L-citrulline là một axit amin có trong một số thực phẩm, trong đó có dưa hấu. Cơ thể có thể chuyển citrulline thành arginine, chất tham gia tạo nitric oxide – phân tử giúp điều hòa giãn mạch. Từ cơ chế này, L-citrulline được quảng bá cho rối loạn cương. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp còn ít: thử nghiệm nổi bật chỉ gồm 24 nam giới bị rối loạn cương mức nhẹ, theo dõi trong hai tháng và có thiết kế hạn chế [1].

Một nghiên cứu thí điểm khác thử phối hợp L-citrulline với trans-resveratrol ở nam giới vốn đang dùng thuốc ức chế PDE5; chỉ 13 người hoàn tất nghiên cứu. Vì có nhiều thành phần và người tham gia vẫn dùng thuốc, kết quả không chứng minh riêng citrulline có tác dụng, cũng không xác lập sản phẩm phối hợp là phương án chuẩn [2]. Hướng dẫn EAU lưu ý bằng chứng về thảo dược và thực phẩm bổ sung cho rối loạn cương còn thiếu dữ liệu khoa học vững chắc; các mức cải thiện nhỏ trong một số phân tích có thể chưa tạo khác biệt có ý nghĩa với người bệnh [3].

L-citrulline tác động đến cơ thể như thế nào?

Sau khi hấp thu, L-citrulline có thể được chuyển thành L-arginine, nguyên liệu để cơ thể tạo nitric oxide. Nitric oxide tham gia điều hòa mạch máu; quá trình giãn cơ trơn và tăng lưu lượng máu cũng có vai trò trong đáp ứng cương. Chuỗi cơ chế này tạo ra giả thuyết nghiên cứu hợp lý, nhưng không bảo đảm uống citrulline sẽ cải thiện cương ở người cụ thể.

Rối loạn cương có thể liên quan bệnh mạch máu, đái tháo đường, rối loạn nội tiết, thần kinh, thuốc đang dùng, sức khỏe tâm thần hoặc sự kết hợp của nhiều yếu tố. Tăng một chất tham gia con đường nitric oxide không xử lý tất cả những nguyên nhân đó. Một chất bổ sung cũng không tương đương thuốc điều trị đã được đánh giá trong các thử nghiệm lớn và hướng dẫn lâm sàng.

Thử nghiệm 24 người thực sự ghi nhận gì?

Nghiên cứu năm 2011 tuyển 24 nam giới có rối loạn cương nhẹ, điểm độ cứng khi cương ở mức 3. Người tham gia dùng giả dược trong tháng đầu, sau đó dùng L-citrulline trong tháng kế tiếp; đây là nghiên cứu đơn mù theo trình tự, không phải thử nghiệm song song ngẫu nhiên kéo dài. Liều nghiên cứu là 1,5 g mỗi ngày, nhưng con số này chỉ mô tả thiết kế nghiên cứu và không phải khuyến nghị tự dùng [1].

Điểm độ cứng cải thiện từ 3 lên 4 ở 12/24 người trong giai đoạn L-citrulline và 2/24 người trong giai đoạn giả dược. Nghiên cứu cũng ghi nhận số lần quan hệ trung bình tăng trong giai đoạn dùng chất bổ sung. Không có biến cố bất lợi được báo cáo trong nhóm nhỏ và thời gian ngắn đó [1].

Các kết quả này đáng để nghiên cứu thêm, nhưng chưa đủ để gọi L-citrulline là thuốc trị rối loạn cương. Mẫu chỉ có 24 người, người tham gia đã được chọn vì triệu chứng nhẹ, thời gian theo dõi ngắn và mọi người đều dùng giả dược trước rồi mới chuyển sang chất bổ sung. Vì thứ tự không được đảo ngẫu nhiên, hiệu ứng thời gian, kỳ vọng hoặc các thay đổi khác có thể ảnh hưởng kết quả. Nghiên cứu không so sánh trực tiếp với thuốc PDE5 và không chứng minh hiệu quả ở rối loạn cương mức vừa hoặc nặng, hay hiệu quả dài hạn.

Nghiên cứu dùng cùng thuốc cương dương có chứng minh tác dụng của citrulline?

Một thử nghiệm chéo thăm dò năm 2018 tuyển 20 nam giới vẫn có rối loạn cương dù đang dùng thuốc ức chế PDE5 khi cần. Người tham gia tiếp tục thuốc đó và lần lượt dùng giả dược hoặc hỗn hợp L-citrulline với trans-resveratrol. Có 13 người hoàn tất; điểm SHIM trung bình tăng trong giai đoạn phối hợp, nhưng điểm độ cứng và một số kết quả khác không thay đổi có ý nghĩa [2].

Đây là thử nghiệm phối hợp hai thành phần, không tách được tác dụng riêng của citrulline. Cỡ mẫu nhỏ và sáu người rút lui cũng làm hạn chế độ chắc chắn. Kết quả không có nghĩa người đang dùng sildenafil hoặc tadalafil nên tự thêm citrulline hay chất chống oxy hóa. Hãy trao đổi với bác sĩ kê thuốc trước khi thay đổi cách điều trị hoặc thêm sản phẩm bổ sung.

Hướng dẫn hiện hành đánh giá thực phẩm bổ sung ra sao?

Hướng dẫn EAU về sức khỏe tình dục và sinh sản nam ghi nhận thị trường thảo dược và chất bổ sung cho rối loạn cương phát triển nhanh, trong khi dữ liệu khoa học vững chắc về hiệu quả và an toàn còn ít. Một phân tích gộp các thử nghiệm của nhiều chất chống oxy hóa, gồm cả L-citrulline, cho thấy mức cải thiện chức năng cương nhỏ; ý nghĩa lâm sàng có thể hạn chế và cần nghiên cứu thêm [3].

Không nên đọc kết quả phân tích nhiều sản phẩm như bằng chứng mạnh cho riêng citrulline. Những thử nghiệm khác nhau về thành phần, liều, thời gian và người tham gia; nghiên cứu phối hợp cũng không thể xác định chất nào tạo ra thay đổi. Hướng dẫn AUA khuyến nghị đánh giá bệnh sử, tình dục và tâm lý, khám lâm sàng cùng xét nghiệm chọn lọc; rối loạn cương có thể là dấu hiệu nguy cơ bệnh tim mạch cần được xem xét [4].

Dưa hấu có tương đương viên L-citrulline không?

Dưa hấu chứa citrulline, nhưng một phần ăn thông thường không tương đương lượng tinh chất, dạng bào chế hay cách dùng trong một thử nghiệm bổ sung. Hàm lượng còn thay đổi theo giống, phần quả, độ chín và khẩu phần. Nghiên cứu về viên bổ sung không chứng minh ăn dưa hấu sẽ điều trị rối loạn cương.

Dưa hấu có thể là một phần của chế độ ăn đa dạng, nhưng không nên quảng bá như “Viagra tự nhiên”. Nếu muốn cải thiện sức khỏe mạch máu nói chung, chế độ ăn tổng thể, hoạt động thể lực và quản lý bệnh nền quan trọng hơn việc dựa vào một thực phẩm đơn lẻ. Với triệu chứng cương lặp lại, nên đánh giá nguyên nhân thay vì tự tăng lượng thực phẩm hoặc mua bột citrulline.

An toàn và tương tác cần cân nhắc

Các nghiên cứu citrulline về huyết áp nhỏ và không đồng nhất; một số phân tích ghi nhận thay đổi huyết áp tâm thu nhỏ, trong khi các phân tích khác không thấy ảnh hưởng rõ. Các dữ liệu này không đủ để dự đoán phản ứng của người đang điều trị tăng huyết áp, đau thắt ngực hoặc rối loạn cương [5].

Nếu đang dùng thuốc điều trị huyết áp, thuốc nitrate cho đau ngực, thuốc PDE5 như sildenafil hoặc tadalafil, thuốc chống đông hay nhiều thực phẩm bổ sung, hãy cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết trước khi cân nhắc citrulline. Dữ liệu về tương tác của sản phẩm bổ sung còn hạn chế; không tự phối hợp nhiều chất tác động lên mạch máu, không tự ngừng thuốc kê đơn và không thay thuốc đã được chỉ định bằng thực phẩm bổ sung.

Thử nghiệm 24 người không ghi nhận biến cố bất lợi trong hai tháng, nhưng quy mô đó không thể loại trừ tác dụng phụ ít gặp, rủi ro khi sử dụng lâu dài hoặc nguy cơ ở người có bệnh nền. Sản phẩm bán trên thị trường có thể khác chế phẩm nghiên cứu về thành phần và độ tinh khiết. Tuyên bố “tự nhiên”, “tăng nitric oxide” hoặc “cương ngay” không phải bằng chứng về chất lượng hay hiệu quả.

Khi nào nên đi khám?

Nếu khó đạt hoặc duy trì cương tái diễn, kéo dài hoặc gây lo lắng, hãy trao đổi với nhân viên y tế. Đánh giá có thể xem xét thuốc, bệnh tim mạch, huyết áp, đường huyết, mỡ máu, hormone, giấc ngủ và sức khỏe tâm lý. Hướng dẫn AUA nhấn mạnh rối loạn cương có thể là dấu hiệu của nguy cơ tim mạch; chỉ tập trung vào một chất bổ sung có thể làm chậm việc nhận ra vấn đề sức khỏe cần xử trí [4].

Đi khám sớm hơn nếu có đau ngực, khó thở khi gắng sức, triệu chứng thần kinh mới xuất hiện hoặc tác dụng không mong muốn sau khi dùng chất bổ sung. Nếu đang điều trị rối loạn cương, hãy hỏi bác sĩ trước khi thay đổi liều, thêm sản phẩm hoặc chuyển sang phương pháp khác.

Kết luận

L-citrulline có cơ chế sinh học được quan tâm và một thử nghiệm nhỏ ở 24 nam giới bị rối loạn cương nhẹ ghi nhận cải thiện một chỉ số độ cứng. Nhưng thiết kế theo trình tự, cỡ mẫu và thời gian theo dõi hạn chế; nghiên cứu phối hợp khác không thể tách tác dụng riêng của citrulline. Hướng dẫn hiện hành vẫn đánh giá bằng chứng về chất bổ sung là chưa vững chắc. Không xem citrulline hoặc dưa hấu là thuốc chữa rối loạn cương; hãy đánh giá triệu chứng, bệnh nền và thuốc đang dùng cùng nhân viên y tế.

Đọc thêm