Nhiều người tìm đến nước diệp lục như vị cứu tinh cho hơi thở nặng mùi và mùi mồ hôi cơ thể khó chịu. Lời đồn thổi trên mạng xã hội biến chất này thành chất khử mùi tự nhiên thần kỳ từ bên trong ruột. Thực tế khoa học lại cho thấy bức tranh hoàn toàn khác về hiệu quả thực sự của diệp lục.
Uống diệp lục để trị hôi miệng và mùi cơ thể là tuyên bố thiếu bằng chứng khoa học vững chắc. Dữ liệu y khoa hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào xác nhận diệp lục hay chlorophyllin đường uống khử được mùi hơi thở. Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước các trào lưu làm đẹp và chăm sóc sức khỏe thiếu căn cứ thực nghiệm.
Cơ chế tạo mùi và ngộ nhận về diệp lục
Mùi hôi miệng phát sinh chủ yếu ngay tại khoang miệng do vi khuẩn kỵ khí phân hủy mảnh vụn thức ăn chứa protein [1]. Quá trình này biến đổi các axit amin như cysteine và methionine thành các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi gồm hydro sunfua và methyl mercaptan [1]. Các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi này thoát ra ngoài qua hơi thở và tạo nên mùi hôi khó chịu [1].
Trào lưu uống diệp lục xuất phát từ giả định chất này đi vào hệ tiêu hóa sẽ trung hòa độc tố đường ruột. Tuy nhiên, phần lớn nguyên nhân gây mùi hơi thở không nằm ở dạ dày hay ruột non. Vi sinh vật tích tụ ở kẽ răng, mảng bám lưỡi và túi nha chu mới là thủ phạm chính phóng thích khí lưu huỳnh [1]. Do đó, việc nuốt diệp lục trôi thẳng xuống dạ dày hoàn toàn không tác động được đến ổ vi khuẩn cư trú trên bề mặt miệng.
Mùi cơ thể và mùi phân cũng thường bị gán ghép bừa bãi cho việc cơ thể thiếu chất thanh lọc. Nhiều người tin rằng uống sắc tố thực vật màu xanh sẽ làm sạch máu và tẩy mùi mồ hôi. Cơ chế sinh học của con người không vận hành đơn giản như vậy. Gan và thận đảm nhiệm vai trò lọc thải chất độc tự nhiên mà không cần đến sự can thiệp của nước uống diệp lục đóng chai.
Nghiên cứu lâm sàng nói gì về các chất khử mùi
Các trích đoạn y văn hiện nay không có thử nghiệm lâm sàng nào ghi nhận hiệu quả của chlorophyllin đối với chứng hôi miệng. Thay vào đó, các nhà khoa học đã kiểm tra tác động của những hợp chất tự nhiên khác đối với mùi cơ thể và hơi thở.
Một thử nghiệm lâm sàng mù đôi, đối chứng giả dược, phân nhóm song song năm 2015 đã khảo sát chiết xuất nấm mỡ Agaricus bisporus [2]. Nghiên cứu tiến hành trên 80 nam và nữ trong độ tuổi từ 50 đến 79 có tình trạng hôi miệng, mùi cơ thể và mùi phân [2]. Các đối tượng được chia thành 4 nhóm gồm nhóm giả dược và các nhóm uống chiết xuất nấm mỡ với liều lượng 50, 500 và 1000 mg mỗi ngày trong 4 tuần [2].
Kết quả thử nghiệm sau 4 tuần cho thấy toàn bộ các nhóm dùng chiết xuất nấm mỡ đều cải thiện hoặc có xu hướng cải thiện tình trạng hôi miệng, mùi cơ thể và mùi phân so với nhóm dùng giả dược [2]. Hiệu quả giảm mùi của chiết xuất nấm mỡ phụ thuộc vào liều lượng, tức là liều dùng càng cao thì mức độ giảm mùi càng rõ [2]. Quá trình thử nghiệm không ghi nhận bất kỳ tác dụng phụ nghiêm trọng nào [2]. Chiết xuất này chứa axit amin, polyphenol, polysaccharide, flavonoid, vitamin và khoáng chất, hoạt động bằng cách khử mùi ngay trong đường ruột [2].
Đối với việc can thiệp trực tiếp tại khoang miệng, một nghiên cứu công bố năm 2008 đã đánh giá tác động của bột trà xanh lên các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi [1]. Nghiên cứu so sánh bột trà xanh với kẹo cao su, kẹo bạc hà và sản phẩm dầu hạt mùi tây [1]. Ngay sau khi sử dụng, bột trà xanh tạo ra mức giảm nồng độ khí hydro sunfua và methyl mercaptan lớn nhất trong khí thở [1]. Bột trà xanh và kem đánh răng ức chế mạnh quá trình sinh hợp chất lưu huỳnh trong hệ thống ủ nước bọt thối rữa và thể hiện hoạt tính khử mùi mạnh trong ống nghiệm [1].
Tuy nhiên, nghiên cứu năm 2008 chỉ ra giới hạn lớn của bột trà xanh là hiệu quả không kéo dài [1]. Nồng độ các hợp chất lưu huỳnh không còn giảm ở các thời điểm 1, 2 và 3 giờ sau khi dùng [1]. Kẹo cao su, kẹo bạc hà và dầu hạt mùi tây thậm chí không làm giảm nồng độ hợp chất lưu huỳnh trong hơi thở ở bất kỳ thời điểm nào [1]. Bột trà xanh chỉ có tác dụng giảm mùi hôi miệng tạm thời nhờ đặc tính khử trùng và khử mùi tức thì tại chỗ [1].
Bằng chứng hạn chế và khía cạnh tâm lý
Bằng chứng thực nghiệm đối với các sản phẩm đường uống để trị mùi hôi miệng nhìn chung còn rất hạn chế. Chiết xuất nấm mỡ cho thấy tiềm năng khử mùi đường ruột ở người lớn tuổi từ 50 đến 79 tuổi nhưng chưa được thử nghiệm rộng rãi trên các nhóm tuổi khác [2]. Trong khi đó, diệp lục hoàn toàn vắng bóng trong các dữ liệu nghiên cứu có đối chứng về khả năng khử khí lưu huỳnh ở người.
Nhiều người tìm đến diệp lục vì ảo tưởng bản thân có mùi khó chịu dù người xung quanh không nhận thấy. Một nghiên cứu năm 2017 trên phụ nữ trẻ Nhật Bản đã làm rõ mối liên hệ giữa chứng hôi miệng chủ quan bệnh lý, hội chứng ám ảnh mùi cơ thể và chứng lo âu xã hội [3]. Nghiên cứu chia các đối tượng thành 3 nhóm dựa trên thang điểm hôi miệng chủ quan bệnh lý: nhóm bình thường (điểm 10-13), nhóm trung bình (điểm 14-21) và nhóm nghiêm trọng (từ 22 điểm trở lên) [3].
Phân tích thống kê bằng kiểm định Kruskal-Wallis cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa cả 3 nhóm với giá trị P nhỏ hơn 0,001 [3]. Những người có điểm số cao nhất về chứng hôi miệng chủ quan bệnh lý cũng là những người đạt điểm số cao nhất về hội chứng ám ảnh mùi cơ thể và chứng lo âu xã hội [3]. Nhóm này luôn bận tâm quá mức về mùi cơ thể, mùi chân, mùi miệng và mùi nách [3]. Nỗi sợ mùi vô căn cứ thúc đẩy hành vi lạm dụng các sản phẩm bổ sung chưa được kiểm chứng khoa học như diệp lục.
Hiểu lầm thường gặp về nước diệp lục
Hiểu lầm phổ biến nhất là coi nước diệp lục như một loại nước súc miệng dạng uống có thể tiêu diệt tận gốc vi khuẩn gây mùi. Diệp lục khi uống vào bụng sẽ được phân giải tại đường tiêu hóa chứ không thể quay ngược trở lại tuyến nước bọt để kháng khuẩn. Các phân tử lưu huỳnh bay hơi như methyl mercaptan sinh ra liên tục dưới tác động của vi khuẩn phân hủy protein trong nước bọt [1]. Việc uống chất màu xanh không ngăn chặn được quá trình phân hủy axit amin này [1].
Hiểu lầm thứ hai là đánh đồng khả năng tạo mùi thơm thảo mộc với việc khử sạch mùi hôi. Các sản phẩm kẹo bạc hà hay dầu thảo mộc thường mang lại cảm giác the mát đánh lừa khứu giác tạm thời. Nghiên cứu năm 2008 chứng minh kẹo ngậm bạc hà hay dầu hạt mùi tây hoàn toàn không làm giảm nồng độ hợp chất lưu huỳnh trong hơi thở hay ức chế được phản ứng thối rữa nước bọt [1]. Nước diệp lục có vị thanh nhẹ cũng chỉ tạo hiệu ứng giả tương tự mà không giải quyết được căn nguyên.
Hiểu lầm thứ ba là tin rằng mùi cơ thể xuất phát hoàn toàn từ chế độ ăn và ruột bẩn. Mùi mồ hôi đặc trưng của người trung niên và cao tuổi thường gia tăng do chế độ ăn nhiều mỡ động vật và áp lực căng thẳng [2]. Tuy nhiên, mùi cơ thể còn chịu sự chi phối mạnh mẽ của tuyến mồ hôi và vi khuẩn bề mặt da, những yếu tố mà nước diệp lục không thể tác động tới.
Những ai cần thận trọng khi sử dụng
Người tiêu dùng không nên tự ý dùng các loại chế phẩm bổ sung diệp lục nồng độ cao mà chưa có chỉ định y khoa. Những người đang mắc bệnh thận, bệnh gan mãn tính cần đặc biệt lưu ý vì cơ quan lọc thải đang suy yếu. Chế phẩm chlorophyllin công nghiệp thường chứa muối đồng hoặc muối natri, có thể gây tích tụ khoáng chất không mong muốn trong cơ thể.
Phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú cần thận trọng tối đa trước các trào lưu uống nước diệp lục thải độc. Dữ liệu y khoa chưa có nghiên cứu an toàn đầy đủ của chlorophyllin liều cao trên thai nhi và trẻ sơ sinh. Những người đang dùng thuốc điều trị theo toa cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để tránh nguy cơ tương tác thuốc bất lợi.
Người mắc các hội chứng ám ảnh mùi cơ thể hoặc lo âu xã hội cũng cần dừng việc tìm kiếm các loại thần dược khử mùi vô căn cứ [3]. Nhóm đối tượng này cần được can thiệp tâm lý y khoa thay vì tiêu tốn tiền bạc vào các sản phẩm bổ sung không mang lại tác dụng sinh học thực tế [3].
Cách tiếp cận thực tế để kiểm soát mùi
Thay vì phụ thuộc vào nước diệp lục đắt đỏ, kiểm soát mùi cơ thể và hơi thở cần dựa trên các biện pháp can thiệp có cơ sở khoa học. Vệ sinh răng miệng đúng cách là chìa khóa then chốt để loại bỏ nguồn sản sinh khí lưu huỳnh bay hơi [1]. Đánh răng đều đặn bằng kem đánh răng giúp ức chế mạnh mẽ quá trình tạo khí thối từ nước bọt và khử mùi hiệu quả trong khoang miệng [1].
Sử dụng bột trà xanh là một giải pháp tự nhiên hỗ trợ giảm mùi hôi miệng tạm thời nhờ hoạt tính kháng khuẩn tại chỗ [1]. Tuy nhiên, cần nhớ rằng trà xanh chỉ có tác dụng khử mùi ngay lập tức và mất dần tác dụng sau 1 đến 3 giờ [1]. Do đó, người dùng không nên kỳ vọng trà xanh có thể chữa khỏi dứt điểm chứng hôi miệng nếu không làm sạch mảng bám vi khuẩn cơ học [1].
Đối với những người trung niên hoặc cao tuổi gặp vấn đề về mùi cơ thể và mùi phân, việc điều chỉnh chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt [2]. Giảm bớt lượng mỡ động vật trong khẩu phần ăn hàng ngày và kiểm soát mức độ căng thẳng tâm lý giúp hạn chế các chất độc sinh ra từ đường ruột [2]. Việc bổ sung chiết xuất nấm mỡ có thể được cân nhắc dưới sự tư vấn của chuyên gia y tế, dựa trên liều lượng lâm sàng đã được nghiên cứu từ 50 đến 1000 mg mỗi ngày [2].
Uống đủ nước lọc mỗi ngày giúp duy trì lưu lượng nước bọt tự nhiên để rửa trôi vi khuẩn và mảnh vụn thức ăn. Thăm khám nha khoa định kỳ để cạo vôi răng và điều trị viêm nướu là cách triệt để nhất để loại trừ các ổ vi khuẩn yếm khí gây bệnh.
Mùi hôi miệng và mùi cơ thể bắt nguồn từ các quá trình vi sinh và chuyển hóa phức tạp chứ không thể giải quyết bằng một ly nước màu xanh. Thay vì tin vào trào lưu uống diệp lục thiếu bằng chứng, bạn hãy thiết lập thói quen vệ sinh răng miệng chuẩn xác và lối sống lành mạnh. Nếu tình trạng mùi cơ thể hoặc hơi thở kéo dài không thuyên giảm, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân.
