Diệp lục trị mụn: Bôi ngoài da hay uống nước ép mang lại hiệu quả?

Trào lưu uống nước ép chứa diệp lục hoặc pha bột diệp lục để "thanh lọc cơ thể", trị mụn đang lan truyền mạnh mẽ trên các mạng xã hội. Nhiều người tin rằng chỉ cần uống một ly nước màu xanh mỗi ngày là làn da sẽ nhanh chóng sạch mụn và sáng mịn.

Tuy nhiên, câu trả lời từ góc độ khoa học hiện tại là: bằng chứng nghiên cứu lâm sàng chỉ ghi nhận tiềm năng khi bôi phức hợp diệp lục ngoài da, trong khi hình thức uống hoàn toàn thiếu dữ liệu kiểm chứng về hiệu quả trị mụn.

Cơ chế tác động của diệp lục lên mụn trứng cá

Mụn trứng cá là một bệnh lý viêm của đơn vị nang lông tuyến bã trên da ^[1]. Tình trạng này xuất hiện do nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm tăng tiết bã nhờn, tắc nghẽn lỗ chân lông và phản ứng viêm [1, 2, 7].

Các dẫn xuất của diệp lục như muối phức hợp đồng chlorophyllin (sodium copper chlorophyllin) là hợp chất bán tổng hợp có nguồn gốc tự nhiên mang đặc tính chống oxy hóa, kháng viêm và hỗ trợ làm lành vết thương ^[2]. Khi bào chế dưới dạng gel bôi ngoài da, chất này có thể tác động trực tiếp lên bề mặt tổn thương mà không phải qua quá trình chuyển hóa phức tạp của hệ tiêu hóa ^[2].

Bên cạnh đó, diệp lục a (chlorophyll-a) còn đóng vai trò như một chất cảm quang mới ^[3]. Khi kết hợp với liệu pháp ánh sáng, chất cảm quang này giúp hỗ trợ giảm tiết dầu nhờn và giảm mức độ nghiêm trọng của mụn ^[3]. Ngược lại, việc uống nước ép diệp lục đưa hoạt chất qua dạ dày và gan, chưa có cơ chế sinh học nào chứng minh nồng độ diệp lục hấp thu vào máu đủ để tác động đến nang lông tuyến bã ^[2].

Nghiên cứu nói gì về bôi gel diệp lục ngoài da?

Các dữ liệu lâm sàng về việc dùng diệp lục trị mụn hiện nay đều tập trung vào đường bôi ngoài da với các công thức chuyên biệt [1, 2].

Năm 2014, một nghiên cứu ngẫu nhiên, làm mù đơn, thiết kế chia nửa mặt đã đánh giá hiệu quả của liệu pháp quang động học sử dụng chất cảm quang chlorophyll-a ^[3]. Nghiên cứu tiến hành trên 24 người tham gia có mụn ở cả hai bên mặt trong thời gian 4 tuần với 8 buổi trị liệu ^[3]. Một bên mặt được thoa phức hợp chlorophyll-lipoid rồi chiếu đèn LED ánh sáng xanh và đỏ, trong khi nửa mặt còn lại chỉ chiếu đèn LED thông thường ^[3].

Kết quả cho thấy bên mặt được bôi chlorophyll-a kết hợp chiếu đèn có sự suy giảm đáng kể về số lượng tổn thương mụn, mức độ nghiêm trọng của mụn và lượng bã nhờn so với bên chỉ chiếu đèn LED đơn thuần ^[3]. Các tác dụng phụ ghi nhận được đều ở mức dung nạp tốt ^[3]. Dù vậy, nghiên cứu có hạn chế là toàn bộ người tham gia đều thuộc chủng tộc châu Á có loại da sẫm màu, đồng thời thiếu nhánh chỉ bôi chlorophyll-a đơn độc và thiếu nhánh đối chứng không can thiệp ^[3].

Tiếp đó, vào năm 2015, một nghiên cứu thí điểm đơn trung tâm đã kiểm tra tính an toàn và hiệu quả của gel bôi chứa phân tán liposome của phức hợp sodium copper chlorophyllin nồng độ 0,1% ^[2]. Nghiên cứu thực hiện trên 10 người bị mụn trứng cá mức độ nhẹ đến trung bình kèm lỗ chân lông to ^[2]. Những người tham gia được hướng dẫn bôi một lượng nhỏ gel lên vùng da mặt 2 lần mỗi ngày trong 3 tuần ^[2].

Đến tuần thứ 3, tất cả 10 người hoàn thành nghiên cứu đều cho thấy sự cải thiện có ý nghĩa thống kê ở mọi thông số lâm sàng so với thời điểm ban đầu ^[2]. Sản phẩm gel bôi được người dùng đánh giá cao trong bảng câu hỏi tự khảo sát và dung nạp rất tốt trên da, không gây kích ứng nghiêm trọng ^[2].

Thiếu hụt bằng chứng đối với dạng uống

Trái ngược với các tín hiệu khả quan từ dạng bôi, cho đến nay không có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh việc uống nước ép diệp lục hay bột diệp lục có tác dụng giảm mụn trứng cá [1, 2].

Mụn trứng cá ảnh hưởng đến khoảng 9% dân số toàn cầu, trong đó có khoảng 85% người từ 12–24 tuổi và 50% người từ 20–29 tuổi ^[1]. Căn bệnh phổ biến này đòi hỏi các phương pháp can thiệp có bằng chứng khoa học vững chắc [3, 7].

Việc nuốt diệp lục qua đường tiêu hóa không đồng nghĩa với việc hoạt chất sẽ đến được các nang bã nhờn trên da [2, 7]. Mọi lời quảng cáo về việc "uống diệp lục đào thải độc tố để trị sạch mụn" hoàn toàn là suy đoán truyền miệng, không xuất phát từ các thử nghiệm y khoa thực tế [1, 2].

So sánh với các liệu pháp trị mụn chuẩn y khoa

Mặc dù phức hợp chlorophyllin dạng bôi cho thấy tiềm năng làm giảm mụn và thu nhỏ lỗ chân lông, người bệnh cần nhìn nhận rằng các nghiên cứu về diệp lục mới chỉ dừng lại ở quy mô rất nhỏ (10 đến 24 người tham gia) [1, 2].

Trong y học da liễu, các phác đồ điều trị đầu tay tiêu chuẩn vẫn là retinoid bôi ngoài da (như tretinoin, adapalene), benzoyl peroxide hoặc axit azelaic ^[1]. Một tổng quan hệ thống năm 2019 với 54 thử nghiệm lâm sàng đã khẳng định retinoid bôi tại chỗ vượt trội hơn giả dược trong điều trị mụn ^[4]. Khi phối hợp retinoid bôi với benzoyl peroxide, tỷ lệ cải thiện theo đánh giá lâm sàng đạt 26,1–34,9% so với 7–11,8% ở nhóm chứng tại tuần thứ 12 ^[4].

Đối với mức độ mụn nặng hơn, hướng dẫn y khoa khuyến cáo phối hợp thuốc bôi với các thuốc đường toàn thân như kháng sinh uống (doxycycline, minocycline), liệu pháp nội tiết hoặc isotretinoin ^[1]. Một phân tích tổng hợp trên 32 thử nghiệm lâm sàng cho thấy thuốc tránh thai phối hợp đường uống giúp giảm 62% tổn thương viêm sau 6 tháng theo dõi ^[1]. Ngoài ra, gel bôi spironolactone 5% trong một nghiên cứu mù đôi trên 78 bệnh nhân cũng chứng minh khả năng làm giảm tổng số lượng tổn thương mụn có ý nghĩa thống kê sau khi thoa tại chỗ ^[5].

Bên cạnh đó, việc sử dụng kháng sinh bôi đơn độc như erythromycin 1% hay clindamycin 1% đang giảm dần (xuống mức chỉ chiếm 0,81% các đơn thuốc khám mụn) do nguy cơ vi khuẩn Propionibacterium acnes kháng thuốc [4, 5, 6]. Các bác sĩ hiện nay ưu tiên các phác đồ phối hợp để bảo đảm hiệu quả bền vững [3, 6, 7].

Hiểu lầm thường gặp khi dùng diệp lục

Hiểu lầm lớn nhất là đánh đồng tác dụng của nước ép thực vật thô với gel diệp lục y tế [1, 2]. Gel dùng trong nghiên cứu là dạng sodium copper chlorophyllin 0,1% được xử lý phân tán liposome để thẩm thấu qua hàng rào da ^[2]. Nước ép rau củ tự làm tại nhà không chứa cấu trúc phân tử tương đương và không thể thay thế thuốc bôi ^[2].

Hiểu lầm thứ hai là cho rằng uống diệp lục có thể thay thế thuốc kê đơn của bác sĩ da liễu ^[1]. Mụn trứng cá có thể để lại sẹo vĩnh viễn, gây tăng sắc tố sau viêm và ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, thậm chí dẫn đến lo âu và trầm cảm ^[1]. Tự ý bỏ phác đồ chuẩn để uống nước diệp lục có thể khiến bệnh kéo dài và diễn tiến nặng hơn ^[1].

Ai nên thận trọng?

Những người bị mụn mức độ vừa đến nặng, xuất hiện mụn bọc, nốt cục hoặc có nguy cơ để lại sẹo lõm cần được bác sĩ da liễu thăm khám trực tiếp thay vì tự điều trị bằng các sản phẩm diệp lục ^[1]. Nhóm đối tượng này thường cần can thiệp bằng các thuốc toàn thân như isotretinoin hoặc kháng sinh uống theo chỉ định chuyên khoa ^[1].

Người có tiền sử viêm đại tràng hoặc bệnh lý đường ruột nên cẩn trọng khi uống các loại dung dịch đậm đặc tự chế ^[6]. Đối với việc bôi ngoài da, những người có làn da cực kỳ nhạy cảm cần thử phản ứng trên diện tích nhỏ trước khi dùng diện rộng [1, 2]. Phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ nhỏ cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thử nghiệm bất kỳ sản phẩm thảo dược hay hoạt chất mới nào.

Gợi ý áp dụng thực tế

Nếu muốn trải nghiệm lợi ích của diệp lục đối với làn da, người dùng nên tìm kiếm các sản phẩm dạng gel hoặc serum bôi ngoài da chứa phức hợp sodium copper chlorophyllin nồng độ 0,1% ^[2]. Dựa trên nghiên cứu, lượng dùng khuyến nghị là thoa một lượng nhỏ gel lên toàn bộ vùng mặt 2 lần mỗi ngày ^[2].

Nếu sử dụng liệu pháp ánh sáng kết hợp chất cảm quang chlorophyll-a, thủ thuật này cần được thực hiện tại các cơ sở da liễu có trang thiết bị đạt chuẩn trong liệu trình khoảng 4 tuần để đảm bảo an toàn ^[3].

Đối với việc uống nước ép diệp lục, người tiêu dùng chỉ nên xem đây là nguồn cung cấp nước và vi chất dinh dưỡng thông thường như rau xanh, không kỳ vọng khả năng làm sạch mụn [2, 7]. Khi mụn không thuyên giảm hoặc có dấu hiệu viêm sưng, việc tìm đến các phác đồ chuẩn y khoa như retinoid bôi kết hợp benzoyl peroxide là lựa chọn đúng đắn và hiệu quả nhất [3, 7].

Diệp lục bôi ngoài da cho thấy tiềm năng hỗ trợ cải thiện mụn trứng cá và giảm kích thước lỗ chân lông trong các thử nghiệm ban đầu ^[2]. Ngược lại, việc uống nước diệp lục hoàn toàn chưa có cơ sở khoa học để trị mụn. Người bệnh cần tỉnh táo trước các trào lưu mạng xã hội và ưu tiên thăm khám chuyên khoa da liễu khi gặp các vấn đề về mụn dai dẳng ^[1].