rối loạn cương nên được đánh giá thế nào?
Theo hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ, đánh giá rối loạn cương nên gồm tiền sử y khoa, tình dục và tâm lý, khám phù hợp và xét nghiệm chọn lọc. Hướng dẫn cũng lưu ý rối loạn cương có thể là dấu hiệu nguy cơ của bệnh tim mạch hoặc vấn đề sức khỏe khác cần được đánh giá; thay đổi lối sống như ăn uống và vận động có thể hỗ trợ sức khỏe tổng thể và chức năng cương ở người có bệnh đi kèm [2].
Nếu tình trạng khó đạt hoặc duy trì cương tái diễn, hãy đặt lịch khám thay vì trì hoãn bằng thực phẩm bổ sung. Bác sĩ có thể xem xét huyết áp, đường huyết, thuốc đang dùng, sức khỏe tâm thần và các yếu tố khác. Đau ngực, khó thở, yếu liệt đột ngột hoặc triệu chứng thần kinh cấp tính cần được xử trí khẩn cấp.
Kết luận
Kẽm là vi chất cần thiết, không phải thuốc tăng cường sinh lý. Nghiên cứu quan sát cho thấy mối liên hệ giữa kẽm và testosterone nhưng không tìm thấy liên hệ độc lập với điểm chức năng cương; dữ liệu này không chứng minh uống thêm kẽm sẽ cải thiện cương [1]. Ăn đa dạng và điều trị thiếu hụt khi được xác định có ý nghĩa hơn tự dùng liều cao. Rối loạn cương kéo dài cần được đánh giá nguyên nhân, trong đó có nguy cơ tim mạch [2][3].









