Nhiều người tìm đến các sản phẩm bổ sung khoáng chất với mong muốn cải thiện huyết áp mà không cần dùng thuốc. Trong số đó, magiê đường uống là giải pháp được chia sẻ phổ biến trên các diễn đàn sức khỏe. Tuy nhiên, liệu việc uống magiê hàng ngày có thực sự giúp giảm chỉ số huyết áp trên máy đo?

Dữ liệu tổng hợp từ các phân tích gộp lâm sàng cho thấy magiê đường uống có mang lại hiệu quả hạ huyết áp, nhưng mức giảm khá khiêm tốn [1], [2]. Đây không phải là giải pháp thay thế hoàn toàn cho thuốc đặc trị mà đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát chỉ số tim mạch [3].

Magiê tác động thế nào đến huyết áp?

Cơ chế điều hòa huyết áp của magiê liên quan chặt chẽ đến sự dịch chuyển các ion bên trong tế bào. Ở người tăng huyết áp nhẹ, thử nghiệm lâm sàng ghi nhận bổ sung magiê làm tăng nồng độ magiê trong huyết thanh và nội bào, đồng thời làm tăng lượng magiê đào thải qua nước tiểu [3].

Song song với việc nạp magiê, nồng độ kali trong tế bào tăng lên, trong khi canxi và natri nội bào lại giảm đi [3]. Việc giảm natri và canxi tự do giúp thành mạch bớt co thắt, hỗ trợ mạch máu giãn nở tốt hơn [3].

Ngoài ra, nghiên cứu tổng hợp trên người không mắc bệnh thận mạn chỉ ra magiê giúp cải thiện độ giãn mạch qua trung gian dòng chảy (FMD) trung bình khoảng 2,97% sau khoảng 3 tháng [2]. Chức năng nội mô được cải thiện là nền tảng giúp huyết áp duy trì ở mức ổn định [2].

Các phân tích gộp lớn ghi nhận kết quả gì?

Một phân tích gộp năm 2012 tổng hợp từ 22 thử nghiệm lâm sàng (1.173 người tham gia) với thời gian theo dõi từ 3 đến 24 tuần, sử dụng liều magiê nguyên tố 120-973 mg/ngày [1]. Kết quả gộp ghi nhận huyết áp tâm thu giảm 3-4 mmHg và huyết áp tâm trương giảm 2-3 mmHg [1]. Mức giảm này rõ nét hơn ở các nghiên cứu thiết kế bắt chéo hoặc dùng liều trên 370 mg/ngày [1].

Phân tích gộp khác gồm 34 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên trên 2.028 người không bị bệnh thận mạn ghi nhận liều trung vị 368 mg/ngày trong 3 tháng làm giảm huyết áp tâm thu 2,00 mmHg và tâm trương 1,78 mmHg [2]. Dữ liệu này tương đồng với một tổng quan chỉ ra liều 368 mg/ngày trong 3 tháng giúp hạ huyết áp tâm thu 2,0 mmHg và tâm trương 1,8 mmHg [4].

Đối với nhóm có rối loạn chuyển hóa, phân tích gộp năm 2017 gồm 11 thử nghiệm (543 người tham gia) có tiền đái tháo đường, kháng insulin hoặc bệnh mạn tính không lây cho thấy bổ sung magiê nguyên tố liều 365-450 mg/ngày trong 1-6 tháng làm giảm trung bình 4,18 mmHg huyết áp tâm thu và 2,27 mmHg tâm trương [5]. Bổ sung magiê ở người hạ magiê máu cũng ghi nhận hiệu quả hỗ trợ điều trị hội chứng chuyển hóa [6].

Bên cạnh đó, phân tích gộp trên 20 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (1.220 người) cho thấy hiệu quả hạ áp phụ thuộc vào liều: cứ mỗi 10 mmol/ngày (khoảng 240 mg/ngày) magiê tăng thêm, huyết áp tâm thu giảm 4,3 mmHg và tâm trương giảm 2,3 mmHg [7].

Những nghiên cứu cho kết quả khiêm tốn hoặc trái chiều

Bằng chứng khoa học không hoàn toàn đồng nhất ở mọi thử nghiệm. Đánh giá hệ thống của Cochrane năm 2006 (được cập nhật năm 2009) trên 12 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên với 545 bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát dùng magiê từ 8 đến 26 tuần cho thấy không có sự giảm đáng kể huyết áp tâm thu (-1,3 mmHg), dù huyết áp tâm trương có giảm 2,2 mmHg [3], [8].

Thử nghiệm phòng ngừa tăng huyết áp (TOHP) theo dõi 698 bệnh nhân trong thời gian 6 tháng cũng không tìm thấy lợi ích hạ áp từ liệu pháp bổ sung magiê [3]. Tương tự, một nghiên cứu thử nghiệm năm 2018 trên người loạn nhịp trên thất ghi nhận bổ sung magiê không tạo ra thay đổi huyết áp khác biệt so với nhóm giả dược [4].

Sự không nhất quán giữa các nghiên cứu xuất phát từ sự khác biệt về loại muối magiê, liều lượng sử dụng, thiết kế nghiên cứu cũng như đặc điểm ban đầu của các nhóm người tham gia [3], [4].

Lợi ích thực tế và giới hạn của bằng chứng

Hiệu quả giảm từ 2 đến 4 mmHg huyết áp tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa nhất định đối với sức khỏe tim mạch cộng đồng [1], [2]. Dữ liệu tổng hợp từ 44 nghiên cứu chỉ ra bổ sung magiê đường uống có thể làm tăng cường tác dụng hạ áp của các thuốc điều trị tăng huyết áp đang dùng [3]. Ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2, magiê liều trung vị 360 mg/ngày trong 13 tuần còn hỗ trợ giảm đường huyết lúc đói 10,1 mg/dL [4].

Tuy vậy, giới hạn lớn của các bằng chứng hiện nay là tính không đồng nhất cao giữa các thử nghiệm [8], [4]. Các nghiên cứu sử dụng nhiều dạng muối magiê khác nhau, liều dao động rộng từ 120 mg đến trên 900 mg/ngày, và thời gian theo dõi phần lớn chỉ kéo dài từ vài tuần đến 6 tháng [8], [1], [5].

Hiểu lầm thường gặp khi dùng magiê hạ huyết áp

Nhiều người tin rằng bổ sung magiê có thể thay thế hoàn toàn thuốc huyết áp do bác sĩ kê đơn. Đây là nhận định sai lầm vì mức giảm trung bình 2-4 mmHg từ magiê không đủ để kiểm soát mức tăng huyết áp trung bình hoặc nặng [1], [2]. Magiê không phải là "thần dược" chữa dứt điểm bệnh cao huyết áp [2].

Một ngộ nhận khác là uống liều càng cao thì huyết áp giảm càng nhanh. Dù một số phân tích ghi nhận hiệu quả tăng theo liều [1], [7], việc tự ý dùng liều quá cao dễ dẫn đến rối loạn tiêu hóa và nguy cơ thừa magiê mà không mang lại thêm lợi ích rõ ràng.

Nhóm đối tượng cần thận trọng

Người mắc bệnh thận mạn tính cần đặc biệt lưu ý trước khi bổ sung magiê đường uống. Thận là cơ quan chính đào thải magiê [3]; ở bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, chức năng nội mô suy giảm khó hồi phục và việc tích tụ magiê có thể gây ngộ độc khoáng chất nếu không được kiểm soát chặt chẽ bằng nồng độ dịch lọc chuyên biệt [2].

Những người đang dùng thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc có bệnh lý nền về chuyển hóa cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi dùng thêm thực phẩm bổ sung [3]. Magiê có thể cộng hưởng làm tăng tác dụng hạ áp của thuốc, đòi hỏi phải theo dõi chỉ số sát sao để điều chỉnh đơn thuốc phù hợp [3].

Gợi ý áp dụng thực tế an toàn

Dựa trên dữ liệu tổng hợp, khoảng liều magiê nguyên tố mang lại hiệu quả cải thiện huyết áp và giãn mạch thường nằm trong khoảng 360 mg đến dưới 450 mg/ngày, duy trì đều đặn từ 8 đến 12 tuần [4], [2], [5]. Mức bổ sung trên 370 mg/ngày thường cho thấy sự thay đổi số đo rõ ràng hơn mức liều thấp [1].

Người dùng nên chia nhỏ lượng magiê uống cùng bữa ăn để tăng khả năng hấp thu và giảm kích ứng dạ dày. Việc bổ sung magiê đường uống chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất khi đi kèm lối sống lành mạnh: giảm ăn mặn, tập thể dục đều đặn, hạn chế rượu bia và duy trì uống đủ nước mỗi ngày.

Nhìn chung, magiê đường uống mang lại tác dụng giảm huyết áp ở mức độ khiêm tốn nhưng có cơ sở khoa học. Người bệnh nên xem đây là biện pháp hỗ trợ kết hợp cùng chế độ ăn uống khoa học và phác đồ y khoa hiện tại, tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc huyết áp đang điều trị.